नारदः राजानं समुपदिशन् इदं अवदत् — “जनपालय, तव पुत्रस्य विषये शोकं मा कुरु। स देवैः संरक्षितः अस्ति। तस्य महत्त्वं न ज्ञात्वा त्वं शोकमुपयासि, यद्यपि तस्य कीर्तिः सर्वत्र प्रसारितुम् अर्हति। राजन्, स तव पुत्रः देवाधिदेवैरपि दुस्तरं कर्म कृत्वा शीघ्रमेव तव महतीं कीर्तिं प्राप्स्यति।” मैत्रेयः पुनः कथयति — नारदस्य दिव्यवाक्यानि श्रुत्वा भूमिपतिः, राज्यवैभवस्य उपेक्षां कृत्वा, केवलं पुत्रं चिन्तयामास। तत्र, स संस्कृतः शुद्धः च भूत्वा, रात्रिं व्रतं पालनं कृत्वा, एकाग्रचित्तः भगवतः उपदेशानुसारं परमपुरुषं सेवितवान्। त्रिरात्रान्तरेन कदलीफलं ककोलिफलं च उपजीवन्, मासमेकं यथाशक्त्या हरिं पूजयामास। द्वितीयमासे षष्ठे षष्ठे दिने पतितपत्राणि तृणानि च भोजनं कृत्वा भगवतः पूजनं अकरोत्। तृतीयमासे नवमे नवमे दिने केवलं वारि पीत्वा ध्याननिष्ठः श्रीभगवन् समीपम् अगच्छत्। चतुर्थमासे द्वादशे द्वादशे दिने वायुमात्रं जीवितवान्, प्राणान् निगृह्य, भगवतः ध्यानं अकरोत्। पञ्चमे मासे, राजपुत्रः प्राणान् विजित्य, एकपादेन स्थित्वा, स्तम्भवत् अचलः, परमात्मा विषये ध्यानं अकरोत्। सर्वतः मनः निवर्त्य, हृदि स्थूलसूक्ष्मेन्द्रियाणां स्थानम् इति, भगवतः रूपे मनः स्थापयित्वा, अन्यं किञ्चित् न पश्यन्, तत्र ध्यानमग्नः अभवत्। स जगदधारं, आदिप्रकृतिमहाभूताधारं, परमं भगवन्तं धारयन्, त्रिलोक्याः कम्पनं अभवत्। यदा स राजपुत्रः एकपादेन स्थितः, तदा तस्य अङ्गुष्ठेन भूमिः यत्र यत्र स तिष्ठति, महागजस्य स्थले यथा तिर्यक् भवति, तथा नमत्। स आत्मनं विश्वस्य ध्यानं कृत्वा, इन्द्रियद्वाराणि समावृत्य, अचलचित्तः अभवत्। लोकाः, लोकपालाश्च, तेन तपसा पीडिताः, श्वासरहिताः, हरिं शरणं जग्मुः। देवाः उचुः — “भगवन्, सर्वेषु प्राणिषु, चराचरेषु, तव धाम्नि, एतादृशं प्राणनिग्रहं न जानिम। अस्माकं क्लेशात् विमोचनं देहि; त्वं परमाश्रयः, तव समीपं आगताः स्म।” श्रीभगवान् उवाच — “मा बिभीत; अहं तं बालं तपः परित्याजयिष्यामि। स्वस्वं लोकं गच्छत। तस्य मम संयोगात् एव भवतः प्राणनिग्रहः अभवत्, हे उत्तानपादपुत्राः।” सूतः पुनः कथयति — एवं, प्रजाः कष्टं नयेत् इति भीतः, धर्मं सर्वं ज्ञातुम् इच्छन्, स युधिष्ठिरः देवव्रतस्य शय्यास्थानं अगच्छत्। तस्मिन्नेव समये, तस्य भ्रातरः स्वर्णाभूषिताश्वैः रथैः अनुगच्छन्; व्यासः, धौम्यः, अन्ये ऋषयः च तत्र आगच्छन्। भगवान् कृष्णः अपि धनञ्जयेन सह रथमारूढः, तेषु मध्ये राजा कुबेरः यक्षेषु इव शोभितः। भीष्मं भूमौ पतितं देवस्य पतनं यथा दृष्ट्वा, पाण्डवाः, स्वजनैः सह, चक्रपाणिनं च नमस्कृत्य उपस्थिता। तत्र, ब्राह्मणानां श्रेष्ठाः, दिव्यर्षयः, राजर्षयः च, भरतानां प्रमुखं द्रष्टुं समागताः। पर्वतः, नारदः, धौम्यः, वन्दनीयः बादरायणः, बृहदश्वः, भरद्वाजः शिष्यैः सह, रेणुकापुत्रः च तत्र स्थिताः। वसिष्ठः, इन्द्रप्रमदः, त्रितः, गृत्समदः, असितः, काक्षीवान्, गौतमः, अत्रिः, कौशिकः, सुधर्शनः च तत्र आगताः। अन्ये अपि ऋषयः, ब्रह्मरातादयः, शिष्यैः सह, कश्यपः, अङ्गिराः च तत्र उपस्थिताः। सर्वान् समागतान् दृष्ट्वा, भाग्यशाली भीष्मः, धर्मज्ञः, स्थानकालविवेकी, तान् सत्कृत्य सम्मानितवान्। कृष्णं च, स्वमाहात्म्यविज्ञं, जगत्प्रभुं, हृदयस्थितं, मायया रूपधारणं कृत्वा, पूजयामास। पाण्डुपुत्रान्, विनययुक्तान्, स्निग्धभावनयनान्, अश्रुपूरितलोचनान्, भीष्मः सम्बोधितवान्। स उवाच — “हन्त, कष्टं, अन्यायं च, यद् धर्मपुत्राः, ब्राह्मणभक्ताः, धर्मनिष्ठाः, अच्युतभक्ताः, दुःखमर्हन्ति, क्लेशं वा जीवनं वा। पाण्डोः महावीर्यस्य निधनानन्तरं, कुन्ती, बालकैः सह विधवा, पुनः पुनः कष्टं सहित्वा, पुत्रवत् तव हिताय स्थितवती। यद् अप्रियं तव, तत् सर्वं कालप्रेरितं मन्ये; जगत्, नृपैः सह, कालस्य अधीनम्, यथा मेघाः वातेन प्रेरिताः। यत्र धर्मपुत्रः राजा, भीमः गदा धारयति, कृष्णः गाण्डीवधन्वी अस्ति, कृष्णः मित्रं च — तत्र विपत्तिः कथं स्यात्? राजन्, तस्य इच्छा कोऽपि न जानाति; विचारवन्तः अपि तत्र मोहिताः, ज्ञानी अपि। अतः, भरतश्रेष्ठ, एतत् दैवविधानं मन्यस्व; एवं नियुक्तः, अनाथः, त्वं प्रजाः पालय। एषः भगवानेव, आदिनारायणः, यो वृश्णिषु गूढः, मायया जगत् मोयति। तस्य गूढमाहात्म्यं भगवान् शिवः, दिव्यर्षिः नारदः, भगवान् कपिलः च जानन्ति, राजन्। यं त्वं मातुलं, प्रियं मित्रं, उत्तमहितं मन्यसे, यं त्वं स्नेहात् मंत्री, दूतं, सारथिं च कृतवान्—स सर्वात्मा, समदर्शी, अद्वितीयः, अहंकाररहितः, तस्य जनानां मनसि भेदेषु दोषः नास्ति। पश्य, राजन्, तस्य अनन्यभक्तेषु करुणाम्; मम प्राणत्यागसमये, कृष्णः स्वयम् मम पुरतः आगतः। यः योगी, भक्त्या मनः तस्मिन् स्थापयन्, वाचा नाम उच्चारयन्, शरीरत्यागे कामकर्मेभ्यः विमुक्तः भवति। स देवदेवः भगवान्, मम शरीरत्यागपर्यन्तं तिष्ठतु; स प्रसन्नवदनः, रक्तनयनः, पद्ममुखः, चतुर्भुजः, मम ध्यानमार्गे तिष्ठति।” सूतः पुनः कथयति — युधिष्ठिरः, एतद् श्रुत्वा, शरशय्यायाम् स्थितं भीष्मं, विविधधर्मान् पृष्टवान्, ऋषयः तस्य उत्तराणि सुमनस्काः शुश्रूषन्ति।