नारदः शौनकं प्राह — “त्वया पृष्टं यत्, तत्त्वेन सर्वं शृणु स्नेहेन, हे भाग्यशाली! मम वचनात् तव मोहः नश्यति। यदा श्रीमुकुन्दः स्वधाम्नि गच्छन् पृथिवीं त्यक्तवान्, तस्माद् दिनादेव कलिः समुपस्थितः, धर्ममार्गान् विघ्नयन्। राज्ञा दिशाविजये काले कलिः दीनः शरणं याचितवान्; अहं तं न हन्तुम् इच्छामि, मधुकारी मधुपं यथा रक्षति। तपसा योगेन ध्यानेन वा येन फलम् न लभ्यते, तद् कलौ केशवस्तुत्या सम्पूर्णं लभ्यते। कलिं समं निरर्थकं निरवधार्यं दृष्ट्वा विष्णुरातः तं स्थापयामास, कलिजातानां सुखाय। अधर्मकृत्यैः सारः सर्वत्र नष्टः; वस्तूनि पृथिव्यां तुषं बीजं विना तिष्ठन्ति। ब्राह्मणैः भागवतधर्मः सर्वगृहे सर्वजनाय प्रचारितः, किन्तु दक्षिणालोभेन कथानां सारः नष्टः। ये अतीव घोराणि कर्माणि कुर्वन्ति, नास्तिकाः नरकवासिनः — तीर्थस्थलेषु अपि तिष्ठन्ति, किन्तु तीर्थस्य सारः नष्टः। येषां चित्तानि महत्कामक्रोधलोभतृष्णया क्षुब्धानि, ते तपस्यां तिष्ठन्ति, किन्तु तपसः सारः नष्टः। मनः पराजयात् लोभात्, कपटात्, पक्षपातात्, शास्त्राध्ययनात् अपि, ध्यानयोगस्य फलः नष्टः। विद्वांसः पत्न्या सह महिषवत् रमन्ति, पुत्रोत्पादने कुशलाः, मोक्षलाभे अकुशलाः। वैष्णवधर्मः सर्वत्र नष्टः, परम्पराध्यक्षेषु अपि, तस्मात् तत्त्वसारः सर्वत्र नष्टः। किं तु, एषा एव युगधर्मः; कस्य दोषः? अतः पद्मनाभः समीपस्थः तिष्ठति, सर्वं सहते। एवं श्रुत्वा शौनकाद्याः विस्मयेन पूर्णाः अभवन्। भक्ति पुनः उवाच — “एतदपि शृणु, हे शौनक!” भक्ति उवाच — “देवर्षे, धन्यः त्वम्! मम सौभाग्येन अत्र आगतः; सत्पुरुषदर्शनं सर्वसिद्धिदं भवति। जयः जयः तस्मै यस्य शरीरं मायामूलम्, यस्य एकेन वचनस्य सर्वा वाणी उत्पद्यते! तस्य कृपया ध्रुवः शाश्वतं पदं प्राप्तवान्। ब्रह्मपुत्रं शुभपात्रं नमामि।” अथ द्वितीयाध्यायः आरभ्यते — श्रीमद्भागवतस्य महिमा। नारदः भक्त्याः दुःखापनोदाय यत्नं करोति। नारदः उवाच — “बालिके, व्यर्थं शोकं मा कुरु, चिन्तया व्याकुला मा भव। श्रीकृष्णस्य पद्मपादौ स्मर — तव दुःखं नश्यति। स एव कृष्णः द्रौपदीं कौरवविपत्तेः उद्धृतवान्, गोपिकान् रक्षितवान्; सः कृष्णः कुत्र गतः?” किं तु, भक्ति! त्वं तस्य जीवातः अपि प्रियासि। यदा त्वं आह्वयति, भगवान् नीचगृहे अपि आगच्छति। त्रिषु युगेषु सत्यं ज्ञानं वैराग्यं मोक्षसाधनम्; कलौ तु केवलं भक्तिरेव ब्रह्मसायुज्यं ददाति। एवं निश्चित्य, चेतनः तव स्वभावं साकारं परमसुखरूपं श्रीकृष्णप्रियं निर्मितवान्। कृताञ्जलिः त्वं एकदा पप्रच्छः — ‘किं करवानि?’ तदा कृष्णः आदेशं दत्तवान् — ‘मम भक्तान् पोषय।’ त्वं तं आदेशं स्वीकृत्य, हरिः तुष्टः अभवत्। सः तव दासीं मुक्तिं दत्तवान्, एवं ज्ञानं वैराग्यं च। वैकुण्ठे त्वं स्वस्वरूपे भक्तान् पोषयसि; पृथिव्यां तु छायारूपे भक्तपोषणाय प्रकटितवान्। मुक्त्या ज्ञानवैरेण सह त्वं पृथिवीं अगच्छः, कृतयुगादि द्वापरान्तं आनन्देन स्थितवान्। कलौ मुक्तिः नष्टा, पक्षपातेन पीडिता; तव आदेशेन सा शीघ्रं पुनः वैकुण्ठं गतवती। मुक्तिः यत्र स्मर्यते, तत्र आगच्छति गच्छति; ज्ञानं वैराग्यं तव पुत्रौ तव पार्श्वे रक्ष्येते। उपेक्षया तव द्वौ पुत्रौ कलौ दुर्बलौ वृद्धौ च अभवन्; किं तु मा शुचः — अहं उपायं चिन्तयामि। हे सुन्दरी! कालेषु कश्चन नास्ति कलिः सदृशः; तस्मात् कलौ त्वां सर्वगृहे सर्वजनानाम् स्थापयिष्यामि। अन्यकार्याणि परित्यज्य, महोत्सवान् अग्रे स्थापयित्वा, तदा अहं न हरिसेवां करिष्यामि, न त्वां लोकस्य प्रचारयिष्यामि। ये जीवाः कलौ त्वया सह स्थिताः, पापिनः अपि, कृष्णमन्दिरं निर्भयम् गच्छन्ति। येषां हृदये सदा प्रेमरूपा भक्ति तिष्ठति, अशुद्धाः अपि तान् न बाधन्ति, स्वप्ने अपि। न भूताः, न पिशाचाः, न राक्षसाः, न असुराः अपि, भक्तियुक्तमानस्यान् स्पर्शेन अपि न बाधन्ति। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्याम्, हरिः लभ्यते — केवलं भक्त्या; गोप्यः तस्य प्रमाणम्। सहस्रजन्मान्तरेषु भक्तिप्रेम उत्पद्यते; कलौ भक्त्या भक्त्या — भक्त्या कृष्णः साक्षात् तिष्ठति। ये भक्तिद्वेषिणः, त्रिलोक्यां पतन्ति; एकदा दुर्वासाः भक्तनिन्दया दुःखम् अनुभूतवान्। व्रतानां, तीर्थयात्रायाः, योगस्य, यज्ञानां, ज्ञानचर्चायाः पर्याप्तम्; भक्तिरेव मोक्षप्रदा। एवं नारदवचनात् स्वात्मस्वरूपं ज्ञात्वा, भक्ति शुभयुक्ता नारदं प्रष्टवती — “हे नारद! त्वं धन्यः, मम प्रति तव प्रेम अनन्यं। अहं त्वां न त्यजामि, सदा तव हृदये तिष्ठामि। दयालु ऋषे, त्वया मम दुःखं क्षणेन नष्टम्; मम द्वौ पुत्रौ चेतनाहीनौ — तौ जागरय, जागरय।