सः शुद्धेन जलपुष्पैः, अरण्ये उत्पन्नैः मूलफलैः, नवपल्लवैः, नूतनवस्त्रैः, विशेषतः च प्रियया तुलसीदलैः भगवन्तं सम्यक् पूजयेत्। यः च मृत्तिकाजलादिभिः पदार्थैः निर्मितं रूपं लब्ध्वा, आत्मसंयमितः, शान्तचित्तः, वाक्-निग्रही, मितभुक् च सन्, तद्रूपं पूजयेत्। भगवतः स्तुतिप्रशंसासु उत्कृष्टरूपाः श्लोकाः गायन्तः, तं भगवन्तं स्वमायया स्वेच्छया प्रकटयन्तं, हृदि स्थितं चिन्तयेत्। पूर्वं यानि यानि भगवतः सेवाकार्याणि कृतानि, तानि सर्वाणि मन्त्रेण प्रतिष्ठितं रूपं प्रति, हृदयेन मन्त्रसमाहितेन समर्पयेत्। एवं शरीरमनोवाक्क्रियाभिः, हृदयसमुत्थया भक्त्या च, यः भगवन्तं सेवते, सः तेन सम्यगर्चितः भवति। ये पुरुषाः निष्कपटाः, सम्यक् पूजनं कुर्वन्ति, तेषां भगवतः कृपया भक्तिरेव वर्धते, यच्च परमं श्रेयः ते इच्छन्ति, तत् अपि साधारणधर्मैः अप्राप्यं, सः तद् ददाति। यः इन्द्रियसुखेभ्यः विरक्तः, सः नित्यया निष्कलङ्कया भक्त्या, भक्तियोगेन, तं पूजयेत्, पूर्णमुक्तये। एवं सम्यगुपदिष्टः सः कुमारः, तं परिक्राम्य प्रणम्य च, पवित्रं मधुवनं जगाम, यत्र भगवतः पदाङ्कैः भूमिः पाविता। तपोवनं गत्वा, मुनिः अन्तःपुरं प्रविश्य, राज्ञा सम्यक् सत्कृत्य, सुखासीनः तस्मै भाषते स्म। नारदः उवाच—"राजन्, किमर्थं त्वं दीर्घकालं चिन्तया उपविष्टः, शुष्यद्वदनः स्थितः? किं वा कामो धर्मो वा, वित्तेन सह सम्बद्धः, न सम्पद्यते?" राजा उवाच—"ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्चवर्षीयः बालः, कठिनहृदया स्त्रिया सह मातरं निर्गमितः, सः महर्षिः। ब्रह्मन्, सः वनान्तरे अशक्तः सन्, कच्चित् वृकाः तं न हिंस्युः? सः खिन्नः, शयानः, क्षुधितः, तस्य कमलमुखं शुष्कम्। हन्त, पश्य मे दैन्यं, स्त्रिया विजितः! स्नेहात् मम अङ्कं समारोढुम् इच्छन्तं तं निर्दोषं नाह्वयम्, धिक् माम्!" नारदः उवाच—"नृपते, पुत्राय मा शोचिः, सः देवैः रक्षितः। तव अज्ञानात् तस्य महत्त्वं न वेत्सि, तस्य कीर्तिः लोके व्याप्स्यति। यद् देवतानामपि दुष्करं कर्म कृतवान्, सः शीघ्रं तव महतीं कीर्तिं लप्स्यते।" मैत्रेय उवाच—एवं दिव्यर्षिणा उक्तं शृत्वा, भूमिपतिः, राजलक्ष्मीमनादृत्य, केवलं पुत्रं स्मरन् स्थितः। तत्र स्नातः शुद्धः च सन्, रात्रिं नियमेन यापयन्, एकचित्तः, उपदिष्टानुसारं परमपुरुषं सेवते स्म। त्रिरात्रान्ते, बिल्वबदरफलैः जीवन्, मासमेकं स्वशक्त्या हरिं पूजयामास। द्वितीये मासे, षष्ठे षष्ठे दिने, पत्रत्रणादिभिः आहारं कृत्वा, भगवन्तं पूजयामास। तृतीये मासे, नवमे नवमे दिने, केवलं जलं पीत्वा, ध्याननिष्ठः, भगवन्तं प्रपेदे। चतुर्थे मासे, द्वादशे द्वादशे दिने, वायुभक्षः भूत्वा, प्राणजयेन सह, भगवतः ध्यानं समारोपयत्। पञ्चमे मासे, प्राणं जित्वा, एकपादस्थितः, अचलः स्तम्भवत्, परं तत्त्वं चिन्तयन् स्थितः। सर्वतः मनो निवर्त्य, हृदि एव, यत्र भूतानि इन्द्रियाणि च स्थितानि, तत्र भगवत्स्वरूपे ध्यानं स्थापयत्, अन्यन्न न पश्यन्। एवं सः आद्यप्रकृतिप्रभुः, महाभूताधारः, सर्वसमर्थः भगवतः ध्यानं वहन्, त्रयः लोकाः कम्पिताः। एकपदे स्थितस्य तस्य कुमारस्य, पृथिवी तस्य पादाङ्गुष्ठेन निपीडिता, यत्र यत्र तिष्ठति तत्र तत्र इव गजस्य उपरि स्फटिकमण्डपः नमति। सः विश्वात्मानं ध्याननिष्ठः, इन्द्रियद्वारं संहृत्य, अचलचित्तः, लोकपालान् अपि क्लेशयन्, तैः सह लोकाः हरिं शरणं जग्मुः। देवाः ऊचुः—"भगवन्, एषा प्राणनिग्रहः सर्वेषां चराचराणां मध्ये न दृष्टः। त्वमेव सर्वस्याधारः। अस्माकं क्लेशं निवर्तय; त्वां शरणं प्राप्ताः स्मः।" श्रीभगवानुवाच—"मा भैष्ट; अहं कुमारं तपसः निवर्तयिष्यामि। स्वस्थानं गच्छत। मयि तस्य योगेन भवतः प्राणः निगृहीतः, उत्तानपादपुत्राः।" सूत उवाच—एवं, प्रजाहिंसायाः भीतः, सर्वधर्मज्ञानेच्छया, सः तं देशं यत्र देवव्रतः शयाने स्थितः, जगाम। तस्मिन्नेव काले, भ्रातरः सर्वे, सुवर्णशृङ्गैः अश्वैः युक्तैः रथैः सह, व्यासः, धौम्यः, अन्ये च मुनयः, तं अन्वयुः। श्रीभगवानपि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, धनञ्जयेन सह रथे उपविष्टः, तत्र राजा यक्षपतिः कुबेर इव बभासे। भीष्मं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, स्वर्गात् पतितमिव देवम्, पाण्डवाः, स्वजनैः सह, चक्रपाणिना सह, प्रणेमुः। तत्रैव, ब्राह्मणर्षिष्रेष्ठाः, देवर्षयः, राजर्षयः च, भरतश्रेष्ठं द्रष्टुं समागताः। तत्र पर्वत, नारद, धौम्य, वन्द्य बदारायण, बृहदश्व, भरद्वाजः शिष्यैः सहितः, रेणुकासुतः च आसन्। वसिष्ठ, इन्द्रप्रमद, त्रित, गृत्समद, असित, कक्षीवान्, गौतम, अत्रि, कौशिक, सुदर्शन च तत्र उपस्थिताः। अन्ये अपि ऋषयः, ब्रह्मरातादयः, शिष्यैः सहिताः, कश्यप, अङ्गिरसादयः च आगताः। तान् समागतान्, भाग्यशालीनः सः वसुत्तमः, धर्मज्ञः, देशकालविभागविद्, सम्यक् पूजयामास। श्रीकृष्णं च, आत्मवैभववित्, जगन्नाथरूपेण, हृदिसंस्थितं, स्वमायया संस्थितं, तत्र उपविष्टं, सः पूजयामास। पाण्डुपुत्रान्, विनयसम्पन्नान्, स्नेहबद्धनेत्रान्, उपविष्टान् संबोधितवान्। "हन्त, कियत् दुःखमिदं, कियत् अन्यायमिदं, यद् धर्मपुत्राः, ब्राह्मणनिष्ठाः, धर्मनिष्ठाः, अच्युतभक्ताः, क्लिष्टाः, दुःखमयजीवनाय न योग्याः।