व्यासादिभिः मुनिभिः, अद्भुतकर्मणा कृष्णेन च उपदिष्टः सन्, इतिहासैः उपशिक्षितः अपि, स राजा शोकसम्भ्रान्तचित्तः तत्त्वं न बुबोध। धर्मपुत्रः स राजा, स्वजनवधं चिन्तयन्, मोहाभिभूतः, सामान्यजनमनसा, बन्धुषु स्नेहवशात्, हे ब्राह्मणाः, अवदत्। अहो, पश्यत मे मूढतां, दुर्गतहृदये दृढमूलां! परदेहस्य निमित्तं, मया बहूनां सैन्यानां विनाशः कृतः। यदि दशसहस्रशः दशसहस्रवर्षाणि नरकात् विमुच्येयम् अपि, सुतब्राह्मणमित्रस्वजनपितृभ्रातृगुरुणां हिंसाया दोषात् न विमुक्तः स्याम्। धर्मयुद्धे रिपूणां वधः प्रजापालकस्य राज्ञः पापं न भवति इति यद्यपि आदेशः, तद्वचनानि मे बुद्धिं न प्रापयन्ति। स्त्रीणां येषां बान्धवाः निहताः, तासां यो वैरभावः गृहस्थकर्मणा उत्पन्नः, तं अहं न शमयितुं शक्नोमि। यथा पांसुना पङ्किलं जलं न शुद्ध्यति, सुरया सुरापापं न निवर्तते, तथा एकेन जीवहिंसया यज्ञैः न शुद्धिः। अधुना, हे राजन्, परमं गुह्यम् उपनिषदं शृणु, यं सप्तरात्रम् अनुशृण्वन्, खेचराणां दर्शनम् आप्नोति। ॐ भगवते वासुदेवाय नमः इति मन्त्रेण, ज्ञात्वा देशकालौ, विविधानि द्रव्याणि उपयुज्य, विद्वान् भगवत्पूजां कुर्यात्। शुद्धोदकेन, पुष्पैः, वनेषु जातैः मूलैः, फलैः, कोमलाङ्कुरैः, नवान्नवस्त्रैः, विशेषतः तुळसीपत्रैः, भगवन्तं पूजयेत्। मृत्तिकाजलादिभिः कृतां मूर्तिं सम्प्राप्य, जितेन्द्रियः, शान्तः, मितभाषी, मिताहारी च, तां पूजयेत्। भगवान् स्तुतिगीतैः कीर्त्यमानः, स्वमायया, स्वेच्छया च, प्रकट्यते; तं हृदयस्थितं चिन्तयेत्। यानि पूर्वं भगवतः सेवाविधानानि कृतानि, तानि मन्त्रस्थायै मूर्तये, मन्त्रनिष्ठया चेतसा, समर्पयेत्। एवं शरीरमनसावाचा, हृदयसमुत्थया भक्त्या, यदा भगवतः सेवा क्रियते, तदा स एव सम्यक् पूजितः भवति। ये मनुष्याः निष्कपटाः सन्तः, यथाविधि तं पूजयन्ति, तेषां भगवान् भक्तिं वर्धयति, तद्वाञ्छितं परमं श्रेयः ददाति, यत् साधारणकर्मभिः न लभ्यते। विषयेषु अनासक्तः, भक्तियोगेन, अनन्यया श्रद्धया, सततम् ईश्वरं पूजयेत्, मोक्षार्थम्। एवं उपदिष्टः स राजपुत्रः, प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, भगवत्पदस्पर्शपावितं मधुवनं जगाम। स तपोवनं गम्य, मुनिः अन्तरालयं प्रविश्य, राज्ञा यथोचितं सत्कृतः, सुखासीनः, तं सम्बोधितवान्। नारदः उवाच— हे राजन्, किमर्थं दीर्घं चिन्तयन् उपविष्टः असि, शुष्कवदनः? किं कामो वा धर्मः वा, अर्थसंयुक्तः, न सम्पद्यते? राजा उवाच— हे ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्चवर्षीयः बालः, क्रूरहृदयया स्त्रिया, मातरं सह वनं प्रस्थापितः; स महातपस्वी। हे ब्रह्मन्, स बालः, अनाथः, क्लान्तः, शयानः, क्षुधार्तः, कुमुदवदनः, वनस्थः, तं वृकाः मा हिंसन्तु। अहो, पश्य मे दारिद्र्यम्, स्त्रिया जितः! स्नेहात् अङ्कमारोहितुम् इच्छन्तं तं निर्दोषं न समालिङ्गितवान्— अहं कष्टमूढः। नारदः उवाच— हे प्रजापते, पुत्रस्य शोकं मा कुरु; स देवैः रक्षितः। तस्य महिमानं अजानन्, त्वं शोचसि, यस्य कीर्तिः जगति विस्तरिष्यते। येन कर्मणा लोकपालानाम् अपि दुष्करं कृतम्, स ते शीघ्रं महतीं कीर्तिं दास्यति। मैत्रेयः उवाच— देवर्षेः वचः श्रुत्वा, स पृथ्वीपतिः, राजलक्ष्मीम् अवज्ञाय, पुत्रमेव चिन्तयामास। तत्र, सम्यक् अभिषिक्तः, शुद्धः, स रात्रिं नियमेन व्यतीयाय, एकाग्रचित्तः, भगवत्सेवां यथोक्तं अकरोत्। त्रिरात्रान्ते, बिल्वबदरफलैः जीवन्, मासमेकं स्वशक्त्या हरिं पूजयामास। द्वितीये मासे, षष्ठे षष्ठे दिने, पत्रत्रणादिभिः आहारं कृत्वा, बालः भगवन्तं पूजयामास। तृतीये मासे, नवमे नवमे दिने, केवलं जलं पीत्वा, ध्याननिष्ठः, श्रीभगवन्तं उपागमत्। चतुर्थे मासे, द्वादशे द्वादशे दिने, वायुभक्षः, प्राणजयेन, भगवदध्यानं चकार। पञ्चमे मासे, प्राणान् निगृह्य, एकपदे स्थित्वा, स्तम्भवत्, परं ब्रह्म चिन्तयन् तस्थौ। सर्वतः मनः संहृत्य, हृदि, यत्र भूतानि इन्द्रियाणि च स्थितानि, भगवतो रूपं चिन्तयन्, अन्यन्न न पश्यन्। सः परमेश्वरं, प्रकृतिपुरुषात्मकं, सर्वाधारं, धारयन्, त्रयो लोकाः कम्पिताः। स बालराजा, एकपदे स्थितः, पादाङ्गुष्ठेन भूमिं पीडयन्, यत्र स्थितः, तत्र भूमिः गजेन्द्रकुड्यवत् नम्राभवत्। स जगदात्मानं ध्यायन्, इन्द्रियद्वाराणि निरुद्ध्य, अचला समाधिना, लोकाः लोकपालाश्च, पीडिताः, श्वासरुद्धाः, हरिं शरणं जग्मुः। देवाः ऊचुः— हे भगवन्, एतादृशं प्राणसंयमं न जानिमहि, यत्र त्वमेव वासः सर्वभूतानां चराचराणां। अस्माकं क्लेशात् विमोचनं ददातु, त्वं शरण्यः। श्रीभगवान् उवाच— मा भैष्ट; अहं तं बालं तपःसंकल्पात् निवर्तयिष्यामि। स्वस्थानं प्रतियात; मयि तस्य संयोगात्, ओत्तानपादपुत्राः, वः प्राणसंयमो जातः। सूतः उवाच— एवं, प्रजाहिंसाभयात्, सर्वधर्मविज्ञानकामः, स राजा तत्र जगाम, यत्र देवव्रतः शयानः। तस्मिन्नेव काले, भ्रातरः सर्वे, सुवर्णकञ्चुकैः अश्वैः, रथेषु उपविष्टाः, व्यासधौम्यादिमुनयः च, अन्वयुः। भगवांश्च, धनञ्जयेन सह, रथेन आगच्छत्; तेषु मध्ये, स राजा यक्षेषु कुबेर इव बभौ।