ततः कुन्ती भगवतः श्रीकृष्णस्य समीपे, जगन्नाथस्य, जगदात्मनः, जगद्वपुषः, प्रणिपत्य विनयपूर्वकं प्रार्थयामास—“भगवन्, मम पाण्डवानां च वृष्णीनां च प्रति या दृढा स्निग्धता, स्नेहबन्धनरूपा दृढा ग्रन्थिः, तां कृपया छिन्धि। त्वं मधुसूदन, मम मनः त्वयि एव, अन्यस्मिन् विषयेषु प्रवृत्तिं विना, गङ्गानद्याः इव समुद्रं प्रति अविच्छिन्नया धारा यथा प्रवहति, तथा त्वयि अनन्यप्रीत्या नित्यं प्रवर्तताम्। हे श्रीकृष्ण, कृष्णस्य सखा, वृष्णीनां श्रेष्ठ, अधर्मचेतसां नाशक, राजवंशेषु वह्निरिव, तव योगमायाबलात् जीवन्मुक्तिः सुलभा, गोविन्द, गोब्राह्मणदेवदुःखनाशक, योगेश्वर, सर्वगुरो, प्रभो, त्वां नमामि।” एवं पृथा मधुरैः स्तवैः भगवन्तं स्तुत्वा, स वैकुण्ठः सर्वमङ्गलः भगवान्, सस्मितं सान्त्वयन् स्वमायया तां मोहयन् इव प्रत्युवाच। सः तां स्नेहपूर्वकं विसृज्य, हस्तिनापुरं प्रविष्टवान्; स्वनगरीं प्रति स्त्रियाः सहितः प्रस्थितः सन् अपि, स्नेहवशात् राजा तम् अवारयत्। यद्यपि व्यासादिभिः महर्षिभिः, स्वयं श्रीकृष्णेन च अद्भुतकर्मणा, इतिहासैः च उपदिष्टः, तथापि सः राजा शोकाभिभूतः सन् न बुबोध। धर्मपुत्रः सः राजा, स्वमित्राणां वधं चिन्तयन्, मोहवशात्, सामान्यजनचित्तेन, ब्राह्मणान् इदं वचनम् अब्रवीत्— “हन्त, पश्यत मे दुर्मति, दुर्हृदि गूढां मूढताम्! परदेहस्य कृते अहम् अनेकानां सेनानां नाशं कृतवान्। यदि दशसहस्रशः कल्पानां नरकात् विमुक्तोऽपि स्याम्, तर्हि अपि अहं बालानां, ब्राह्मणानां, मित्राणां, बान्धवानां, पितॄणां, भ्रातॄणां, आचार्याणां च हिंसायाः पातकात् न विमुच्ये। धर्मयुद्धे रिपुहिंसा राज्ञः पापं न स्यात्, सः स्वजनरक्षणार्थं युद्धं कृत्वा अपि निर्दोषः; तथापि एषा आज्ञा मे हृदि न प्रविशति। एषा स्त्रीणां वैरभावना, येषां बान्धवाः हताः, गृहीणां कर्मणा उत्पन्ना, ताम् अहं न शक्नोमि निवारयितुम्। यथा पङ्केन पङ्कं न शुध्यति, न मद्येन मद्यपापं नश्यति, तथा एकेन हिंसानुष्ठानस्य पापं यज्ञैः न शुध्यति।” ततः ब्राह्मण, श्रुणु, परं रहस्यं मन्त्रं वदामि, येन सप्तरात्रं जप्ये, आकाशगं प्राणिनं द्रष्टुं शक्यते। “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” इति मन्त्रेण, यथायोग्यदेशकाले, विविधद्रव्यैः, सम्यगुपचारेण, ज्ञानी पूजनं कुर्यात्। शुद्धजलैः, पुष्पैः, कान्तारमूलैः, फलैः, नवपल्लवैः, नववस्त्रैः, विशेषतः तुलसीदलैः, भगवतः पूजनं समाचरेत्। मृत्तिकाजलाद्यात्मकेन प्रतिमारूपेण, यतिस्वरूपः, जितेन्द्रियः, शान्तचित्तः, मितभाषी, अल्पाहारी, पूजनं कुर्यात्। भगवान्, उत्तमश्लोकैः स्तुत्यमानः, स्वमायया, स्वेच्छया प्रकट्यते; तं हृदि स्थितं चिन्तयेत्। पूर्वं यानि भगवतः सेवाकर्माणि कृतानि, तानि मन्त्रप्रतिष्ठितमूर्तौ, मन्त्रे चित्तं निवेश्य, समर्पयेत्। एवं शरीरवाङ्मनसैः, हृदयसमुत्थया भक्त्या, यः पूज्यते, स एव भगवतः साक्षात् पूजनम्। ये मनुष्याः निर्व्याजेन, यथाविधि पूजनं कुर्वन्ति, तेषां भक्तिं वर्धयति, च तान् परमं श्रेयः ददाति, यत् कर्मणां फलेन न लभ्यते। इन्द्रियविषयेषु विरक्तः, अनन्यनित्यभक्त्या, भक्तियोगेन, परिपूर्णमुक्त्यर्थं, तं पूजयेत्। एवं सम्यगुपदिष्टः स राजपुत्रः, सम्यग् प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, भगवच्छरणरजःपवित्रं मधुवनं ययौ। स तपोवनं प्राप्तः, महर्षिः अन्तःपुरं प्रविश्य, राज्ञा सम्यग् सत्कृतः, सुखोपविष्टः, तम् इदं वचनं उवाच— “राजन्, किं त्वं दीर्घं चिन्तयानः दुःखशुष्कवदनः उपविष्टः? किं वा कामोऽर्थो वा धर्मः वा न सम्पद्यते?” इति। राजा उवाच—“ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्चवर्षीयः बालः, ताम्रलोचनः, तु तया क्रूरया स्त्रिया सह मातरं वनं प्रस्थापितः; स महायोगी। ब्राह्मण, सः अनाथः वनमध्ये, क्लान्तः, शयानः, क्षुधितः, कमलवदनः शुष्कः, सः शिशुः कच्चित् वृकैर् न बाध्येत। हा दुःखभाग्यं मम, स्त्रीवशेन जितः, स्नेहात् ममाङ्कमागन्तुम् इच्छन्तम्, तं निर्दोषं बालकं न समालिङ्क्षं; अहो, मम अधमत्वम्!” नारद उवाच—“जनपालक, पुत्रस्य ते दुःखं मा कृथाः; सः देवैः संरक्षितः। तस्य महिमानं न जानन्, त्वं शोचसि, यद्यपि तस्य कीर्तिः जगति व्याप्ता भविष्यति। सः देवपतिभिः अपि दुष्करं कर्म कृत्वा, त्वं शीघ्रं महतीं कीर्तिं प्राप्स्यसि।” मैत्रेय उवाच—नारदस्य दिव्यस्य वचः श्रुत्वा, स भूपतिः, राजसंपदं अवज्ञाय, केवलं पुत्रं चिन्तयामास। तत्र सः, सम्यग् अभिषिक्तः, शुद्धचित्तः, रजन्याम् उपवासं कृत्वा, भगवत्प्रदिष्टया, एकचित्तः, पुरुषोत्तमं सेवे। प्रतीकत्रिरात्रे बिल्वबदरफलभोजनं कृत्वा, मासमेकं स्वशक्त्या हरिं पूजयामास। द्वितीये मासि षष्ठ्यां षष्ठ्यां पतितपत्रतृणाद्यन्नं कृत्वा पूजनम् अकरोत्। तृतीये मासि, नवम्यां नवम्यां केवलं जलं पीत्वा, ध्याननिष्ठः, श्रीभगवन्तं उपससार। चतुर्थे मासि द्वादश्यां द्वादश्यां वायुभोजनः, प्राणजित्, भगवति ध्यानं चकार। पञ्चमे मासि प्राणसंयम्य, एकपादस्थितः, स्थाणुवत्, परमात्मनि ध्यानं कृत्वा, अचलः स्थितः। सः सर्वतः मनः प्रवर्त्य, हृदि, यत्र भूतानि इन्द्रियाणि च स्थितानि, तत्र एव निवेश्य, भगवद्रूपे एकचित्तः, अन्यं किञ्चन न पश्यन्, ध्यानमकरोत्। सः परमपुरुषं, प्रकृतिपुरुषाधारं, त्रैलोक्यधारं, हृदि धारयन्, त्रिलोक्यं कम्पयामास। एकपादेन स्थितः, पृथिवी तस्य पादाङ्गुष्ठेन निपीडिता, यत्र यत्र सः स्थितः, तत्र तत्र गजस्य स्थूलपादपृष्ठमिव, भूमिः अवनमत्। सः विश्वात्मानं ध्याननिष्ठः, इन्द्रियद्वाराणि संलिलय, अचलचित्तः, लोकपालान् अपि, त्रैलोक्यं च, क्लेशितं, श्वासरहितं च, हरौ शरणं प्रापयन्, स्थितः।