पाण्डवाः स्मः, यदुभिः सह, केवलं नामरूपमात्रं खलु वयं यदा त्वं, हृषीकेशः, न दृश्यसे, तदा वयं न किञ्चन। हे गदाधर, त्वदीयपदाङ्कैः भूषिता या भूमिः इदानीं शोभते, सा त्वं गच्छन् न शोभिष्यति। तव कटाक्षैः एते देशाः समृद्धाः, ओषधयः फलवन्तः, वनानि, गिरयः, नद्यः, समुद्राः च विकसन्ति। अतः, हे विश्वेश्वर, विश्वात्मन्, विश्वमूर्ते, मयि पाण्डवानां वृष्णीनां च या दृढा स्नेहबन्धनता सा कृपया छिन्धि। हे मधुसूदन, मम मनः त्वयि एव, अन्यत्र न, अनन्यभावेन, गङ्गायाः समुद्रं प्रति अविच्छिन्नधारावत्, सदा प्रेम यच्छतु। हे श्रीकृष्ण, कृष्णस्य सखा, वृष्णीनां प्रमुख, अधर्मनाशक, राजवंशेषु वह्निस्वरूप, मोक्षदायकशक्तिमान्, गोविन्द, गवां ब्राह्मणानां देवानां च क्लेशहर्ता, योगेश्वर, सर्वशास्त्रगुरो, भगवन्, तुभ्यं नमः। एवं पृथा मधुरैः वचोभिः भगवन्तं स्तौत्सीत्। सर्वमङ्गलस्वरूपः वैकुण्ठः सौम्यस्मितेन, स्वमायया तां मोहितुमिव, प्रत्युवाच। ताम् अनुरक्तया प्रणम्य, सः हस्तिनापुरं प्रविष्टः। स्वपुरं गन्तुं स्त्रीभिः सह उद्यतः सन्, राजा स्नेहात् तं निरुद्धवान्। व्यासादिभिः ऋषिभिः, अद्भुतकर्मणा कृष्णेन च उपदिष्टः सन्, इतिहासैः शिक्षितः अपि, राजा दुःखातिभारेण न बुबुधे। धर्मराजः, सुहृदां वधं चिन्तयन्, मोहात्, साधारणमानुषवद्, ब्राह्मणान् इदं उवाच। हन्त, पश्यत मे मूढतां, पापात्मनि हृदि दृढमूलां! परस्य देहस्य कृते बहूनां सैन्यानां नाशं कृतवान्। यदि दशसहस्रशः कल्पान् नरकेभ्यः विमुक्तः स्यामपि, तर्हि बालानां, ब्राह्मणानां, सुहृदां, बान्धवानां, पितॄणां, भ्रातॄणां, गुरूणां च हिंसायाः पापात् न मुच्येय। धर्मे युद्धे रिपून् हन्तुं प्रजापालनाय राज्ञः पापं नास्ति, तथापि एते आज्ञावचनानि मे बुद्धिं न प्रापयन्ति। यः स्त्रीषु वैरं उत्पन्नं, येषां बान्धवाः हताः, गृहीणां कर्मणा, तदपि अहं न शमयितुं शक्नोमि। यथा पङ्केन पङ्किलं तोयं न शुद्ध्यति, सुरया सुरापाङ्को न निवर्तते, तथा प्राणिवधेन यज्ञैः पापं न शुद्ध्यति। अधुना, राजन्, शृणु परं रहस्यं मन्त्रं, यं सप्तरात्रं जपन्, आकाशचारीणां दर्शनं लभेत। ॐ नमो भगवते वासुदेवाय इति मन्त्रेण, यथाकालदेशं, विविधान् द्रव्यैः, यथाविधि, ज्ञानी पूजनं कुर्यात्। शुद्धेन जलैः, पुष्पैः, मूलैः, फलैः, कोमलपल्लवैः, नवान्नैः, विशेषतः तुलसीपत्रैः भगवन्तं पूजयेत्। मृन्मयाद्युपाधिं प्राप्य, यः संयमी, शान्तः, वाक्संयतः, अल्पाहारी च, तां मूर्तिं पूजयेत्। भगवन्, स्तुतिपदेषु स्तूयमानः, स्वमायया, स्वेच्छया च, स्वयम् आविर्भविष्यति; तं हृदि स्थितं चिन्तयेत्। पूर्वं यानि भगवतः सेवाकार्याणि कृतानि, तानि मन्त्रस्थायै मूर्तये, मन्त्रे चित्तं निवेश्य, समर्पयेत्। एवं शरीरमनोवाक्कर्मभिः, हृदयसमुत्थभक्त्या च, यो जनः सेवते, सः भगवतः यथार्थपूजनं करोति। ये निष्कपटाः, सम्यक् पूजनं कुर्वन्ति, तेषां भगवन् भक्तिं वर्धयति, तेषां च परमं श्रेयः ददाति, यत् कर्मणा न लभ्यते। विषयेषु विरक्तः, भक्तियोगेन, सततं, श्रद्धया, भगवतः पूजनं कुर्वन्, पूर्णमुक्तिं लभेत्। एवं उपदिष्टः, राजपुत्रः, प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, श्रीमद्भगवच्छरणाङ्कितं मधुवनं जगाम। सः, तपोवनं प्रविश्य, राजा तं मुनिं यथार्हं पूजयित्वा, सुखासीनं कृत्वा, तस्य समीपे उपाविशत्। नारदः उवाच— राजन्, किं त्वं चिन्तयन् दीर्घं निषीदसि? तव मुखं शोकेन शुष्कं जातम्? कच्चिद् अर्थकामौ धर्मेण न सम्पाद्येते? राजा उवाच— ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्चवर्षीयः, तस्य मातरं सह, क्रूरया स्त्रिया निर्गमितः; सः महर्षिः। हे ब्राह्मण, सः वने अनाथः, श्वभिः न हिंस्यते इति मे चिन्ता; सः क्लान्तः, शयानः, क्षुधार्तः, तस्य पद्ममुखं मलिनं जातम्। हा, पश्य मे दैन्यं, स्त्रिया जितः! सः निर्दोषः, स्नेहात् मम अङ्कं आरोढुमिच्छन्, मया न स्वीक्रियते— अहो, कष्टमिदम्! नारदः उवाच— नृपते, पुत्रस्य शोकं मा कृथाः; देवैः सः रक्षितः। तस्य महिमानं न जानासि, तस्य कीर्तिः लोके प्रसारिष्यते। यं कर्म देवैः अपि दुष्करं, सः कृत्वा तव महतीं कीर्तिं लप्स्यते। मैत्रेयः उवाच— दिव्यस्य मुनेश्च वचनं श्रुत्वा, नृपतिः, राजलक्ष्मीं परिहृत्य, केवलं पुत्रं चिन्तयामास। सः, तत्र, सम्यक् स्नात्वा, शुद्धः, रात्रिं नियमेन याययामास, एकचित्तः, भगवत्सेवां यथोक्तं चकार। त्रिरात्रान्ते बिल्वबदरफलानि भक्षयन्, मासमेकं, यथाशक्ति, हरिं पूजयामास। द्वितीये मासे, षष्ठे षष्ठे दिने, पतितपत्रतृणादिभिः आहारं कृत्वा, बालः भगवत्पूजनं चकार। तृतीये मासे, नवमे नवमे दिने, केवलं जलं पीत्वा, ध्यानपरः, श्रीभगवन्तं उपगम्य पूजयामास। चतुर्थे मासे, द्वादशे द्वादशे दिने, वायुभक्षः, प्राणजयेन, भगवतः ध्यानं चकार। पञ्चमे मासे, प्राणान् निगृह्य, एकपादस्थितः, स्तम्भवत्, परमात्मानं चिन्तयामास। सर्वतः मनः निवर्त्य, हृदये, यत्र भूतानि इन्द्रियाणि च स्थितानि, तत्र एव मनः स्थापयित्वा, भगवतो रूपं चिन्तयन्, अन्यन्न न पश्यन् स्थितः।