ये केचित् सततं तव कर्माणि अत्र श्रवणं, कीर्तनं, स्तवनं, स्मरणं, आनन्दं च कुर्वन्ति, ते शीघ्रं संसार-प्रवाह-नाशकं तव पद्म-पदं पश्यन्ति। हे भगवन्, किं त्वं अधुना तव भक्तजनान्, मित्रान्, शरणागतान्, ये राजकीय-पाशे बद्धाः सन्ति, परन्तु तव पद्म-पदं विना अन्यं शरणं नास्ति, परित्यजसि? पाण्डवाः यदवः च, अस्माकं नामरूपं किं? त्वं इन्द्रियेशः दृष्ट्वा न दृश्यसे चेत्, वयं शून्यवत्। हे गदाधर, तव विशिष्ट-चिह्नित-पदाभ्यां भूः यथा शोभते, तदा न शोभिष्यति। तव कटाक्षैः भूमिः, वनानि, पर्वताः, नद्यः, समुद्रः, औषधयः, फलानि, सर्वं समृद्धं भवति। तस्मात्, हे विश्वेश्वर, विश्वात्मन्, विश्वरूप, मम पाण्डवेषु वृणिषु च स्नेह-बन्धनं छिन्धि। हे मधुसूदन, मम मनः तव प्रति अनन्य-भावेन यथा गङ्गा समुद्रं प्रति अविच्छिन्नं प्रवहति, तथा तव प्रेम्णि स्थिरं भवतु। हे श्रीकृष्ण, कृष्ण-सखा, वृष्णि-श्रेष्ठ, अधर्म-विनाशक, क्षत्रिय-वृन्दे अग्निः, योगेश्वर, गोविन्द, गो-ब्राह्मण-देव-सम्बन्धी दुःख-हर, सर्व-शिक्षक, त्वं नमामि। सूतः उवाच—एवं पृथया मधुर-वाक्यैः स्तुतः, सर्व-मङ्गलः भगवान् वैकुण्ठः सौम्यं स्मितं कृत्वा, मायया ताम् मोहितवान्। स्नेहात् तां विदाय हस्तिनापुरं प्रविष्टः; स्व-नगरं गन्तुं स्त्रियः सह यायमानः, राजा तं प्रेम्णा निरुद्धवान्। व्यासादिभिः, अद्भुत-कर्मणा कृष्णेन, इतिहासैः शिक्षितः अपि, राजा शोकात् न बुबुधे। धर्मपुत्रः मित्र-हत्या स्मरन्, मोह-व्यग्रः, साधारण-जन-चित्तेन ब्राह्मणान् उवाच। हन्त, मम हृदयस्थं अज्ञानं पश्य—पर-शरीरस्य कारणात्, मया बहूनां सेनानां वधः कृतः। यदि दश-लक्ष-लक्ष-वर्षाणि नरकात् मुक्तिः स्यात् अपि, बाल-ब्राह्मण-मित्र-स्वजन-पितृ-भ्रातृ-गुरु-वध-पापात् न विमुक्तिः। धर्म-युद्धे शत्रु-वधः राज्ञः पापं न भवति, प्रजा-रक्षणाय; तथापि, एतत् आज्ञा-मन्त्रं न समझामि। स्त्रीणां, यासां स्वजनाः हताः, वैरं, गृहस्थ-कर्मणः उत्पन्नं, तद् अहं न निवारयितुं शक्नोमि। यथा पङ्कः पङ्कजलं न शुद्धयति, सुरा सुरा-दोषं न हरति, तथा जीव-हिंसा-एकं कर्म यज्ञैः न शुद्धयति। अधुना, हे राजन्, परं गुह्यं मन्त्रं शृणु; यः सप्त-रात्रं जपेत्, आकाश-चराणां दर्शनं लभते। "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" इति मन्त्रेण, युक्त-स्थान-काल-विधिना, विविध-उपकरणैः, बुद्धिमान् पूजां कुर्यात्। शुद्ध-जल-पुष्प-वन-मूल-फल-कोमल-अङ्कुर-नूतन-वस्त्रैः, तुलसी-दलेन विशेषतः, भगवान् पूजनीयः। मृत्तिका-जलादि-तत्त्वेन निर्मितं विग्रहं लब्ध्वा, संयत-शरीर-मन-बुद्धिः, अल्प-भाषी, अल्प-आहारः, तं पूजेत्। भगवान् स्तुत्य-श्लोकैः स्तुतः, स्व-शक्त्या, स्व-इच्छया प्रकटः, हृदि ध्याननीयः। पूर्वं यानि भगवान् सेवा-कर्माणि कृतानि, तानि मन्त्रस्थ-रूपे समर्पयेत्, मन्त्रे मनः स्थिरं कुर्यात्। शरीर-मन-वाचा, हृदय-भक्त्या, यः सेवते, स भगवान् सत्कार्यः। यः कपट-रहितः, यथायोग्यं पूजां कुर्यात्, भगवान् तस्य भक्तिं वर्धयति, परमं शुभं ददाति, यत् कर्मणः न लभ्यते। यः इन्द्रिय-सुखे विरक्तः, उत्तमा भक्त्या योगेन, सततं पूजेत्, मोक्षाय। एवं उपदिष्टः, राजकुमारः प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, पवित्र-मधुवनं गतः, यत्र भगवान् पद-चिह्नैः पावनं कृतवान्। तपोवनं गत्वा, ऋषिः अन्तःपुरं प्रविष्टः, राज्ञा सम्यक् सत्कृतः, सुखे उपविष्टः, तं उवाच। नारदः उवाच—हे राजन्, किं त्वं दीर्घं चिन्तयन्, शुष्क-वदनः, उपविष्टः? किं कामः वा धर्मः वा, वित्त-संयुक्तः, न पूर्यते? राजा उवाच—हे ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्च-वर्षीयः, तया क्रूर-हृदया स्त्रीया वनं सह मातया प्रेषितः, स महान् ऋषिः। हे ब्राह्मण, स बालकः वनान्तरे, निर्बलः, मृगैः न पीड्येत; शय्यायां श्रान्तः, उपविष्टः, क्षुधितः, तस्य पद्म-वदनं शुष्कम्। हन्त, मम दैन्यं पश्य—स्त्रिया पराभूतः, तं निर्दोषं, मम अङ्कं आरोढुं इच्छन्तं, न आलिङ्गितवान्, अहं अधमः। नारदः उवाच—हे जन-रक्षक, पुत्रस्य शोकं मा कुरु; देवैः रक्षितः, तस्य महत्त्वं न जानन्, त्वं शोकं कुरुषे; तस्य कीर्ति जगति प्रसारितुम्। त्रैलोक्य-पालकानाम् अपि दुर्निष्पाद्यं कर्म कृत्वा, स तव महतीं कीर्तिं शीघ्रं लप्स्यते। मैत्रेयः उवाच—एवं दिव्य-ऋषेः वचनं श्रुत्वा, भूमिपतिः राज्य-वैभवं तिरस्कृत्य, पुत्रं चिन्तितवान्। तत्र, विधिवत् स्नात्वा, शुद्धः, रात्रिं नियमेन यापयामास, चित्तं समाहित्य, भगवत्-सेवां कृतवान्। त्र्यहान्ते, ककोलि-कदम्ब-फलैः जीवन्, मासं हरिं यथाशक्ति पूजितवान्। द्वितीय-मासे, षष्ठे षष्ठे दिने, पतित-पर्ण-तृणादि-आहारं कृत्वा, भगवान् पूजितः। तृतीय-मासे, नवमे नवमे दिने, केवलं जलं पीत्वा, ध्यान-निष्ठः, भगवन्तं उपगच्छत्। चतुर्थ-मासे, द्वादशे द्वादशे दिने, वायुः आहारः, प्राण-निग्रहं कृत्वा, भगवद्-ध्यानं अवलम्बितवान्।