अन्ये जनाः वदन्ति यत् त्वं भगवन् अत्र संसारिणां जनानां, ये अज्ञान-काम-कर्मभिः क्लिश्यमानाः, तेषां श्रवणीय-स्मरणीयानि कर्माणि कर्तुम् आगतः। ये जनाः तवैतानि लीलारूपाणि सततं शृण्वन्ति, गायन्ति, कीर्तयन्ति, स्मरन्ति, आनन्दन्ते च, ते शीघ्रमेव तव संसार-सन्ताप-नाशकं पदाम्बुजं पश्यन्ति। भगवन्, त्वदन्यः नः पाण्डवानां सुहृदां शरणं नास्ति; वयं तव पादारविन्देषु एव निःश्रयः, यद्यपि राज्य-पाषेण बद्धाः पापैः च। पाण्डवाः यादवाश्च वयं के? केवलं नामरूपमात्रम्। त्वयि हि इन्द्रियेशे अदृष्टे वयं शून्यैव। हे गदाधर, त्वत्पदाभ्यां चिह्नितया पृथिव्या यथा इदानीं शोभते, तथा त्वयि गच्छति न शोभिष्यति। तव दृष्ट्या एषा भूमिः, तस्याः ओषधयः, वनानि, गिरयः, नद्यः, समुद्राः च सर्वे समृद्धाः, पुष्टाः, शोभमानाः च भवन्ति। तस्मात्, हे विश्वेश्वर, विश्वात्मन्, विश्वमूर्ते, मम पाण्डवेषु वृष्णिषु च दृढं स्नेहबंधनं छिन्धि। हे मधुसूदन, मम मनः त्वयि एव अनन्यभावेन, गङ्गायाः सलिलस्य इव सागरं प्रति, सततं प्रवहतु। हे श्रीकृष्ण, कृष्णस्य सख, वृष्णीनां श्रेष्ठ, अधर्मघ्न, राजवंशेषु अग्निरिव, मोक्षदायक शक्तिमान्, गोविन्द, गो-ब्राह्मण-देव-कल्याणकर्ता, योगेश्वर, सर्वशिक्षक, प्रभो, त्वां नमामि। एवं पृथा मधुरैः वाक्यैः भगवन्तं स्तुत्वा, स वैकुण्ठः सर्वमङ्गलः सौम्यस्मितं कृत्वा, मायया तां विमोहयन्निव, तामनुज्ञाय स्नेहपूर्वकं हस्तिनापुरं प्रविष्टः। स्वनगरं प्रति स्त्रीभिः सह यायमानः, राजा तं स्नेहात् निवारयामास। व्यासेनान्यैश्च ऋषिभिः, अद्भुतकर्मणा कृष्णेन चोपदिष्टः, इतिहासैः शिक्षितः अपि, स शोकात् न बुबोध। धर्मपुत्रः राजा, स्वबन्धूनां नाशं चिन्तयन्, सांसारिकजनवद्विषण्णचित्तः, मोहाभिभूतः, दुःखेन वाक्यमुवाच। हन्त, पश्यत मे दुरात्मनः हृदि गाढमूढां मूढताम्! परदेहस्य कृते अहं बहूनि सैन्यानि नाशितवान्। यद्यपि दशसहस्रयुगेभ्यः अपि मुक्तः स्याम्, बाल-ब्राह्मण-सखि-बन्धु-पिता-भ्रातृ-गुरुषु हिंसाक्रिया न पापात् विमुच्ये। धर्मयुद्धे रिपूनां वधः नृपस्य पालयतः न पापाय; तथापि एषा आज्ञा बुद्धिं मे न प्राप्नोति। अत्र येषां स्त्रीणां बन्धूनां वधात् वैरमुत्पन्नम्, गृहिणां कर्मणा, तदपि अहं न निवारयितुं शक्नोमि। यथा पङ्केन पङ्कोदकं न शुद्ध्यति, मद्येन च मद्यपापं न नश्यति, तथा प्राणिवधेन यज्ञैः न शुद्ध्यति। इदानीं, हे राजन्, परं रहस्यं मन्त्रं शृणु, यं सप्तरात्रं जपन्, व्योमगतान् प्राणिनः पश्यति। ॐ नमो भगवते वासुदेवाय इति मन्त्रेण, यथाविधि देश-कालादीन् ज्ञात्वा, द्रव्यैः पूजां कुर्यात्। शुद्धोदकेन, पुष्पैः, फलैः, मूलैः, नवपल्लवैः, वस्त्रैः, विशेषतः तुलसीदलैः, भगवन्तं पूजयेत्। मृत्तिका-जलादिभिः कृतां प्रतिमां लब्ध्वा, यतात्मा, शान्तः, जितवाक्, अल्पभोजी च, तामर्चयेत्। भगवतः स्तुतिपदेषु कीर्तितः स भगवान्, स्वमायया, स्वेच्छया प्रकटते; तं हृदि सन्निहितं ध्यानं कुर्यात्। यानि पूर्वं भगवतः सेवाकर्माणि कृतानि, तानि मन्त्रस्थायै मूर्तये समर्पयेत्, मन्त्रस्मृत्या चित्तं योजयन्। एवं शरीर-मन-वाचा भक्त्या च भगवतः सेवा या क्रियते, स एव साक्षात् पूजनम्। ये पुरुषाः निष्कपटाः, यथाविधि पूजयन्ति, तेषां भगवानेव भक्तिं वर्धयति, तान् च परमं श्रेयः ददाति, यत् कर्मभिः न लभ्यते। इन्द्रियार्थेषु विरक्तः सततं भक्तियोगेन भगवन्तं पूजयेत्, मोक्षसिद्धये। एवमुपदिष्टः स राजपुत्रः प्रदक्षिणं कृत्वा, नमस्कृत्य, तदनु मदुवनं जगाम, यत्र भगवत्पदैः पावितं तद्वनम्। तत्र तपोवनं गतः, स राजा महर्षिं स्वगृह्यां प्रविश्य, यथार्हं पूजितः, सुखासीनः, तस्मै वाक्यमुवाच। नारदः उवाच—राजन्, किं त्वं दीर्घं चिन्तयन् उपविशसि, शुष्कमुखः? कच्चित् कामः वा धर्मः वा अर्थसहितः न पूर्यते? राजा उवाच—ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्चवर्षीयः बालः, तया क्रूरया स्त्रिया सह मातरं वनं प्रेषितः, स महर्षिः। ब्रह्मन्, स दुःखितः, क्लान्तः, क्षुधितः, शयानः, पद्ममुखः शुष्कः, तं बालकं कृकवासः मा हिंस्युः। हन्त, पश्य मे दैन्यं, स्त्रिया जितः, यः स्नेहात् ममाङ्कं आरोढुमिच्छन्तं तं निर्दोषं न स्वागतमकरवम्—कथं नीचः अहम्। नारदः उवाच—नृप, पुत्राय मा शोचिः, देवैः रक्षितः सः। तस्य माहात्म्यं न जानासि; तस्य ख्यातिः लोके स्थास्यति। यं कर्म कर्तुं सुरेश्वैरपि दुष्करं, स ते पुत्रः शीघ्रं महतीं कीर्तिं दास्यति। मैत्रेय उवाच—एवं दिव्येन मुनिना उक्तं श्रुत्वा, स भूमिपः राजसंपदं त्यक्त्वा, केवलं पुत्रं स्मरन् स्थितवान्। तत्र सः, स्नातः शुद्धः च, रात्रिं नियमेन उपवेश्य, एकचित्तः भगवन्तं यथोपदिष्टं सेवे। त्रिरात्रान्ते त्रिफल-कदलीफलैः जीवन्, मासमेकं हरिं शक्त्या पूजयामास। द्वितीयमासे षष्ठ्यां षष्ठ्यां पतितपर्ण-तृणादिभिः आहारं कृत्वा, भगवन्तं पूजयामास। तृतीयमासे नवमे नवमे दिने केवलं जलं पीत्वा, ध्यानपरः सः श्रीभगवन्तं उपससार।