केचन जनाः वदन्ति—अजः सन् अपि भगवान् यदुकुलशिरोमणेर् धर्मिणः कीर्त्यै, स्वप्रियायाः कृते, मलयाचलात् चन्दनवनस्य यथा उत्पत्तिः, एवं जातः। अन्ये पुनः वदन्ति—वासुदेवदेवक्याः प्रार्थनया, लोकस्य रक्षणाय सुरद्विषां च विनाशाय, त्वम् अजः अपि अवतीर्णः। केचन ब्रह्मणः याचनया, भूर् अतिभारेण समुद्रे निमज्जन्तीव नौः इव, तस्याः भारस्य शमाय त्वम् जातः इति मन्यन्ते। अन्ये पुनः वदन्ति—अज्ञानकामकर्मभिः क्लिश्यमानानां जनानां श्रवणीयस्मरणीयानि कर्माणि कर्तुं त्वम् अवतीर्णः। ये जनाः तव इह चरितानि निरन्तरं शृण्वन्ति, गायन्ति, कीर्तयन्ति, स्मरन्ति, आनन्दन्ति च, ते शीघ्रं संसारसन्ततिनाशकं तव पदाम्बुजं पश्यन्ति। भगवन्, त्वदन्यं शरणं नास्ति, त्वच्चरणारविन्दमेव आश्रिता वयं सख्यः बान्धवाश्च, किं त्वं अद्य मां त्यक्ष्यसि? वयं पाण्डवाः यादवाश्च त्वददर्शनकाले नामरूपमात्रा एव, त्वं हि इन्द्रियेश्वरः, त्वं अदृश्ये वयं किंचित् न स्याम। गदाधर, तव चरणचिह्नैः भूः यथा शोभते, एवं त्वदनुपस्थितौ न शोभिष्यते। तव कटाक्षैः एव एषा भूमिः समृद्धा, तस्यां ओषधयः फलिन्यः, काननानि, गिरयः, नद्यः, समुद्राश्च समुन्नताः भवन्ति। अतः भगवन्, विश्वेश, विश्वात्मन्, विश्वमूर्ते, मम पाण्डवान् वृ्ष्णींश्च प्रति या स्नेहबन्धनमस्ति, तदसङ्ख्यं छिन्धि। मधुसूदन, मम चेतः अन्यत्र न गच्छेत्, त्वयि एव अनन्यप्रेम यथा गङ्गा समुद्रं प्रति अविच्छिन्नगता, तथा सदा प्रवाहयतु। श्रीकृष्ण, कृष्णस्य सखा, वृष्णीनां नायक, अधर्मनाशक, राजवंशेषु वह्निरिव, मोक्षदायक, गोब्राह्मणदेवदुःखनाशक, योगेश्वर, सर्वशास्त्रगुरो, भगवन्, तुभ्यं नमः। एवं पृथा मधुरैः वाक्यैः स्तुत्वा, सुतराम् अनुगृह्य, सर्वमङ्गलो भगवान् वैकुण्ठः स्मितमकरोत्, स्वमायया ताम् मोहयन्निव। स्नेहेन सन्देशं दत्त्वा, सः हस्तिनापुरं प्रविष्टः; स्वनगरं यायमानः स्त्रीभिः सह, राजा तं प्रेम्णा निरुद्धवान्। यद्यपि व्यासादिभिः ऋषिभिः, अद्भुतकर्मणा कृष्णेन च, इतिहासैः उपदिष्टः, सः दुःखबन्धनात् न बुबोध। धर्मपुत्रः राजा, स्वमित्रवधं चिन्तयन्, मोहस्नेहबन्धनात्, सामान्यजनचित्तवत् वाक्यम् अवदत्। हा, पश्यत मे मूढत्वं, दुष्टहृदयस्थं; परदेहाय, मया बहूनि सैन्यानि निहतानि। यदि दशलक्षवर्षाणि नरकात् विमोच्येय, तर्हि बालब्राह्मणमित्रबान्धवपितृभ्रातृगुरुणां हिंसाया दोषात् विमुक्तो न स्याम्। धर्मयुद्धे रिपून् हन्तुं राज्ञः पापं नास्ति इति आदेशः सति अपि, मे बुद्धिः न प्रवर्तते। अत्र स्त्रीणां सम्बन्धिनां वधेन जातः द्वेषः, गार्हस्थ्यकर्मभिः, मया न निवर्तयितुं शक्यः। यथा पङ्केन पङ्किलं जलं न शुद्ध्यति, सुरया सुरापापं न नश्यति, तथा प्राणिवधेन यज्ञैः पापं न शम्यति। अधुना, हे राजन्, परं रहस्यं मन्त्रं शृणु, यः सप्तरात्रं जपन्, आकाशगतान् प्राणिनः पश्येत्। ॐ नमो भगवते वासुदेवाय; अनेन मन्त्रेण, ज्ञात्वा देशकालौ, विविधानि द्रव्याणि उपयुज्य, यथाविधि, भगवन्तं पूजयेत्। शुद्धोदकेन, पुष्पैः, मूलैः, फलैः, कोमलैः अङ्कुरैः, नूतनवस्त्रैः, विशेषतः तुलसीदलैः, भगवन्तं सम्पूजयेत्। मृत्तिकाम्बुवायुभिः निर्मितां मूर्तिं लब्ध्वा, जितेन्द्रियः, शान्तः, मितभाषी, मिताशनः, तां सम्पूजयेत्। स्तुतिभिः कीर्त्यमानः भगवान्, स्वमायया, स्वेच्छया, स्वयम् अविर्भविष्यति; हृदि तं चिन्तयेत्। यानि पूर्वं भगवतः सेवाकर्माणि कृतानि, तानि मन्त्रप्रतिष्ठितायां मूर्तौ, मन्त्रे च मनः स्थाप्य, समर्पयेत्। एवं शरीरेण, मनसा, वाचा, हृदयसमुत्थया भक्त्या, भगवतः सेवा या क्रियते, सा एव यथार्थपूजा। ये पुरुषाः निष्कपटाः सन्तः, सम्यक् पूजयन्ति, तेषां भगवन् भक्तिं वर्धयति, तेषां परं श्रेयः ददाति, यत् कर्मभिः न लभ्यते। इन्द्रियनिष्क्रियः पुरुषः, अनन्यया भक्तियोगेन, सततं भगवन्तं पूजयेत्, पूर्णमुक्तये। एवं उपदिष्टः स राजा, प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, भगवत्पादप्रक्षालितं पुण्यं मधुवनं जगाम। स वनं तपस्यै गतः, मुनिः अन्तःपुरं प्रविश्य, राज्ञा यथोचितं पूजितः, सुखोपविष्टः, तम् इदं वचः उवाच। नारदः उवाच—राजन्, किमर्थं दीर्घं चिन्तयन् उपविशसि, तव मुखं शोकविशुष्कम्? किं कामः, धर्मः, अर्थः वा, न सिध्यति किञ्चिद्? राजा उवाच—ब्राह्मण, मम पुत्रः, पञ्चवर्षीयः बालः, क्रूरया स्त्रिया सह मातरं वनं प्रस्थापितः; सः महर्षिः। ब्राह्मण, सः अनाथः वनमध्ये, श्वभिः न बाध्येत; सः श्रान्तः, शयानः, क्षुधितः, तस्य कमलवदनं शुष्कम्। हा, पश्य मे दारिद्र्यं, स्त्रिया जितः! स्नेहात् मम अङ्कं आरोढुम् इच्छन्तं तं निर्दोषं न स्वागतमकरवम्—कथं पापोऽहम्! नारदः उवाच—नृपते, तव पुत्रं देवैः संरक्षितं, मा शोच। तस्य महिमानं न जानासि, तस्य कीर्तिः लोके व्याप्स्यति। सः देवर्षिभिः अपि दुष्करं कर्म कृत्वा, शीघ्रं तव कीर्तिं महतीं करिष्यति। मैत्रेय उवाच—एवं दिव्यस्य मुनेश्च वचनं श्रुत्वा, भूमिपः, राज्यसंपदं तिरस्कृत्य, पुत्रमेव चिन्तयामास। तत्र, सम्यक् अभिषिक्तः, शुद्धः, रात्रिं नियमेन व्यतीयाय, एकचित्तः, भगवत्पुरुषं यथोपदिष्टं सेवितवान्।