कुन्तीदेवी भगवन्तं जगद्गुरुम् उवाच—“हे भगवन्, यथा यथा नः क्लेशाः सन्ततं सम्पद्येरन्, तथा तथा भवन्तं पुनः पुनः पश्येम; भवतो दर्शनं पुनर्जन्मदर्शनस्योपरि स्थितम्। यो जनः जन्मधनविद्यरूपसौन्दर्यैः गर्वितः, स तव समीपे न सत्यं वक्तुं शक्नोति; त्वं तु केवलं तेषां सुलभः येषां किञ्चन नास्ति। नमस्तेऽस्तु, हे नाथ, येषां किञ्चन धनं त्वमेव, गुणत्रयातीतकर्मणि, आत्मारामे, शमशील, मोक्षेश्वर! त्वां कालं मन्ये, आद्यन्तरहितं, सर्वगतं, समं सर्वेषु, येषां परस्परवैरं त्वत्तः प्रवर्तते। न कश्चित् जानाति तव मनः, तव कर्माणि लोकेषु मानुषमायया विलसन्ति; न तव कोऽपि प्रियः, नाप्रियः, किन्तु जनाः मनसि पक्षपातं कुर्वन्ति। जगदात्मनः, अजस्य, निष्क्रियस्य, पशुमानुषमीनादिषु जन्मकर्माणि परमं मायया कृतम्। गोप्याः तव बाल्ये क्रीडया बद्धुम् इच्छन्त्या यदा रज्जुं गृहीत्वा समुपगता, तदा भीताकुललोचनयोः अश्रुप्रसिक्तस्नेहचूर्णितयोः, नतवदनस्य तव रूपं मां मोहयति, यं भीता अपि भीषयन्ति। केचन वदन्ति—अजः यदुकुलशोभायै पुण्यश्लोकस्य श्रीमतीं पत्नीं समाश्रित्य मालयाचल इव चन्दनं जातः। अन्ये वदन्ति—वासुदेवदेवक्योर् अभ्यर्थनया, असुरद्विषां नाशाय, जगद्रक्षाय च त्वम् अजः अवतीर्णः। अपराः ब्रह्मणः प्रार्थनया, भूर् भारार्त्याः, निमग्नायाः समुद्रे नौरिव, भारावतरणाय त्वं जातः। अन्ये वदन्ति—मोहकामकर्मभिः क्लिश्यमानानां श्रवणीयस्मरणीयानि चरितानि कर्तुं त्वम् अवतीर्णः। ये जनाः तव चरितानि सततं शृण्वन्ति, गायन्ति, कीर्तयन्ति, स्मरन्ति, हृष्यन्ति च, शीघ्रं संसारसन्ततिनाशकं तव पदाम्बुजं पश्यन्ति। भगवन्, किं त्वं अद्य नः, तव भक्तानां, स्वजनानां, येषां त्वत्तः अन्यः नास्ति शरणं, न त्यक्ष्यसि? यद्यपि अस्माकं राज्यपाशे पापेषु च बद्धाः स्मः। वयं पाण्डवाः, यदवश्च, केवलं नामरूपमात्रम्; त्वं हृषीकेश न दृश्यसे चेत्, वयं तु शून्यमेव। गदाधर, यदा तव पदौ, स्वलक्षणाङ्कितौ, भूमिं शोभयतः, तदा भूमिः यथा शोभते तथा न शोभिष्यति। तव कटाक्षैः एते देशाः समृद्धाः, तृणवनस्पतयः पुष्टाः, वनानि, गिरयः, नद्यः, समुद्राश्च समृद्धाः। अतः, हे विश्वेश, विश्वात्मन्, विश्वमूर्ते, पाण्डवानां वृष्णीनां च मम दृढं स्नेहपाशं छिन्धि। मधुसूदन, मम मनः त्वयि एव अनन्यगत्या अविरतं प्रेम यथानदी समुद्रं प्रति प्रवहति, तथा प्रवाहय। हे श्रीकृष्ण, कृष्णस्य सखा, वृष्णिवर, दुष्टनाशक, राजवंशेषु वह्निरिव, योगेश्वर, गोविन्द, गोब्राह्मणदेवदुःखनाशक, जगद्गुरो, नमस्ते। एवं पृथया मधुरया स्तुतः श्रीवैकुण्ठः स्वमायया मोहयन् स्मितं मन्दं चकार। स ताम् उपसंहृत्य स्नेहात् हस्तिनापुरं प्रविष्टः; स्वपुरं स्त्रीभिः सह गन्तुं उद्यतः सन्, राजा तं स्नेहात् निरोद्धुम् अर्हत्। व्यासादिभिः ऋषिभिः, अद्भुतकर्मणा कृष्णेन च, इतिहासैः उपदिष्टः अपि, राजा दुःखात् न बुबोध। धर्मपुत्रः राजा, स्वजनवधं चिन्तयन्, मोहस्नेहवशात्, सामान्यजनचित्तः, ब्राह्मणान् इदम् उवाच। “हा, पश्यत मे मूढत्वं, पापहृदयगाढमूलम्! परदेहाय, बहूनां सेनानां नाशं कृतवान्। यदि दशसहस्रशः कल्पान् नरके मुक्तोऽपि स्याम्, तर्हि पुत्रब्राह्मणमित्रबन्धुपितृभ्रातृगुरुवधात् न मुच्ये। शत्रुवधः धर्मयुद्धे नृपस्य पापं न, प्रजापालनार्थं; किन्तु एषा आज्ञा न मे श्रियम् आवहति। स्त्रीणां, येषां बन्धवो हताः, यः वैरं उत्पन्नम्, गृहमेदिनां कर्मणा, तदपि अहं निवारयितुं न शक्नोमि। यथा पङ्केन पङ्कमलं न शुद्ध्यति, न च सुरया सुरापापः, एवं हिंसा-एकेन यज्ञैः प्राणिवधः न शुद्ध्यति। अद्य त्वं शृणु, राजन्, परमं गुह्यम् मन्त्रं, येन सप्तरात्रं जपन्, आकाशगतान् भूतान् पश्येत्। “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” इति मन्त्रेण, यथाकालदेशं, द्रव्यैः पूजां कर्तव्या। शुद्धोदकेन, पुष्पैः, मूलैः, फलैः, कोमलाङ्कुरैः, नवान्नैः, विशेषतः तुलसीदलैः, भगवतः पूजनं करणीयम्। मृत्तिकाजलादिभिः कृतां मूर्तिं सम्प्राप्य, यतात्मा, शान्तचित्तः, वाक्संयमी, मिताहारी, तां पूजयेत्। भगवान् स्तुतैः श्लोकैः स्तूयमानः, स्वमायया, स्वेच्छया च, प्रकटते; तं हृदि स्थितं चिन्तयेत्। याः पूर्वं सेवाः कृताः, ताः सर्वाः मन्त्रप्रतिष्ठिताय भगवतो मूर्तये, मन्त्रेण मनसा समर्पयेत्। एवं शरीरवाङ्मनसा, हृदयसमुत्थया भक्त्या, यः पूजयति, स एव भगवतः पूजनम्। ये पुरुषाः मायारहिताः, सम्यक् पूजयन्ति, तेषां भक्तिं वर्धयति, परं श्रेयः ददाति, यत् कर्मणा न लभ्यते। विषयान् अनासक्तः, भक्तियोगेन निरन्तरं, निष्कपटया भक्तिरेव तं पूजयेत्, सम्पूर्णमुक्तये। एवं उपदिष्टः, स राजपुत्रः प्रदक्षिणं कृत्वा, नमित्वा, श्रीमधुवनं जगाम, यत्र भगवत्पादचिह्नैः पवित्रम्। स तु तपोवनं प्राप्तः, स महर्षिः अन्तःपुरं प्रविश्य, राज्ञा सम्यक् सत्कृतः, सुखासीनः, तम् इदम् उवाच। नारदः उवाच—“राजन्, किं त्वं दीर्घं चिन्तयन् उपविशसि, शुष्कवदनः? किं कामः, धर्मो वा, वित्तसंयुक्तः, न सम्पद्यते?