न विस्मयः कर्तव्यः, यतः अच्युतस्य सर्वाश्चर्यसम्पन्नस्य, अजस्य भगवतः मायया, अयं जगत् सृष्ट्यादिकार्येषु प्रवर्तते। ब्रह्मशापात् विमुक्ता कुन्ती धर्मपुत्रादिसुतैः सह श्रीकृष्णं प्रति, तस्य प्रयाणसमये, मधुरवचनानि उवाच। सा कुन्ती, भक्तिनम्रया बुद्ध्या, आदिपुरुषं पुरुषोत्तमं, प्रकृत्याः परं सर्वेषां गोचरातीतमपि सर्वत्रान्तर्यामीनं श्रीकृष्णं प्रणम्य उवाच—“मायया संवृतं त्वां, नाश्वरं, मोहिता जनाः न पश्यन्ति, यथा नटं वस्त्रच्छन्नं। अत एव, ये सम्यग्वैराग्ययुक्ता, निर्मलहृदया मुनयः, तेषां भक्तिसंस्थापनार्थं त्वं अवतरसि; तान् अपि साक्षात्कर्तुं नः स्त्रीणां किमुत कथं शक्यम्?” “कृष्णाय, वासुदेवाय, देवकीनन्दनाय, नन्दगोपकुमाराय, गोविन्दाय, पुनः पुनः नमः। पद्मनाभाय, पद्ममालिने, पद्मनेत्राय, पद्मपादाय ते नमः। यथा हृषीकेशः देवकीं कंसबन्धनात् दुःखार्तां विमोचयामास, तथैव मां च मम पुत्रांश्च, हे भगवन्, त्वं बहुषु संकटेषु त्रातवान्। विषविपत्तेः, महाग्नेर्, राक्षसदर्शनात्, दुष्टसभायाः, अरण्यक्लेशात्, महायुद्धेषु, द्रौणास्त्रविपत्तेः च, हे हरि, त्वया रक्षिता वयम्।” “एवं, हे जगद्गुरो, सदा एव नः आपदः आगच्छेयुः, यतः पुनः पुनः त्वां पश्येम, त्वद्दर्शनात् पुनर्जन्मदर्शनं न स्यात्। जात्यैश्वर्यश्रीश्रुतशोभमानः जनः त्वां न सम्यक् संबोधितुं शक्नोति, यतः त्वं केवलं अकिञ्चनानां गम्यः। अकिञ्चनवित्ताय, गुणविहीनकर्मणे, आत्मारामाय, शान्ताय, मुक्तिप्रदाय, नमः। त्वां कालं, अनाद्यन्तं, समं सर्वेषां, सर्वव्यापिनं, यत्र विरोधः जायते तस्मात् कारणं मन्ये। न कश्चित् तव मन्तव्यम् जानाति; तव कर्माणि लोकेषु पुरुषविग्रहस्य विलासमात्राणि; न च तव कोऽपि प्रियो वा द्वेष्यः, जनाः तु मनसि पक्षपातम् कल्पयन्ति।” “सर्वस्य विश्वात्मनः, अजस्य, निष्क्रियस्य जन्मकर्माणि तिर्यग्नरमीनादिषु—एतानि परमं विलासमात्रम्। यदा गोप्याः ताडनभयेन त्वं बन्धनाय यत्नं कृतवान्, तदा तव भीतलोचनयोः अश्रुपत्रं, अञ्जनकज्जलमिश्रितं, भ्रुवोः मध्ये भ्रुकुटिं च—एतत् सर्वं दृष्ट्वा, यत्र भीतानां भीरुः अपि त्वां भीते, अहं विस्मयमुपगता। केचित् वदन्ति—अजः पुण्यश्लोकानां कीर्त्यर्थं यदुकुलस्य प्रियः सन्दर्भे, यथा मलयाचले चन्दनवृक्षः, जातः। अन्ये वदन्ति—वासुदेवदेवक्याः प्रार्थनया, सुरद्विषां विनाशाय, लोकरक्षणाय, त्वं अवतीर्णः। केचित् ब्रह्मणः प्रार्थनया, पृथिव्याः भारावनतायाः, समुद्रे नौरिव मग्नायाः, भारहरणाय त्वं जातः। अन्ये वदन्ति—अविद्याकामकर्मभिः क्लिश्यमानानां लोकानां श्रवणीयस्मरणीयानि कर्माणि कर्तुम् अवतीर्णः। ये जनाः तव चरितानि श्रवणगानकीर्तनस्मरणानन्देन सदा संलीनाः, शीघ्रं संसारस्रोतःसमाप्तिकरं तव पदकमलं पश्यन्ति।” “भगवन्, त्वं नः स्वजनानां, त्वत्पदाभ्यां विनान्यः नः शरणं नास्ति, अपि च राज्यपाशबद्धानां पापिनां त्वं किं नः त्यक्ष्यसि? वयं पाण्डवाः, यादवाश्च, केवलं नामरूपमात्रं; त्वं हृषीकेशः अदृश्यः चेत्, वयं शून्याः। गदाधर, यद् भूमिः तव पदचिह्नैः शोभिता, सा त्वद्वियुक्ता न शोभते। एते देशाः, ओषधयः, वनानि, गिरयः, नद्यः, समुद्राश्च, तव कटाक्षैः संपन्नाः। अतः, हे विश्वेश्वर, विश्वात्मन्, विश्वमूर्ते, पाण्डववृष्णिषु मम दृढं स्नेहपाशं छिन्धि। मधुसूदन, मम मनः अनन्यभावेन तव एव, यथा गङ्गा सागरं प्रति अविच्छिन्नं प्रवहति, एवं प्रवहत्वन्यत्र न गच्छतु।” “श्रीकृष्ण, कृष्णस्य सखा, वृष्णीनां प्रमुखः, अधर्मनाशकः, राजवंशेषु अग्निः, योगेश्वरः, गोब्राह्मणदेवदुःखनाशकः, सर्वशिक्षकः, गोविन्द, त्वां नमामि।” इत्येवं पृथा मधुरैः स्तवैः श्रीकृष्णं स्तुत्वा, स वैकुण्ठः सर्वमङ्गलः स्मितपूर्वकं मायया ताम् मोहयन्निव प्रत्यनन्दत्। सः ताम् अनुकम्पया अभिवाद्य, हस्तिनापुरम् प्रविष्टः। स्वनगरं प्रति स्त्रीभिः सह गन्तुम् उद्यतः सन्, राजा तं स्नेहात् निरुद्धवान्। व्यासादिभिः मुनिभिः, अद्भुतकर्मणा कृष्णेन च उपदिष्टः, इतिहासैः शिक्षितः अपि, राजा शोकाभिभूतः न बुबोध। धर्मराजः सखा-निधनं चिन्तयन्, मोहस्नेहसमन्वितः, सामान्यजनचित्तवत् इदं वचनम् उवाच— “हा, पश्यत मे मूढत्वम्, दुरात्मनः हृदि गाढमूलम्! परस्य देहस्य कृते, बहूनि सैन्यानि हत्वा, पापमकरवम्। दशवर्षसहस्रगुणं नरकात् विमुक्तोऽपि, बालब्राह्मणमित्रबान्धवपितृभ्रातृगुरूणां हिंसायाः पापात् न मोक्ष्ये। धर्मयुद्धे शत्रुवधः राज्ञः प्रजापालनार्थं दोषरहितः; तथापि एते शास्त्रवचनानि मे बुद्धिं न प्रकाशयन्ति। स्त्रीणां, येषां बान्धवा हताः, वैरम् अत्र उत्पन्नम्; गार्हस्थ्यकर्मणा, तदपि अहं न निवारयितुं शक्नोमि। यथा पङ्केन पङ्कदूषितं जलं न शुद्ध्यति, सुरया सुरापातकं न नश्यति, तथा एकेन प्राणिवधेन यज्ञादिभिः न शुद्ध्यति।” “इदानीं, राजन्, परं रहस्यं मन्त्रं शृणु; यः सप्तरात्रं जपेत्, स आकाशचारीणां दर्शनं लभते। ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ इति मन्त्रेण, युक्तः पुरुषः, देशकालविज्ञानेन, द्रव्यैः विविधैः, भगवत्पूजां कुर्यात्। शुद्धोदकेन, पुष्पैः, मूलैः, फलैः, नवपल्लवैः, नूतनवस्त्रैः, विशेषतः तुलसीपत्रैः, भगवत्पूजां समाचरेत्।” एवं एते श्लोकाः एकस्मिन्नेव प्रवाहे, भक्तिपूर्णया वाणीया, श्रीकृष्णस्य माहात्म्यं, कुन्त्याः स्तुतिं, धर्मराजस्य शोकं, भगवत्पूजाविधानं च, संनिविष्टाः।