स एवमात्मनः प्रियया सह धर्मपत्नीया देव्या स्वया स्वपुत्रैः सह स्वर्गं गतायां रिक्ते गृहे स्थित्वा दुःखितः, विलपति स्म—"एषा या मम धर्मपत्नी अनुव्रता सुमुखी देवी, सा मम पुत्रैः सह स्वर्गं गता, अहं तु रिक्ते गृहे त्यक्तः पत्न्या पुत्रैश्च दुःखितः, दुःखजीवनया क्लिश्यमानः किमर्थं जीवितुमिच्छामि?" इत्येवमात्मनः दुःखम् अवर्णयत्। स यथा विहङ्गः स्वबन्धुभिः परिवृतः मृत्युग्रस्तः विवशः शरान् पश्यन्नपि अज्ञानात् पतितः, तथा स दुःखेन पीडितः पतितः। तं तु क्रूरः व्याधः लक्ष्यसिद्ध्यै हृष्टः गृहिणं विहगं तस्य भार्यां तस्य च शिशून् गृहं नीतवान्। एवं द्वन्द्वेषु रममाणः गृहस्थः स्वजनबन्धनैः बद्धः पतति, यः च मनसि प्रशान्तिं न प्राप्नोति। मानवलोकं प्राप्तः, यत्र मोक्षद्वारं सुलभं, यदि गृहासक्तः विहङ्गवत् वर्तते, तं तु आरोह्य पतितमाहुः। एवं कथायां समाप्तायां, सूतः पुनः आह—ततः कृष्णया अग्रे स्त्रीणां स्वबन्धुगतानां जलदानाय गङ्गां जग्मुः। जलं दत्त्वा पुनः पुनः विलप्य, ते हरिपादोदकब्रह्मसंस्पृष्टे सरित्स्नाते स्नाताः। तत्र माधवः कुरुपतिं धृतराष्ट्रं तस्य चानुजो गान्धारी स्वपुत्रशोकातुरा, पृथां कृष्णां चोपविष्टान् ददर्श। स भगवान् मुनीनां सहितः, स्वबन्धुनष्टान् शोकार्तान् कालस्यैव सर्वेषां निवारणरहितस्य प्रवाहं दर्शयन् समाश्वासयत्। अजातशत्रवे च द्यूतैः हृतं राज्यं प्रतिदत्तवान्, दुष्टान् राज्ञः कचस्पृष्टजीवितान् हत्वा स्वकार्यं सम्पन्नं चकार। तेन त्रीणि अश्वमेधयज्ञान् उत्तमविधिना कारयित्वा, स्वशुद्धकीर्तिं सर्वदिक् प्रख्यापितवान् इन्द्रवत्। पाण्डुपुत्रैः सह स्यात्यक्युद्धवयोः सहितः, व्यासादिभिः पूजितः, तानपि प्रत्यपूजयत्। ततः स भगवान् द्वारकाम् यास्यन्, रथमारुह्य, पाण्डुपुत्रैः अनुज्ञातः, तत्रोत्तरां भीताम् अभिमुखं धावन्तीं ददर्श। सा भयाकुला उत्तरा प्राञ्जलिः प्रपद्यते—"रक्ष मां रक्ष महायोगिन् देवदेव जगन्नाथ, त्वदन्यं न पश्यामि शरणं मृत्युः सर्वतः प्रवर्तते।" सा पुनरुवाच—"भगवन्, दीप्तमायसं शरं मामभिमुखं पश्यामि, स मां दहेदपि चेत्, त्वदीयं तु गर्भं नाशयितुं मा अनुमन्यथाः।" एवं वचः श्रुत्वा भक्तवत्सलः भगवान् तदर्थं द्रोणपुत्रास्त्रस्य पाण्डववंशविनाशाय प्रयुक्तं विज्ञाय, पाण्डवाः अपि दीप्तान् शरान् स्वाभिमुखान् दृष्ट्वा, स्वशस्त्राणि गृह्णन्ति स्म। तेषां भक्तिपरायणानां विपत्तिं दृष्ट्वा, भगवान् स्वसुदर्शनचक्रेण स्वजनान् रक्षामास। योगेश्वरः हरिः सर्वभूतान्तरात्मा, स्वशक्त्या कुरुवंशजायां उत्तरायां गर्भं संवव्रे। ब्रह्मशिरास्त्रं ह्यप्रतिकार्यं, तथापि भगवद्वैष्णवशक्तिं समासाद्य, तदस्त्रं निवारितम्। अत्र न विस्मयः कार्यः, अच्युतो हि सर्वाश्चर्यपूर्णः, स एव अजः स्वमायया सृष्टिं, स्थितिं, संहरणं च करोति। ब्रह्मशक्त्या विमुक्तायां उत्तरायां पुत्रैः सह कृष्णेन च, धर्मपत्नि पृथा भगवन्तं प्रयान्तं वाक्यमब्रवीत्—"नमस्ते पुरुषं त्वाद्यं ईश्वरं प्रकृतेः परम्, सर्वभूतात्मना गूढं, सर्वान्तरबहिः स्थितम्। माययावृतदृष्ट्या त्वां न बुध्यन्त्यजमव्ययम्, नाट्यधीतं यथा नटं जनाः परिदृश्य। त्वां हि भक्तियोगार्थं शमनीषां मुनिप्रियं, कथं स्त्रियः शुद्धहृदः पश्येयुः सुतराम् वयम्। नमः कृष्णाय वासुदेवाय देवक्याः च नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय पुनः पुनः। पद्मनाभाय, पद्मगर्भाय, पद्माक्षाय, पद्मपादाय ते नमः। यथा हि हृषीकेशः देवकीं कंसबन्धनात् दुःखार्तां मोचयामास, तथा मामपि पुत्रैः सह पुनः पुनः विपत्तिषु त्रातवान्। विषविपत्तेः, दहनात्, राक्षसदर्शनात्, दुष्टसभा, अरण्यक्लेशात्, युद्धेषु, द्रौणास्त्रात् च, हे हरे, त्वया रक्षिताः स्मः। तव दर्शनाय नः पुनः पुनः ताः विपत्तयः भूयुः, यतः त्वां दृष्ट्वा पुनर्जन्म न दृश्यते। जन्म, ऐश्वर्य, श्रुत, श्रीविभवेन मदोद्धतः जनः त्वां न हि सम्प्रत्येतुं शक्नोति, त्वं हि अकिञ्चनगोचरः। नमस्ते अकिञ्चनवित्ताय, गुणवृत्त्यात्मदृग्विशुद्धाय, शान्ताय, मोक्षमूर्तये। त्वां कालं प्रभुं अनाद्यन्तं सर्वगतं, समं सर्वेषु, यत्र कलाहि: प्रवर्तते, मन्ये। न कश्चन तव कार्यं वेद, तव लीलाः पुरुषेषु विडम्बनं, न तव प्रियद्वेषः, जनाः तु स्नेहद्वेषं मन्यन्ते। जगदात्मनः अजस्य, क्रियायाः, जननं, कर्माणि, पशुषु, मनुष्येषु, जलचरादिषु, परमं विडम्बनं। यदा गोपी यमलार्जुनभङ्गे त्वां दण्डनाय पाशं गृह्णाति स्म, तदा भीताक्षं, अश्रुकज्जलसिक्तनेत्रं, नमितवदनं दृष्ट्वा, यत्र भीतानां त्वमेव भीतिर्भवसि, तदिदं मे विचित्रम्। केचित् वदन्ति—अजः पुण्यश्रवणकीर्तये, यदुकुलाम्बुधौ, चन्दनमिव मलयेषु जातः। अन्ये वदन्ति—वासुदेवदेवक्याः प्रार्थितः, सुरद्विषां नाशाय, जगतः संरक्षणाय त्वमजः जातः। केचित् वदन्ति—ब्रह्मणा प्रार्थितः, क्षितेः भारार्तायाः समुद्रे निमग्नायाः, भारहरणाय त्वमजः जातः।" इत्येवं सूतः शौनकादीन् ऋषीन् प्रति भागवतस्य दिव्यं चरितं, भक्तवत्सलस्य भगवतः कृष्णस्य अद्भुतकृत्यं, पाण्डवानां विपत्तिप्रशमनं, कुन्त्याः स्तुतिं च, क्रमशः प्रवर्णयामास।