सा तु स्नेहेन पूर्णा दुःखितहृदया मोहग्रस्तचित्ता स्वयमेव पाशजालेन बद्धा बालकान् बद्धान् निरीक्ष्य, मूर्च्छां जगाम। तस्याः पतिः पिङ्गलः स्वपुत्रान् प्राणाधिकान् बद्धान् दृष्ट्वा, स्वसमां प्रियतमानां भार्यां च, अत्यन्तदुःखेन विललाप। सः शोकाकुलः स्वदुर्बलतां स्वमूर्खतां च स्मरन्, असंतुष्टः, असिद्धार्थः, गृहीतधर्मार्थकामः, विनष्टजीवनः इति विषण्णः अभवत्। या मे प्रिया सुस्निग्धा पतिव्रता देवी, सा पुत्रैः सह स्वर्गं गता, अहं तु रिक्तगृह एव अवशिष्टः। सः दुःखितः, पत्नीपुत्रविहीनः, रिक्तगृहनिवासी, दुःखभाराक्रान्तः, जीवितुम् इच्छां न किल कर्तुम् अर्हति। एवं स्वसन्ततिभिः परिवृतः, मृत्युपाशग्रस्तः, सः कृपणः पक्षी, शरान् पश्यन् अपि, मूढः पतितः। तं तु क्रूरः व्याधः सन्तुष्टः, तं पक्षिणं पत्नीं पुत्रांश्च गृहस्थान् गृहं निनाय। एवं गृहस्थोऽपि, यस्य मनः अशान्तम्, द्वन्द्वेषु पक्षिवत् रमते, बन्धनैः स्वजनैः बद्धः, पतति। यः मानवलोकमवाप्य मोक्षद्वारमुद्घाटितम्, पक्षिवत् गृहे रतः, स एवोन्नतम् आपतितम् इति विद्धि। एवम्, सूतः उवाच—ततः कृष्णया नेतृकाभिः स्त्रीभिः स्वबन्धूनां जलदानाय गङ्गां प्रति जग्मुः। ताः जलं दत्त्वा, पुनः पुनरुत्कण्ठया विलप्य, हरिपादोदकपावनायां ब्रह्मणा च पवित्रितायां नदीं स्नात्वा। तत्र माधवः कुरुपतिं धृतराष्ट्रं भ्रातृसहितं, गान्धारीं पुत्रशोकार्तां, पृथां कृष्णां च ददर्श। सः मुनिसहितः तान् बन्धुवियोगदुःखार्तान्, सर्वेषां अपरिहार्यं कालगतिक्रमं दर्शयन्, सान्त्वयामास। अजातशत्रवे जयं दत्त्वा, यः शकुनीयेन हृतः, काचस्पृष्टान् अधर्मराज्ञो हत्वा, स्वकार्यं सम्पादितवान्। तेन उत्तमयागविधिना त्रिण्यश्वमेधानि कारितानि, यशः सर्वदिक् प्रसारितम् इन्द्रवत्। पाण्डुपुत्रैः सह साय्यक्युद्धवयोः, व्यासादिमुनिसम्मानितः, सः तान् प्रतिपूज्य, स्वद्वारकां प्रति रथमारुह्य यायात्। तत्रोत्तरां भयाकुलां धावन्तीं सन्ददर्श। सा प्राह—रक्ष माम्, रक्ष, योगेश्वर, देवदेव, जगन्नाथ! त्वदन्यं शरणं न पश्यामि, मृत्युः सर्वतः प्रवर्तते। भगवन्, अग्निवर्णः इषुः मां प्रति धावति, स मां दहेदपि चेत्, परं गर्भस्थं मे पुत्रं नाशय न। सूतः उवाच—तस्याः वचनं श्रुत्वा, भक्तवत्सलः भगवान् पाण्डववंशनाशाय द्रोणपुत्रास्त्रं वेत्ति स्म। तदा पाण्डवाः पावकान् शरान् सन्दृश्य, स्वास्त्राणि गृहीत्वा रक्षायै स्थिताः। तेषां मनः केवलं तस्मिन् निवेशितं ददर्श भगवान्, सुदर्शनचक्रेण स्वजनान् रक्षामास। योगेश्वरः सः, सर्वभूतात्मा, स्वशक्त्या उत्तरायाः गर्भं चकारावरणम्। ब्रह्मशिरोऽस्त्रं अनिवार्यमपि, भगवन्, तव वैष्णवतेजसा निरस्तम् अभवत्। अत्राश्चर्यं न मन्ये, अच्युतस्य सर्वाश्चर्यपूर्णस्य, अजः मायया सृष्टिसंहारपालनानि करोति। ब्रह्मतेजोविमुक्तायां तस्यैः पुत्रैः सह, कृष्णं प्रति गच्छन्तीं, धर्मपत्न्याः पृथायाः वचः शृणु। कुन्ती उवाच—नमः पुरुषायाद्याय प्रभवे प्रकृतेः पराय, अव्यक्ताय सर्वभूतान्तरबहिरवस्थिताय। मायाजवनिकाच्छन्नमज्ञादृष्टापरं, नाट्यधीतं यथा नटः, त्वाम् अज्ञाः न पश्यन्ति। त्वं हि भक्तिम् ऋषिसत्तमेषु सन्न्यासिनां हृदि स्थापयन्, स्त्रियः कथं त्वां पश्येयुः? नमः कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय, नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः। नमस्ते पङ्कजनाभाय, नमस्ते पङ्कजमालिने, नमस्ते पङ्कजनेत्राय, नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये। यथा हृषीकेशः देवकीं कंसबन्धनात् दुःखार्तां मोचितवान्, तथा मां पुत्रांश्च पुनः पुनः विपद्भ्यः त्रातवान्। विषविपत्तेः, महाग्नेः, राक्षसदर्शनात्, दुश्शासनसभायाः, वनदुःखात्, युद्धेभ्यः, द्रोणास्त्रात्, हे हर, रक्षिताः स्मः। तव दर्शनाय पुनः पुनः विपदः सन्तु, विश्वगुरो, यतो दर्शनं तव पुनर्जन्मदर्शनं न स्यात्। जन्मैश्वर्यश्रुतश्रीभिः मदः निवार्यते, त्वां तु केवलं अकिञ्चनगोचरं वदन्ति। नमः अकिञ्चनवित्ताय, गुणवृत्त्यात्मदृशे शान्ताय, मुक्तिदाय च। त्वां कालं प्रभुं अनाद्यन्तं, समं सर्वत्र, सर्वभूतविभेदहेतुम्, अहं मन्ये। त्वदीयं मन्तव्यं न वेद कश्चन, त्वदीयकर्माणि लोकव्यामोहकारिणि, त्वं न प्रियः न द्वेष्यः, जनाः त्वयि पक्षपातं मन्यन्ते। जगदात्मनः अजस्य कर्म जन्म च पशुषु मनुष्येषु जलचरादिषु परमं हास्यम्। यदा गोपी दाम् आनयित्वा त्वां बद्धुम् इच्छति, तदा भीतनेत्रयोः अश्रुजलाङ्कृतयोः, स्नेहात् नमितमुखस्य, त्वदीयं वेपथुं मम मनः मोहितम्, भीताः अपि यं भीजन्ति।