श्रीशुक उवाच— येषां ब्राह्मणत्वं केवलं नाममात्रेणास्ति, तेषां शिरश्छेदनं, वित्तहरणं, देशनिर्वासनं च शरीरे दण्डरूपं विधीयते, अन्यथा न किञ्चन। ततश्च, पुत्रशोकसमन्विताः सर्वे पाण्डवाः कृष्णया सह स्वजनानां शवकार्यादीनि सम्यक् अन्ववाप्नुवन्। एतस्मिन्नन्तरे सप्तमं प्रकरणं प्रवर्तते। श्रीभगवानुवाच— हे महाभाग, यद् यच्छंसि मां तदहमेव कर्तुमिच्छामि। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाश्च सर्वे मम धाम निवसितुमिच्छन्ति। तत्र तावता जनाः सुखेन समृद्धाः, यथा स्नेहपूर्णौ दम्पती स्वपुत्रान् पालयन्तौ तेषां कूजनं वाक्चलनं च श्रुत्वा हृष्टमनसौ बभूवतुः। तयोः शिशवः समीपमागताः, तयोः पक्षस्पर्शेन, कूजनैः, रमणीयैश्चेष्टाभिः च, शोकवर्जितौ तौ पितरौ प्रमोदं प्रापतुः। स्नेहबद्धहृदयौ तावपि विष्णोर्मायया मोहितौ, क्लेशितचित्तौ, पुत्रान् जनांश्च पालयन्तौ तत्र वर्तेताम्। कदाचित् तौ गृहस्थौ स्वपुत्रार्थं वनं निर्गत्य, तत्र भोज्योपार्जनाय दीर्घं कालं विचरामासतुः। तत्रैव वनचारिणा कश्चन मृगयुविना तौ दृष्ट्वा, स नृगः स्वजालं प्रसार्य, तेषां शिशून् यदा त एव नीडसमीपं गताः, तदा तान् जालेन बबन्ध। ततः सदा स्वपुत्रपोषणपरौ तौ कपोतपती पत्न्यौ, भोज्यं प्राप्य निजनीडं पुनरागतौ। तत्र सा कपोती स्वशिशून् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, बाष्पपूर्णलोचना शोकविह्वला, तेषां रुदितं श्रुत्वा तद्वद एव आकुला तेषां समीपं धावत्। सा तु स्नेहसम्बद्धा, शोकविह्वला, मोहवशाद् स्वपुत्रान् बद्धान् दृष्ट्वा, आत्मानमेव विस्मृत्य, जाले पतिता। ततश्च कपोतः, आत्मनः प्राणेभ्योऽपि प्रियान् पुत्रान्, स्वसमानां च भार्यां बaddhān दृष्ट्वा, महतीं व्यथां प्राप्य विललाप। हा धिक्, पश्य मे दैन्यं, अल्पपुण्यस्य मूढचेतसः! न तृप्तिर्न परितुष्टिः, गृहस्थधर्मस्य च त्रिवर्गस्य च नाशः जातः। या मम प्रियतमा, सुललिता, देवतासमा पत्नी, सा स्वपुत्रैः सह स्वर्गं गता, इदानीं मे गृहम् रिक्तम्। एवं रिक्तगृहे पतितः, पत्नीपुत्रविहीनः, दुःखितः, दुःखपरम्परया पीडितः, जीवितुम् इच्छां कथं कुर्याम्? एवं स्वपुत्रैः परिवृतः, मृत्युपाशगृहीतः, व्याकुलः, दुःखितः पक्षी, शरदर्शनापि मूढधीः, पतितः। तं च, तस्य पत्नीं पुत्रांश्च गृहस्थान्, कृतार्थः स मृगयुः, क्रूरः, गृहं निनाय। एवं गृहस्थः, यस्य चित्तं न शान्तम्, द्वन्द्वेषु पक्षिवन्निरतः, स्नेहबन्धनैः स्वजनान् पालयन्, अधः पतति। यो हि नरलोकमुपेत्य, मोक्षद्वारमुद्घाट्य, गृहस्थाश्रमे पक्षिवद् आसक्तः स्यात्, तमुत्क्रान्तमपि पतितं विदुः। एवं, सुतानां पितृपितामहानां जलदानेच्छया, कृष्णया नीताः स्त्रियः गङ्गां जग्मुः। ते, जलं दत्त्वा, पुनः पुनः तीव्रशोकमकरोत्, तदा हरिपादोदकप्रक्षालितायां नद्यां, अजायमानब्रह्मणा च स्नात्वा। तत्र माधवः कौरवराजानं धृतराष्ट्रं भ्रातृसहितं, गान्धारीं शोकसंतप्तां, पृथां, कृष्णां च दृष्ट्वा। स तान् स्वजनवियोगविह्वलान्, मुनिभिः सहितः, कालस्य सर्वेषां निवारणरहितं गतिक्रमे दर्शयन्, सान्त्वयामास। अजातशत्रवे तस्य स्वं राज्यं, यद् द्यूतैः हृतम्, पुनरर्पयामास; कचस्पर्शदुषितजीवान् अधर्मराजान् हत्वा स्वकार्यं ससाधयत्। स तेन त्रिभिः अश्वमेधयज्ञैः उत्तमविधिना कारितैः, स्वशुद्धकीर्तिं सर्वदिक् प्रसारितवान्, इन्द्रवद्। पाण्डुपुत्रैः सह, सात्यक्युद्धवाभ्यां च, व्यासादिमुनिपूजितः, तान् सम्यक् पूजयित्वा, स्वगमनं निश्चित्य। हे ब्राह्मण, स द्वारकायाः प्रयाणे रथमारुह्य, तदा भीतया उत्तरया धावन्त्या मार्गे सन्दृष्टः। उत्तरावदत्— रक्ष रक्ष महायोगिन्, देवदेव, जगन्नाथ! सर्वतो मृत्युभयेन, त्वामृते नान्यं शरणं पश्यामि। हे प्रभो, दीप्तमायसशरः मयि पतति! मां दहत्विति चेत्, किंतु, भगवन्, मम गर्भस्थः पुत्रः न नश्यतु। सूत उवाच— तस्याः वचनं श्रुत्वा, भक्तवत्सलः प्रभुः, द्रोणपुत्रास्त्रं पाण्डववंशनाशाय प्रवृत्तमिति बुबोध। तदा, महर्षे, पञ्च पाण्डवाः, दीप्तान् शरान् स्वसमीपं पतन्तं दृष्ट्वा, स्वशस्त्राणि गृहीत्वा रक्षां चक्रुः। तदानीं, ये केवलं तस्मिन्नेव मनः स्थापयन्ति, तेषां विपत्तिम् आलोक्य, भगवान् स्वजनान् स्वशस्त्रं सुदर्शनं चक्रेण रक्षामास। हरिः, योगेश्वरः, सर्वभूतात्मा, स्वशक्त्या कुरुवंशजायां उत्तरायां गर्भं आवृत्य, रक्षां चकार। ब्रह्मशिरस्त्रं चाप्रतिहतं, हे भृगुत्तम, तव वैष्णवशक्त्या संनिकृष्टं निवृत्तमभवत्। एषा चास्चर्यरूपा नास्ति, अच्युतस्य सर्वाश्चर्यपूर्णस्य, अजस्य, सृष्टिस्थितिलयकर्माणि मायया क्रियन्ते। ब्रह्मशक्तिविमुक्ता सा उत्तरासुतया सह कृष्णेन च, धर्मिष्ठा पृथा, यदा सः कृष्णः गन्तुम् उद्यतः, तदा तमिदमुवाच। कुन्ती उवाच— नमस्ते पुरुषं त्वाद्यं, ईश्वरं प्रकृतेः परम्, सर्वभूतान्तरहितं, अप्रकटं बहिरन्तरम्। मायाजवनिकाच्छन्नं, अज्ञेयमव्ययं प्रभुम्, न लक्षयन्ति मूढदृष्टयः, नाट्यध्वजमिवानटाः। एवं परमहंसानां, मुनिनां हृदिशुद्धये भक्तिमास्थाय, कथं स्त्रियः स्वदृशः त्वां पश्येयुः। कृष्णाय वासुदेवाय, देवकीनन्दनाय च, नन्दगोपकुमाराय, गोविन्दाय नमो नमः।