सूतः कथा आचरति—तदा, शिशुहत्यापापेन मलिनप्रभम्, मणिज्योतिषः रहितम्, गृध्नकपाशेन बद्धम्, स तं बहिः सेनायाः निनीतवान्। ततः, ब्राह्मणनामधेयानां देहदण्डः—मुण्डनं, वित्तहरणं, स्थानात् निष्कासनं—एव, अन्यो नास्ति। पाण्डवाः सर्वे, पुत्रशोकात् संतप्ताः, कृष्णया सह, मृतकानां संस्कारकार्याणि समाचरन्। अथ सप्तमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीभगवान् उवाच—यद् त्वया मम पृष्टं, महाभाग, तत् मम इच्छानुरूपं। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः, सर्वे मम धामे निवासं इच्छन्ति। तत्र जनाः सुखेन विकसिताः, यथा दम्पती स्नेहपूर्णं स्वपुत्रान् पालयन्तौ, तेषां कूजनं वाचालं श्रुत्वा हृष्टाः। तयोः पंखस्पर्शेन, कूजनैः, रम्यैः चेष्टाभिः, बालाः समीपं आगच्छन्ति, तयोः दुःखरहितयोः हर्षो जातः। विष्णुमायया मोहितौ, तयोः हृदयं स्नेहबद्धम्, क्लिष्टचित्तौ, स्वपुत्रान् जनान् च पालयन्तौ। एकदा, तौ गृहस्थौ, स्वपुत्रार्थम् वनं गतौ, तत्र अन्नार्थम् दीर्घकालं विचरन्तौ। तत्र, एकः व्याधः, वनं विचरन्, तान् दृष्ट्वा, जालं प्रसार्य, बालकान् गृहीत्वा, तेषां गुहायाः समीपं गतवान्। तदा, कपोतदम्पती, सदा स्वपुत्रपोषणाय उत्सुकौ, अन्नं प्राप्त्वा, स्वगृहं प्रत्यागतौ। स्त्रीकपोतः, स्वपुत्रान् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, तन्मध्ये धावित्वा, रुदन्ती, तेषां रुदनं श्रुत्वा, महद्व्यथा प्राप्तवती। सा, स्नेहपूर्णा, दुःखितहृदया, मोहवशेन, स्वपुत्रान् बद्धान् दृष्ट्वा, चेतनाहीनत्वं प्राप्तवती, स्वयं जाले पतिता। पतिकपोतः, प्रियपुत्रान् जीवनात् अधिकप्रियान्, पत्नीं च आत्मसमा दृष्ट्वा, महद्व्यथा प्राप्तः। सः विलपितवान्—हाहा, मम दुर्भाग्यं, अल्पपुण्यः, मूढबुद्धिः! तृप्तिरहितः, अर्थधर्मकामस्य गृहस्थाश्रमः विनष्टः। या मम प्रिया, सुलभा, देवी, सा मम रिक्तगृहं त्यक्त्वा, पुत्रैः सह, स्वर्गं गतवती। अहं रिक्तगृहे स्थितः, पत्नीपुत्राभ्यां विहीनः, दुःखितः, दुःखजीवनात् किं जीवितुम् इच्छेयम्? एवं स्वपुत्रैः परिवृतः, मृत्युग्रस्तः, शक्तिहीनः, शोचनीयः पक्षी, शरान् दृष्ट्वा अपि, अज्ञानवशात् पतितः। तं, क्रूरः व्याधः, लक्ष्यसिद्धिः, कपोतं, तस्य पत्नीं, पुत्रांश्च, गृहस्थान्, गृहं नीतवान्। एवं, गृहस्थः, यस्य चित्तं शान्तिं न प्राप्नोति, द्वन्द्वे रमते, पक्षिवत्, स्नेहबन्धनैः परिवारं पालयन्, अधः पतति। यो मानवलोकं प्राप्तः, यत्र मोक्षद्वारम् उद्घाटितम्, गृहस्थाश्रमे पक्षिवत् रतः, तम् उत्तमं पतितं विदुः। ततः, सूतः उवाच—पितृपिण्डदानार्थं, कृष्णया नीताः स्त्रियः गङ्गां गताः। ताः, जलं दत्त्वा, पुनः विषण्णा, हरीपादैः ब्रह्मणा च पाविता नदी स्नाताः। तत्र, माधवः कुरुराजं धृतराष्ट्रं, तस्य अनुजं, गांधार्यां पुत्रशोकात् संतप्तां, पृथां, कृष्णां च, उपविष्टं दृष्टवान्। सः, ऋषिभिः सह, स्वबन्धुहानिः दुःखात् संतप्तान्, कालस्य अपरिहार्यं सर्वेषु दर्शयन्, तान् सान्त्वितवान्। अजातशत्रवे स्वं राज्यं, यद् द्यूते हृतम्, पुनः दत्त्वा, कचस्पृष्टजीवान् अधर्मराजान् हत्वा, स्वकार्यं साधितवान्। तेन, अश्वमेधत्रयं उत्तमविधानं कृत्वा, यशः सर्वदिक् प्रसारितम्, इन्द्रवद्। पाण्डुपुत्राणां, सात्यक्युद्धवयोः सह, व्यासादिराजर्षिभिः पूजितः, प्रतिपूजां कृत्वा, तान् प्रत्यनुज्ञाय, द्वारकायां गन्तुं रथं आरोहत्। तदा, उत्तरां, भयात् धावन्तीं, मार्गे प्रत्यगच्छत्। उत्तराऽवदत्—रक्ष रक्ष, योगेश्वर, देवदेव, विश्वनाथ! मृत्युभयेन सर्वतः, त्वं शरणं विना अन्यम् न पश्यामि। प्रभो, ज्वलज्जलायसास्त्रं मम प्रति धावति! यदि दहेत्, दहेतु, किन्तु, भगवन्, मम गर्भस्थं पुत्रं न नाशय। सूतः उवाच—तस्याः वचनं श्रुत्वा, भक्तवत्सलः भगवान्, द्रोणपुत्रस्य अस्त्रं पाण्डववंशविनाशाय प्रवृत्तं अवगच्छत्। ततः, पञ्च पाण्डवाः, ज्वलज्जलायसास्त्रं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, स्वास्त्राणि गृहीत्वा रक्षणाय उद्युक्ताः। भगवान्, तेषां मनः केवलं आत्मनि स्थितम्, तेषां आपत्तिं दृष्ट्वा, स्वसुदर्शनचक्रेण रक्षां कृतवान्। योगेश्वरः हरिः, सर्वभूतात्मा, स्वशक्त्या, कुरुवंशजायां उत्तरायां गर्भं आच्छादितवान्। ब्रह्मशिराः अस्त्रं अनिवार्यं, अपरिहार्यं, किंतु तव वैष्णवी शक्तिं प्राप्त्वा, शमितम्। एतद् अचिन्त्यं न मन्येत, अच्युतस्य सर्वविस्मयपूर्णस्य, अजः मायया जगत् सृजति, पालयति, विनाशयति। ब्रह्मशक्त्याः विमुक्ता, पुत्रैः कृष्णया सह, पुण्या पृथा, प्रस्थानाय कृष्णं वदति। कुन्ती उवाच—नमामि त्वां, आदिपुरुषं, भगवन्तं, प्रकृत्याः परं, सर्वभूतानाम् अदृश्यं, अन्तर्यन्तरं च। मायापरिवृतं, अज्ञेयम्, अक्षरम्, मोहितदृष्टिभिः न दृश्यते, यथा नटः वस्त्रैः आच्छादितः। एवं, भक्तिसिद्ध्यर्थं, शुद्धहृदयैः त्यागिनां, स्त्रियः कथं त्वां द्रष्टुं शक्नुयुः?