श्रीभगवानुवाच— “ब्राह्मणः, यद्यपि सः अपराधी भवेत्, न हन्तव्यः; तथापि अपराधी मृत्युं अर्हति। अहम् उभयपक्षं उपदिष्टवान् अस्मि—मम शिक्षां पालय।” पुनः स भगवान् अर्जुनं प्रति— “कुरोः कृतं वचनं, यत् तव प्रियतमा शान्त्यर्थं दत्तं, तदा भीमसेनस्य, द्रौपद्याः, मम च प्रियं तत्त्वं—तत् निर्वप।" एवं हर्युपदेशं त्वरया बुबोध अर्जुनः। तदा सः खड्गेन द्विजस्य शिरसः सह केशैः मणिं छित्वा चिच्छेद। तं पापेन बालवधेन तेजोहीनं, मणिहीनं, कृतबन्धनं च, गुडकेन बद्ध्वा, सः शिबिरात् निष्क्रान्तवान्। द्विजनाम्ना ये केवलं ब्राह्मणाः, तेषां शारीरदण्डः—मुण्डनं, वित्तहरणं, देशात् निष्कासनं च; अन्यः नास्ति। पाण्डवाः सर्वे, पुत्रशोकविह्वलाः, कृष्णया सह, मृतानां स्वजनानां यथाविधि क्रियाः अकुर्वन्। एतस्मिन्नन्तरे सप्तमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीभगवान् एवमाह— “यद् त्वया मम पृष्टं, महाभाग, तत् ममापि मनसि वर्तते। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः अपि मम धाम्नि वासं कामयन्ते।” तत्र जनाः सुखेन समृद्धाः आसन्, यथा स्नेहपूर्णौ दम्पती स्वसुतान् पालयन्तौ, तेषां कूजनं वाक्यं च श्रुत्वा प्रमुदितौ। तयोः शिशवः समीपं यदा आगच्छन्ति, तदा तेषां कोमलपक्षस्पर्शेन, कूजितेन, मनोहरचेष्टया, दुःखशून्यौ मातापितरौ हृष्टिम् अनुभूतवन्तौ। स्नेहनिबद्धहृदयौ, विष्णोः मायया मोहितौ, तौ दुःखितचित्तौ स्वसुतान् जनांश्च पालयन्तौ। कदाचित् तौ गार्हस्थ्यौ स्वसुतानां कृते वनं निर्गतौ, तत्र चिरकालं खाद्यं अन्वेषयन्तौ। तदा कश्चन व्याधः, वनं विचरन्, तान् दृष्ट्वा, जालं प्रसार्य, तेषां शिशून् गृहीत्वा, तेषां नीडसमीपं गतान् बद्धवान्। ततः सः कपोतदम्पती, सुतपोषणासक्तचित्तौ, खाद्यलाभेन स्वनीडं प्रतिनिवृत्तौ। तत्र सा कपोती स्वशिशून् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, तेषां रुदितं श्रुत्वा, बाष्पपूर्णलोचना, त्वरया तत्रागच्छत्। सा, वात्सल्यपूर्णहृदया, मोहवशात्, शोकाकुला, स्वशिशून् बद्धान् दृष्ट्वा, स्वयम् अपि जाले पतिता, चेतनां जहात्। तदा सः कपोतः, प्रियतमा पत्नीं, आत्मतुल्यां, पुत्रांश्च, प्राणादपि प्रियतमान्, बद्धान् दृष्ट्वा, महतीं विलपन् दुःखेन पीडितः। “हा, मम दुःखं पश्यत! अल्पपुण्यः, मूढधीः अस्मि। गार्हस्थ्येन त्रिवर्गसाधनं न प्राप्तम्, न तृप्तिः, न आप्तिः; सर्वं विनष्टम्। या मम धर्मपत्नी, प्रियंवदा, सा देवी, एषा स्वसुतैः सह स्वर्गं गता, मां रिक्तगृहं कृत्वा। अहं च, अपत्यदारविहीनः, रिक्तगृहे, दुःखितः, दुःखजीवितेन किं कर्तव्यम्? एवं स्वसुतैः परिवृतः, मृत्युग्रस्तः, शरदर्शनमपि मूढः, सः खगः पतितः। एवं तं, तस्य पत्नीं, शिशूंश्च, क्रूरव्याधः, स्वलाभेन तृप्तः, गृहं नीतवान्। एवं गार्हस्थ्याश्रमे असंयतः, द्वन्द्वेषु रममाणः, स्वबन्धनैः बद्धः पक्षिवत् पतति। यो मनुष्यलोकं प्राप्तः, यत्र मोक्षद्वारं मुक्तं, सः यदि पक्षिवत् गार्हस्थ्ये आसक्तः, उत्थाय पतितः इति ज्ञायते। एवमन्ते सूतः कथयति— ततः कृष्णया नीताः स्त्रियः, स्वबान्धवानां जलदानाय, गङ्गाम् अगच्छन्। ताः, जलं दत्त्वा, पुनः पुनः प्रलप्य, तं हरिपादपवित्रं ब्रह्मणा च पूजितं नदीतीरं स्नाताः। तत्र माधवः कौरवराजं धृतराष्ट्रं, तस्य भ्रातरं विदुरं, गांधारीं पुत्रशोकविह्वलां, पृथां, कृष्णां च उपविष्टान् अपश्यत्। सः, मुनिभिः सह, स्वजनवियोगदुःखितान्, कालस्य अनिवर्तनीयमार्गं दर्शयन्, सांत्वयामास। अजातशत्रवे, द्यूते हृतं राज्यं प्रतिपाद्य, अधर्मराजान् कचस्पृष्टजीवितान् हत्वा, स्वकार्यं सिध्दम् अकरोत्। तं त्रीन् अश्वमेधयज्ञान् उत्तमविधिना कारयित्वा, इन्द्रवत्, दिशः शुद्धकीर्त्या व्याप्य, प्रतिष्ठितः। पाण्डुपुत्रैः सह, सात्यक्युद्धवयुतः, व्यासादिमुनिपूजितः, तान् पूजयित्वा, द्वारकायात्रायै रथं आरोहत्। तस्मिन् काले, उत्तरानामा कन्या, भयविह्वला, त्वरया धावत्, तं प्रति— “रक्ष रक्ष, महायोगिन्, देवदेव, जगन्नाथ! त्वत्तः अन्यं शरणं न पश्यामि, सर्वतः मृत्युभयेन पीडिता। भगवन्, तेक्ष्णः लोहबाणः मयि पतति; स यद्यपि मां दहेत्, तथापि, भगवन्, मम गर्भस्थं पुत्रं मा नाशय।” एवं तस्या वचनं श्रुत्वा, भक्तवत्सलः भगवान्, द्रोणपुत्रस्य अस्त्रं पाण्डववंशनाशनाय प्रवृत्तमिति बुबोध। तदा पाण्डवाः पञ्च, तेजस्विनः बाणान् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, स्वशस्त्राणि गृह्णन्ति स्म। तदा भगवान्, तेषां संकटं दृष्ट्वा, स्वसुदर्शनचक्रेण, निजजनान् रक्षितवान्। स योगेश्वरः, सर्वभूतान्तरात्मा, स्वबलात्, कुरुवंशजा उत्तरायां गर्भं आवृत्य रक्षितवान्। ब्रह्मशिरोऽस्त्रं अनिवार्यं, अप्रतिहतं च, तव विष्णुप्रभावे सम्प्राप्ते, शान्तम् अभवत्। एष विस्मयः नास्ति, अच्युतस्य सर्वाश्चर्यपूर्णस्य, यो अजः, माया शक्त्या जगत् सृजति, पालयति, संहरति च। एवं ब्रह्मशक्त्याः मुक्ताः, पुत्रैः कृष्णया सह, धर्मिष्ठा प्रिथा, गच्छन्तं कृष्णं प्रति इदं वाक्यम् उक्तवती।