तत्र उपस्थिताः Nakulaḥ, Sahadevaḥ, Yuyudhānaḥ, Dhanañjayaḥ, देवकीपुत्रः दिव्यः, अन्ये च पुरुषाः स्त्रियः च, सर्वे सन्निहिताः आसन्। तदा भीमः क्रुद्धः, उक्तवान्—यः निरर्थकं, न स्वार्थाय, न स्वामिनः कृते, सुप्तान् बालान् हन्ति, तस्य मृत्युः उचितः। भीमस्य वचः श्रुत्वा, द्रौपद्याः च, चतुर्भुजः भगवान्, मित्रस्य मुखं निरीक्ष्य, सौम्यस्मितेन इदं वचनम् अवदत्। श्रीभगवान् उवाच—ब्राह्मणः अपि यदि अपराधी, न हन्तव्यः; तथापि अपराधी मृत्युम् अर्हति। अहम् उभयम् उपदिष्टवान्—मम उपदेशम् पालय। कुरुप्रति यत् प्रतिज्ञायाः आश्वासनाय प्रियायाः त्वया दत्तम्, तथा भीमसेनाय द्रौपद्यै च, मम अपि प्रियं, तत् सम्पादय। सूतः उवाच—अर्जुनः, हरिं अभिप्रायं बुभुत्सुः, खड्गेन द्विजस्य शिरःमणिं केशैः सह छित्त्वा, तं विमुक्त्वा, यः पाशेन बद्धः, बालहत्या पापेन तेजःहीनः, मणिरहितः, तं शिविरात् निनीत। शिरःमुण्डनं, धनहरणं, स्थानात् निष्कासनं—एषा देहदण्डः नाममात्रब्राह्मणस्य; अन्यः नास्ति। ततो पाण्डवाः, तस्य पुत्रस्य शोकविह्वलाः, कृष्णया सह, मृतस्य अन्त्यकर्माणि, शववाहनादि, समाचरन्। अथ सप्तमाध्यायः आरभ्यते। श्रीभगवान् उवाच—यत् त्वया मम पृष्टम्, महाभाग, तद् एव अहम् कर्तुम् इच्छामि। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः, सर्वे मम धाम्नि वासं इच्छन्ति। तत्र जनाः सुखे समृद्धाः अभवन्, यथा दम्पती स्वपुत्रान् स्नेहपूर्वकं पालयन्तौ, तेषां कूजनं वाक्चलनं श्रुत्वा हर्षितौ। तयोः पक्षपातेन, कूजनैः, रम्यैः चेष्टाभिः, बालाः समीपं आगच्छन्तः, शोकहीनौ पितरौ हृष्टौ अभवन्। तयोः हृदयम् स्नेहबन्धनैः बद्धम्, विष्णोः मायया मोहितम्, तौ दुःखितचित्तौ, पुत्रान् जनान् च पोषयन्तौ। एकदा तौ गृहस्थौ, बालानां कृते, वनं गत्वा, भोजनार्थम् दीर्घकालं विचरन्तौ। तत्र एकः व्याधः, वनं भ्रमन्, तान् दृष्ट्वा, जालम् प्रसार्य, बालान् यः नीडसमीपं गतान्, जाले बद्धवान्। तदा पक्षिणौ, सदैव बालपोषणलोलुपौ, अन्नम् प्राप्त्वा, निजनीडं प्रत्यागच्छताम्। पक्षिणी, बालान् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, तेषां क्रन्दनं श्रुत्वा, व्याकुला, तत्र व्यग्रता पूर्वकं अभ्यधावत्। सा, स्निग्धा, दुःखितहृदा, मोहिता, बालान् बद्धान् दृष्ट्वा, चेतनाहीनं, स्वयं जाले बद्धा अभवत्। पक्षी, जीवनात् अपि प्रियान् पुत्रान् बद्धान्, पत्नीं च, स्वसमां, दृष्ट्वा, महान् शोकम् अन्वभवत्। सः विलपन्—धिग् मे दैन्यं, अल्पपुण्यं, मूढचित्तं! अशान्तः, अप्राप्तः, गृहस्थस्य त्रिवर्गस्य प्रयत्नः विफलः। या मम प्रिया, अनुकूलपत्नी, देवी, सा पुत्रैः सह, स्वर्गं गता, मां रिक्तगृहे त्यक्त्वा। अहम् अपि रिक्तगृहे, पत्नीपुत्रविहीनः, दुःखी, दुःखजीवने बाधितः, जीवितुम् किम् इच्छेयम्? एवं पुत्रैः परिवृतः, मृत्युपाशग्रस्तः, व्याकुलः, दीनः पक्षी, शरान् दृष्ट्वा अपि, अज्ञानात् पतितः। तं पक्षिणं, तं पत्नीं, तं पुत्रान्, गृहस्थान्, क्रूरः व्याधः, लक्ष्यसिद्धिः, गृहं निनीत। एवं गृहस्थः, यः अशान्तचित्तः, द्वन्द्वेषु रमते, पक्षिवत्, स्नेहबद्धः, कुटुम्बपोषणाय, पतति। यः मानवलोकम् प्राप्तः, मुक्तिद्वारम् उन्नतम्, पक्षिवत् गृहस्थे स्नेहबद्धः, तं पतितम् आहुः। ततः सूतः उवाच—पितृपिण्डदानाय, कृष्णया नीताः नार्यः, गङ्गां गच्छन्। ताः जलं दत्वा, पुनः भीषणं विलप्य, हरिपदपवित्रायां, अजपदपवित्रायां च, नद्यां स्नाताः। तत्र माधवः, कुरुराजं धृतराष्ट्रं, भ्रातृसहितम्, गान्धार्यां शोकार्तायां, पृथायां, कृष्णायां च सहितम्, ददर्श। सः ऋषिभिः सह, शोकातुरान्, स्वजनहानि कृतान्, समयस्य अनिवार्यगति दर्शयन्, सांत्वनम् अकरोत्। अजातशत्रवे, स्वं राज्यं, यः द्यूते हरितम्, प्रत्यपादयत्, कचस्पर्शदुष्टान् राज्ञः च हत्वा, स्वकार्यं साधितवान्। तं अश्वमेधत्रयं उत्तमविधिना कृतवान्, यस्य कीर्तिः इन्द्रवत् सर्वदिशः प्रसारितम्। ततः पाण्डुपुत्रैः, सात्यक्युद्धवाभ्यां सह, व्यासादिभिः ऋषिभिः पूजितः, तान् अपि पूजयन्, तेषां सन्देशं गृह्य, द्वारकायात्रायां रथम् आरुरोह। तदा उत्तरां, भयविह्वलां, धावन्तीं, भगवान् रथमार्गे अभ्यगच्छत्। उत्तराऽवदत्—मां रक्ष, रक्ष, महायोगिन्, देवदेव, जगन्नाथ! मृत्युः सर्वतः व्याप्यते, त्वं एव शरणम्। हे प्रभो, तीक्ष्णं लोहमयम् अस्त्रम् मम समीपं धावति! मां दहत्वा, यदि आवश्यकम्, त्वं स्वामी, मम गर्भस्थं पुत्रं न नाशय। सूतः उवाच—भगवान् भक्तवत्सलः, तस्याः वचनम् श्रुत्वा, द्रोणपुत्रस्य अस्त्रम् पाण्डववंशविनाशाय सम्यक् अवगच्छत्। ततः, ऋषिसत्तम, पञ्च पाण्डवाः, तीक्ष्णान् शरान् समीपं आगच्छन्तः दृष्ट्वा, स्वशस्त्राणि गृह्णन्ति। तेषां मनः केवलं भगवति स्थितम्, तेषां आपदं दृष्ट्वा, भगवान् स्वसुदर्शनचक्रेण, स्वशस्त्रेण, स्वजनान् रक्षाम् अकरोत्। हरिः, योगेश्वरः, सर्वभूतानाम् अन्तरात्मा, स्वशक्त्या, उत्तरायाः कुरुवंशजा गर्भं आच्छादयत्।