धर्मज्ञः कदापि न हन्ति शत्रुं मदोन्मत्तं, प्रमत्तं, उन्मत्तं, सुप्तं, बालं, स्त्रीं, अनाथं, शरणागतं, निरायुधं, भीतं वा। यः तु दुष्टात्मा, दयाशून्यः, स्वजीवितस्य पालनाय परजीवान् विनाशयति, तस्य मृत्युः श्रेयः, यतः तादृशेन पापेन नरः पतति। तव च श्रवणे मम प्रतिज्ञा कृताऽभूत्—द्रौपद्यै त्वया प्रतिज्ञातं यत्, “अहं तव पुत्रघ्नस्य दुर्मदस्य शिरः आनयिष्यामि” इति। अतः एषः पापकृत्, आत्मबन्धुघातकः, स्वाम्यप्रियकृद्, कुलकलङ्ककारी, हन्तव्य एव। एवं धर्मं विचिन्तयन् अर्जुनः, श्रीकृष्णस्य प्रेरणया, गुरु पुत्रं महापातकिनमपि हन्तुं नैच्छत्। ततः स्वशिबिरं प्रतिगम्य, स सारथिः यो गोविन्दप्रियः, शोकाकुलायै भार्यायै, येन पुत्राः निहताः, तस्याः समाचारं निवेदयामास। तदा गुरु पुत्रः पशुवत् पाशैः बद्धः, कृत्यशल्येन शिरसा, श्रीहारीणं कृतः, श्रीकृष्णेन तेजोहरितः, द्रष्टः। कृपी, स्वभावतः कोमला, तं दयार्द्रया दृष्ट्वा, शोकविह्वला, प्रणम्य अवदत्— “मुक्त्वैनं मुक्त्वैनम्! स ब्राह्मणः, स एव गुरुर्भवतः। धनुर्वेदस्य गुह्यविद्या, प्रयोगः प्रत्याहारः, शस्त्रव्यूहः—एतत्सर्वं तस्य प्रसादेन त्वया अधीतम्। स एव श्रीमान् द्रोणः, अद्य पुत्ररूपेण स्थितः; अर्धं तस्य कृप्याम् अवशिष्टम्। अतः धर्मज्ञ महाभाग, कुलं भवतः पूज्यं मान्यं च, कदापि कलङ्कं न प्राप्नुयात्। न च गौतमी पतिव्रता माता, यथा अहं पुनःपुनः शोकबाष्पपूरितमुखी पुत्रशोकं अनुभूय, तथाऽश्रूणि वहति। यदि च ब्राह्मणवंशः कुप्यति अनीतनियमनात् क्षत्रियैः, तदा स वंशः शुद्धानपि तान् स्वजनं च शीघ्रं नाशयति।” एवं धर्म्यं, न्याय्यं, दयार्द्रं, साक्ष्यं, समं वचनं धर्मराजः पाण्डुः स्वीकृतवान्। तत्र उपस्थिताः नकुलः, सहदेवः, युयुधानः, धनञ्जयः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, अन्ये च नरनार्यश्च। तदा भीमः क्रुद्धः उक्तवान्—“यः निद्राणां बालकानां, न स्वाम्यर्थे न स्वार्थे, हन्ता, तस्य मृत्युर्विधीयते।” भीमस्य द्रौपद्याश्च वचः श्रुत्वा, चतुर्भुजः भगवान् स्नेहपूर्वकं सखायाः मुखं निरीक्ष्य, मृदुस्मितेन उक्तवान्—“ब्राह्मणः, अपि चाततायी, न हन्तव्यः; तथापि, आततायिनः वधः युक्तः। अहं उभयोरपि शिक्षां दत्तवान्—मम उपदेशं पालय। यत् कुरुभ्यस्त्वया प्रतिज्ञातं, प्रियायै सान्त्वनाय, भीमाय, द्रौपद्यै, मम च प्रियं, तत् साधय।” ततः अर्जुनः, श्रीहरिवाक्यस्य अभिप्रायं ज्ञात्वा, त्वरया द्विजस्य शिरसः सह मणिं केशांश्च छित्त्वा, बद्धं, तेजोहरितं, बालघ्नपापेन मलिनं, मणिहीनं च तं निर्गम्य, छिन्नकेशं, धनहरणं कृत्वा, शिबिरात् निष्कासितवान्। ब्राह्मणनामधेयानां, यः देहदण्डः—मुण्डनं, धनहरणं, निष्कासनं; अन्यः नास्ति। पाण्डवाः सर्वे, पुत्रशोकविह्वलाः, कृष्णया सह, मृतकानां संस्कारादिकं कर्तव्यं कृतवन्तः। ततः सप्तमं स्कन्धं आरभ्य, श्रीभगवान् उक्तवान्—“यद् त्वया मयि पृष्टं, महाभाग, तत् एव मम कार्यं। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः, सर्वे मम धामे वासं काङ्क्षन्ति।” ततः जनाः सुखेन समृद्धाः, यथा स्नेहयुक्तौ दम्पती स्वपुत्रान् लालयन्तौ, तेषां कूजनं वाक्यं च श्रुत्वा हृष्टाः। तयोः सुतस्पर्शेन, कूजितेन, रमणीयचेष्टया, तयोः शोकविहीनयोः, हर्षमुपलभ्य। तयोः हृदयं स्नेहेन बद्धं, विष्णुमायया मोहितं, चिन्तितचित्तौ, पुत्रान् जनांश्च पालयन्तौ। एकदा तौ गृही, पुत्रार्थं निर्गत्य, तस्मिन्वने, भक्ष्यार्थं चिरं विचरन्तौ। तत्र कश्चन व्याधः, विहगान् अन्विच्छन्, तेषां नीडसमीपे सञ्चरन्तीनां शिशूनां जालं प्रसार्य, तान् गृहीत्वा। ततः स्त्रीपुत्रौ पिकौ, सदा पुत्रपोषणकाङ्क्षिणौ, भक्ष्यम् आलभ्य, स्वनीडं प्रत्यागच्छतुः। पिक्याः सतीं शिशून् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, सा शोकाकुला, तेषां क्रन्दनं श्रुत्वा, त्वरया तेषां समीपं जगाम। सा स्नेहवशात्, शोकसन्तप्तहृदया, मोहिता, बन्धनं दृष्ट्वा, ज्ञानं विस्मृत्य, स्वयम् जाले पतिता। पिकः अपि, स्वपुत्रान् जीवनाप्यधिकप्रियान्, स्वपत्नीं चात्मसमां, बद्धान् दृष्ट्वा, महता शोकवशात् विललाप— “हा हन्त! मम दारिद्र्यं, अल्पपुण्यः, मूढधीः! अलब्धकामः, गृहस्थाश्रमस्य त्रैवर्ग्यस्य च विनाशः। या मे पतिव्रता, प्रिया, देवी, सा स्वपुत्रैः सह स्वर्गं गता, अहं रिक्तगृहे स्थितः। किमर्थं दुःखयुतः जीवितुमिच्छेयम्? पुत्रदारविहीनः, रिक्तगृहवासी, दुःखितः।” एवं स पुत्रैः परिवृतः, मृत्युपाशगृहीतः, दुःखितः, शरानपि पश्यन्, मूढः पातितः। व्याधः क्रूरः, तान् गृहस्थपिकौ पुत्रैश्च गृहीत्वा, तुष्टः स्वगृहं निन्ये। एवं गृहस्थः, यः अशान्तचित्तः, द्वन्द्वरम्यः, स्नेहबन्धनात् स्वकुटुम्बं पालयन्, पतति। यः मानवलोकमाप्त्वा, यत्र मोक्षद्वारं सुलभं, गृहस्थाश्रमं विहाय न यान्ति, स विहगवत् पतितः इति विदुः।