नारदः उवाच— हे निष्पाप! ज्ञानस्य प्रकाशेन अहं सर्वमिदं स्वात्मनि पश्यामि। तव शोकः न कर्तव्यः, हरिः त्वां शुभाय करिष्यति। एवमुक्त्वा, तस्य वाक्यस्य तात्पर्यं क्षणेन विज्ञाय, महर्षिः सुतः पुनरुवाच। नारदः उवाच— शृणु तात! अयं योगः च घोरः कलिः च सदाचारस्य योगमार्गस्य तपसश्च नाशं कृतवन्तौ। इदानीं जनाः अघासुरवत् दम्भयुक्ताः पापकर्मणः च अभवन्। धर्मिष्ठाः दुःखिताः, अधर्मिणः हृष्टाः; परन्तु यो धीरः प्राज्ञः सः एव स्थितः। एतेषां चाण्डालानां दृष्ट्वा, भूमिः भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे शुभस्य लोपः दृश्यते। अद्य तु, त्वं स्वपुत्रैः सहितः अपि न दृष्टः, आसक्तिभिः जनैः उपेक्षितः, जरया पीडितः च। यदा वृन्दावनसङ्गेन त्वं पुनर्युवा अभवः, तदा वृन्दावनं धन्यं यत्र भक्तिरपि नृत्यति। अत्र तु, ग्राहकेषु अभावे, जराऽपि न त्यजति एतौ; किंचित्सन्तोषेण आत्मन्येव विश्रान्तिमन्ये। तदा भक्ति देवी पप्रच्छ— कथं पापीयान् कलिः पारिक्षितेन स्थापितः? कलिसम्भवे, धर्मसारः कुत्र गतः? भगवता हरिणा अपि, कथं अधर्मः दृश्यते? मम अयं संशयः वचोभिः निवार्यताम्। नारदः उवाच— यत् त्वया पृष्टं, तात! स्नेहेन शृणु सर्वं वक्ष्यामि, तव मोहः अपगमिष्यति। यदा मुकुन्दः स्वधामनि प्रत्यागच्छत्, तदा प्रभृति कलिः समुपस्थितः, धर्ममार्गस्य विघ्नकर्ता। विजिगीषोः राज्ञः दृष्टः, दुःखितः कलिः शरणं याचितवान्; न तं हत्वा, मधुकरीव मधुपः रक्षितः। यत् फलं तपसा योगेन ध्यानेन च न लभ्यते, तत् केशवस्य कीर्तनेन कलौ सम्पूर्णं लभ्यते। कलिं समं निरर्थकं दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं स्थापितवान् कलिजातानां सुखाय। दुष्कृत्यैः, सर्वत्र सारः गतः; भूमौ वस्तूनि तु तुषावशेषवत्। ब्राह्मणैः भागवतं सर्वगृहे सर्वेभ्यः प्रचारितम्, किन्तु दक्षिणालोभेन सारः गतः। अत्यन्तपापकर्मिणः नास्तिकाः नरकवासिनः अपि तीर्थस्थलेषु तिष्ठन्ति, किन्तु तीर्थस्यापि सारः गतः। कामक्रोधलोभतृष्णया विक्षिप्तचित्ताः अपि तपस्यन्ति, किन्तु तपसः सारः नश्यति। मनोभ्रंशात्, लोभात्, दम्भात्, पाखण्डनिष्ठया, केवलं शास्त्रपाठात् अपि, ध्यानयोगस्य फलं नश्यति। पण्डिताः स्त्रीभिः सह महिषवत् रमन्ते, पुत्रोत्पत्तौ कौशलिनः, मोक्षे तु अकुशलिनः। सर्वत्र, आचार्येषु अपि, शुद्धवैष्णवता न दृश्यते; तस्मात् तत्त्वसारः अपि नष्टः। एषः तु कालधर्मः; कः दोषः? अतः कमलनयनः भगवान् समीपे स्थित्वा सहनं करोति। एवमुक्त्वा, सुतेन श्रुत्वा, ते विस्मयेन पूर्णाः अभवन्। पुनः भक्ति देवी वचः प्रोवाच— भक्ति देवी उवाच— देवर्षे! धन्यः त्वं, यः मम सौभाग्येन अत्र आगतः। सत्सङ्गः सर्वसिद्धिप्रदः। जय जय तस्मै, यस्य देहः माया-मूलं, यस्यैकवाक्येन सर्ववाणी सृज्यते। तस्य कृपया ध्रुवः नित्यपदं प्राप्नोत्। ब्रह्मपुत्राय, सर्वमङ्गलपात्राय, नमः। इदानीं द्वितीयोऽध्यायः— श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यं, भक्ति-दुःखनिवारणाय नारदस्य यत्नः। नारदः उवाच— तात! किमर्थं व्यर्थं शोचसि, चिन्तया पीडिता? श्रीकृष्णस्य पदाम्बुजं स्मर; तव शोकः नश्यति। स एव द्रौपदीं कौरवविपत्तौ उद्धृत्य, गोपिकाः च रक्षितवान्; सः कृष्णः अधुना कुत्र गतः? भक्ते! त्वं तु तस्मै आत्मनः अपि प्रिया। त्वं यदा आह्वयसि, तदा भगवान् नीचगृहं अपि आगच्छति। पूर्वत्र त्रिषु युगेषु, सत्यम्, ज्ञानम्, वैराग्यं मुक्तये साधनानि; कलौ तु केवलं भक्तिरेव ब्रह्मसंयोगदायिनी। एवं निश्चित्य, चेतनः त्वां स्वस्वरूपां, श्रीकृष्णप्रियां, आनन्दरूपां सृष्टवान्। कृताञ्जलिः त्वं पृच्छ— 'किं करवाणि?' श्रीकृष्णः उक्तवान्— 'मद्भक्तान् पोषय।' त्वं तदाज्ञां स्वीकृत्य, हरिः तुष्टः अभवत्; सः मुक्तिं दासीं कृतवान्, एतौ ज्ञानवैराग्यौ च। वैकुण्ठे त्वं स्वस्वरूपेण पोषयसि; पृथिव्यां, भक्तपोषणाय, छायारूपेण प्रकटसे। मुक्त्या, ज्ञानवैराग्येन सह, त्वं पृथिवीं प्राप्तवती, कृतयुगादौ द्वापरान्तं यावत् प्रमुदिता स्थितवती। कलौ, मुक्तिः पाखण्डपीडिता नष्टा; तवाज्ञया सा शीघ्रं वैकुण्ठं प्रत्यगच्छत्। मुक्तिः अत्र आगच्छति यदा त्वया स्मर्यते; एते च द्वौ तव पुत्रौ, त्वयैव पालयेते। अवज्ञया, कलौ तव द्वौ पुत्रौ दुर्बलौ जराग्रस्तौ अभवन्; तथापि, त्वं मा शुचः, अहं उपायं चिन्तयामि। सुन्दरी! नास्ति कश्चन युगः कलिसमः; तस्मात्, अहं त्वां सर्वगृहे सर्वजनानां मध्ये स्थापयिष्यामि। अन्यकर्माणि परित्यज्य, महोत्सवान् अग्रे स्थापयित्वा, तस्मिन्नि काले, अहं न हरिं सेविष्ये, न च त्वां जगति प्रचारयिष्यामि।