अरुणः तदा प्रज्वलितयोः अस्त्रयोः तेजसा त्रैलोक्यं दहन्त्योः दृश्यते, सर्वे भूतानि तेन संतप्तानि, तद् दाहं प्रलयाग्निम् इव अमन्यन्त। जनानाम् उद्वेगं लोकक्षोभं च निरीक्ष्य, वासुदेवस्य उपदेशं स्मृत्वा अर्जुनः उभे अपि अस्त्रे उपसंहरत्। ततः सः शीघ्रं गौतम्याः पुत्रं क्रूरं, कोपेन रक्तलोचनं, पशुवत् रज्जुभिः बद्ध्वा समीपं गच्छति स्म। सः शत्रुं बद्ध्वा, शिविरं प्रति नयन्, तं अर्जुनं, क्रुद्धः कमललोचनः भगवान्, इदं वचनम् उवाच— "पार्थ! एनं मा विमुञ्च, हन्यताम् एषः ब्राह्मणाभासः, यो रात्रौ सुप्तान् नृशंसान् पुत्रान् अघ्नोत्। धर्मवित् शत्रुं न हन्यात् मद्यपं प्रमत्तं उन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रीं अनाथं शरणागतं निरायुधं भीतं वा। यः पापात्मा कृपणः स्वजीवितं परजीवहननात् पालयति, तस्य मृत्युः श्रेयः, पापेन पतति हि सः। त्वं च द्रौपद्यै प्रतिज्ञां दत्तवान्— 'अहं तस्य अहंकारिणः पुत्रघ्नस्य शिरः आनयिष्यामि' इति। अतः पापिनं हन्यताम्— अतीव अपराधिनं, बन्धुघ्नं, कुलपांसनं, स्वाम्यप्रियम् अतिक्रान्तं। एवं अर्जुनः धर्मं विचिन्तयन्, कृष्णेन प्रेरितः, गुरुपुत्रं महापातकिनम् अपि हन्तुम् न इच्छति स्म। ततः स्वशिविरं प्रत्युपेत्य, सः गोविन्दप्रियः सारथिः, शोकातुरायै भार्यायै, पुत्रवधेन शुचमानायै, वृत्तान्तं निवेदयामास। गौतम्याः पुत्रं पशुवत् बद्ध्वा, शिरसा अधोमुखं, स्वकर्मणा लज्जितं, श्रीहीनं कृष्णेन कृतम्, कृपी कारुण्यवशात् दीनभावा ददर्श। सा पतिसंयुक्ता कृपी, तम् एवम् बद्धं दृष्ट्वा, सहसा सहसा— 'मुञ्चैनं मुञ्चैनम्, सः ब्राह्मणः, गुरुः च' इति स्नेहात् अवदत्। 'यद् अस्त्रविद्याया रहस्यं, उपसंहारः, विविधास्त्रव्यूहाः, सर्वं तस्य प्रसादेन त्वया अधीतम्। स एव पूज्यः द्रोणः, अर्धेन आत्मना पुत्ररूपे स्थितः, अर्धेन कृपीमध्ये स्थितः। अतः धर्मज्ञ महाभाग, कुलं ते यशस्करं, न पातयेत् अपकीर्तिम्। गौतम्याः पतिव्रता माता मा रुदती, यथा अहम् पुनः पुनः मृतपुत्रैः शोकाकुला रुदामि। यदि ब्राह्मणवर्गः कुप्येत् क्षत्रियेषु, तदा तान् स्वजनान् अपि शुद्धान् नाशयति।' एवं धर्म्यं न्याय्यं दयालु सत्यं समं च वचनं धर्मपुत्रः राजा स्वीकृतवान्। तत्र उपस्थिताः नकुलः, सहदेवः, युयुधानः, धनञ्जयः, देवकीसुतः श्रीकृष्णः, अन्ये च नरनार्यः। तदा भीमः कोपसमन्वितः, 'यो हेत्वा विना सुप्तपुत्रान् हन्ति, न स्वार्थाय न स्वामिनः प्रीत्यर्थम्, तस्य मृत्यु एव उचितः' इति अवदत्। भीमस्य द्रौपद्याः च वचनं श्रुत्वा, चतुर्भुजः भगवान् सखे मुखं निरीक्ष्य, मृदुस्मितेन इदं वचनं उवाच— 'ब्राह्मणः अपि यदि अपराधी, न हन्तव्यः; परन्तु अपराधिनः मृत्यु युक्तः। उभयम् उपदिष्टम् मया, मम वाक्यम् पालय। यां प्रतिज्ञां कुरुषु दत्तवान्, प्रियतमा द्रौपदीं सान्त्वयन्, तां पूरय; यत् भीमस्य, द्रौपद्याः, मम च प्रियं, तत् कुरु।' सूतः उवाच— तदा अर्जुनः हर्याशयम् अवगम्य, खड्गेन तस्य द्विजस्य शिरसि रत्नं केशैः सहितम् अपाहरत्। बद्धं तं रत्नहीनं, बालघ्नपापेन तेजोहीनं, मुक्त्वा, शिविरात् निष्कास्य अनयत्। ब्राह्मणाभासस्य शारीरदण्डः— शिरःमुण्डनं, धनहरणं, निष्कासनं; अन्यः न विद्यते। पाण्डवाः सर्वे, पुत्रशोकसमन्विताः, कृष्णया सह, मृतपुत्राणां संस्कारान्, यथाविधि, अकुर्वन्। ततोऽध्यानस्य सप्तमं प्रकरणम् आरब्धं। श्रीभगवान् उवाच— 'यद् त्वया मम पृष्टम्, महाभाग, तत् एव मम मनसि; ब्रह्मा, शंकरः, लोकपालाः सर्वे मम धाम्नि वासं कामयन्ते।' ततः प्रजाः सुखेन वर्धमानाः, पितरौ स्नेहयुतौ, शिशूनां कलकलैः हास्यैः च श्रुत्वा, तुष्टिम् अनुभवन्ति। तयोः शिशूनां पक्षस्पर्शैः, कलकलैः, लीलाभिः च, दुःखरहितौ माता-पितरौ हर्षितौ। तयोः हृदयं स्नेहेन बद्धम्, विष्णोः मायया मोहितौ, मनसि क्लेशेन, शिशून् प्रजाश्च पालयतः। कदाचित् तौ गृहस्थौ शिशूनां कृते वनं गत्वा, दीर्घकालं भोजनार्थम् विचरन्ति स्म। तत्र कश्चित् व्याधः, वनं विचरन्, तेषां शिशून् गृध्रः जालं प्रसार्य, तेषां नीडसमीपे गतान् बद्धवान्। तदा पितरौ, सदा शिशूनां पोषणसक्तौ, आहारं प्राप्य, स्वनीडं प्रत्यागच्छतः। सा शुकी, स्वपुत्रान् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, तेषां क्रन्दनं श्रुत्वा, बन्धनदुःखात् विकलिता, तत्रैव पतित्वा बद्धा। सा स्नेहवशात्, मोहसमाकुला, शिशून् बद्धान् दृष्ट्वा, स्वयम् अपि बद्धा, चेतनां हित्वा पतिता। तदा शुकः, स्वपुत्रान् प्राणाधिकान् बद्धान्, भार्यां च आत्मसमां, दृष्ट्वा, महाशोकविह्वलः विललाप। 'हन्त, मम दैन्यं पश्यत— अल्पपुण्यस्य, मूढचेतसः, गार्हस्थ्ये अर्थधर्मकामेषु अपूरितस्य, दुःखं प्राप्तम्। या मम प्रिया, सुललिता, देवी, सा पुत्रैः सह स्वर्गं गता, अहं तु रिक्तगृहे स्थितः।