सर्वदेवेश्वरस्य सन्निधौ अर्जुनः, अत्यन्तभीषणा ज्वलन्ती शक्तिः सर्वतः समीपं आगच्छन्ती दृष्ट्वा, विस्मितः भगवान् तं पप्रच्छ—“किम् एषा? कुतः आगता? अहं न जानामि। इयं सर्वतः ज्वलन्ती शक्तिः आपतति।” तदा श्रीभगवान् उवाच—“पार्थ, एषा ब्रह्मास्त्रः अस्त्रं, यः द्रोणपुत्रेण सन्दत्तम्। स तु तस्य संहरणं न जानाति, मृत्युः तस्य समीपं आगच्छति।” भगवान् पुनः उवाच—“अन्येन अस्त्रेण एषा शक्तिः न शम्यते; केवलं ब्रह्मास्त्रेण एव तस्य प्रभावः निवार्यते। अस्त्रविद्यायाः विशेषज्ञः अस्त्रस्य शक्तिं अन्येन अस्त्रेण शमयितुं शक्नोति।” एवं भगवतः वचनं श्रुत्वा अर्जुनः, शत्रुसैन्यविनाशकः, प्रदक्षिणं कृत्वा, जलं स्पृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं सन्दत्तम् ब्रह्मास्त्रस्य प्रतिकाराय। उभयोः अस्त्रयोः शक्तयः, परस्परं मिलित्वा, शरैः आवृता, पृथिवीं च आकाशं च आच्छादयन्, सूर्याग्निवत् वर्धमानाः अभवन्। तयोः अस्त्रयोः ज्वलन्ती शक्तिः त्रिलोकान् दग्ध्वा, सर्वभूतानि तेन दग्धानि, तद्विश्वप्रलयाग्निम् इति मन्यन्ते स्म। अर्जुनः, लोकानां विकारं दृष्ट्वा, जनसमूहे व्याकुलतां च निरीक्ष्य, वासुदेवस्य उपदेशं स्मृत्वा, उभे अस्त्रे संहरत्। ततः अर्जुनः, गौतम्याः पुत्रं, क्रोधात् रक्तलोचनं, शीघ्रं समीपं गत्वा, पशुवत् रज्जुभिः बद्ध्वा, शिबिरं नेतुम् आरब्धवान्। तं शत्रुं रज्जुभिः बद्धं, शिबिरं नेतुं यत्नं कुर्वन्तं, कमलनयनः भगवान्, कुपितः, अर्जुनं इदं उवाच—“पार्थ, एषः न क्षम्यः! रात्रौ शयानेषु, निर्दोषेषु बालेषु, ब्राह्मणनामधेयः, एषः तान् हत्वा, ब्राह्मणत्वं केवलं नाम्ना धारयति।” भगवान् पुनः उवाच—“धर्मज्ञः जनः, मद्यपं, प्रमत्तं, उन्मत्तं, सुप्तं, बालं, स्त्रीं, निर्बलम्, शरणागतं, निरायुधं, भीतं च शत्रुं न हन्ति। यः पापात्मा, अनुदारः, स्वजीवनाय परजीवनं विनाशयति, तस्य मृत्युः श्रेयः; एवं पापेन नरः पतति। द्रौपद्यै तव प्रतिज्ञा अस्ति, मम सन्निधौ श्रुतम्—‘अहं तस्य अहंकारिणः पुत्रघ्नस्य शिरः आनयिष्यामि।’ अतः, एषः पापात्मा, बान्धवघातकः, स्वामिनः अप्रियं कृतवान्, कुलं कलुषीकृतवान्, तस्मात् हन्तव्यः।” सूतः उवाच—एवं अर्जुनः धर्मं विचारयन्, कृष्णेन प्रेरितः, गुरुपुत्रं घोरपापं अपि हन्तुं न इच्छति। ततः अर्जुनः, स्वशिबिरं प्रत्यागत्य, गोविन्दप्रियः सारथिः, शोकाकुलायै स्वपत्नीं, मृतपुत्रशोकव्याकुलायै, वृत्तान्तं न्यवेदयत्। अर्जुनः, गुरुपुत्रं पशुवत् बद्धं, लज्जया मुखं अधः कृत्वा, कृष्णेन तेजोहरितं दृष्ट्वा, कृपी, स्वभावात् दयालु, करुणया नमस्कृत्य, तं दृष्ट्वा, दुःखेन सह न सहिष्णु, पतिस्नेहयुक्ता, अर्जुनं उवाच—“मुक्त्वा मुक्त्वा! ब्राह्मणः, गुरुः च अस्य, तं विमोचय। अस्त्रविद्यायाः गुह्यं प्रयोगः, संहारः, अस्त्रसमूहः, सर्वं तस्य प्रसादेन त्वया अधीतम्। द्रोणः तस्य पुत्ररूपेण अधुना अस्ति; अर्धं स्वरूपं कृपीमध्ये अवशिष्टम्, या वीरपुत्रं जनयत्। अतः, धर्मज्ञ, महात्मन्, तव कुलं, पूजितं, निन्दनं न प्राप्तव्यम्। गौतम्यः, पतिस्नेहयुक्ता, मम इव अश्रुपूर्णमुखं, मृतपुत्रशोकात्, पुनः पुनः न रुदीत्। यदि ब्राह्मणवंशः कुपितः भवेत्, अपाकृतक्षत्रियं शीघ्रं नाशयति, स्वजनं च, शुद्धं अपि।” सूतः पुनः उवाच—धर्मपुत्रः राजा, राज्ञ्याः धर्मयुक्तं, न्याययुक्तं, दयायुक्तं, सत्यं, समं च वचनं, ब्राह्मणाः, स्वीकृतवान्। तत्र नकुलः, सहदेवः, युयुधानः, धनञ्जयः, देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, अन्ये च, पुरुषाः स्त्रियः च, उपस्थिताः। तदा भीमः, कुपितः, उवाच—“यः निःकारणम्, शयानेषु बालेषु, स्वामीहिताय न, स्वहिताय न, हन्ति, तस्य मृत्युः उचितः।” भीमस्य वचनं, द्रौपद्याः वचनं च श्रुत्वा, चतुर्भुजः भगवान्, मित्रस्य मुखं निरीक्ष्य, स्मितं कुर्वन्, इदं वचनं उवाच—“ब्राह्मणः, अपि च अपराधी, न हन्तव्यः; परन्तु अपराधी मृत्युम् अर्हति। उभयम् उपदिष्टं मया—मम उपदेशं पालनं कुरु। कुरुजनाय दत्तं वचनं, द्रौपदीं सान्त्वयितुं, भीमसेनस्य प्रियं, मम च प्रियं, पूर्णं कुरु।” सूतः पुनः उवाच—अर्जुनः, हर्याः अभिप्रायं त्वरितं बुबोध, ततः शस्त्रेण द्विजस्य शिरःस्थं मणिं च केशं च छित्वा। तं, रज्जुना बद्धं, बालघ्नपापेन तेजोहीनं, मणिहीनं, शिबिरात् निष्कास्य, विमुक्तवान्। शिरः मुण्डनं, धनस्य अपहरणं, स्थानात् निष्कासनं—एषः दण्डः, ये केवलं नाम्ना ब्राह्मणाः, अन्यः दण्डः नास्ति। पाण्डवाः सर्वे, पुत्रशोकदुःखिताः, कृष्णया सह, मृतपुत्राणां शवविधिं कृतवन्तः। ततः सप्तमं अध्यायं आरभ्यते। श्रीभगवान् उवाच—“यत् त्वया मम पृष्टम्, महाभाग, तत् मम इच्छितम्। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः, मम धामे निवासं इच्छन्ति।” ततः जनाः, सुखेन समृद्धाः, प्रियदम्पत्योः, बालानां कूजनं वचनं च श्रुत्वा, हर्षिताः अभवन्। तयोः बालकानां स्निग्धस्पर्शेन, कूजनैः, रम्यैः चेष्टाभिः, समीपं आगच्छन्तः, दुःखरहितौ मातापितरौ, हर्षं अनुभूतवन्तौ। तयोः हृदयं, स्नेहेन बन्धितं, विष्णोः मायया मोहितं, दुःखितचित्तौ, बालानां जनसमूहस्य च पालनं कुर्वन्तौ। एकदा तौ गृहेषौ, बालानां हिताय, वनं निर्गतौ, तत्र अन्नार्थं दीर्घं कालं विचरन्तौ। तत्र कश्चन व्याधः, वनं विचरन्, तान् दृष्ट्वा, जालं प्रसार्य, बालान्, कूजन्तः, नीड़समीपं गतान्, गृहीत्वा। तदा पितरौ, सदा पुत्रपोषणे उत्सुकौ, अन्नं प्राप्त्वा, स्वनीडं प्रत्यागच्छताम्।