ततः सर्वतः तीक्ष्णं दाहकं तेजः प्रकटितम्। जीवनस्य संकटं दृष्ट्वा, अर्जुनः विष्णुं प्रति उवाच। अर्जुनः कः कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, भक्तानां भयहरः त्वमेव; संसारदाहे दुःखात् मोचनं त्वमेव। त्वं आदिपुरुषः, साक्षात् भगवान्, प्रकृतेः परः; चैतन्यबलात् मायां त्यक्त्वा, आत्मनि एकत्वेन स्थितः। त्वमेव स्वबलात् धर्मादिलक्षणं परमं श्रेयः मायया मोहितचित्तानां जीवेषु ददासि। अतः पृथिव्यां भारहरणाय, भक्तजनानां ध्यानाय, पुनःपुनः त्वदीयं अवतारः प्रकटितः। किमेतत्, कुतः आगतम्, देवदेव? अहं न वेद्मि। सर्वतः भीषणं दाहकं तेजः आगच्छति। श्रीभगवान् उवाच—द्रोणपुत्रेण प्रसारितं ब्रह्मास्त्रं इदम्; स च तदनयनं न जानाति, मृत्युः समीपं आगतः। अन्येनास्त्रं नास्ति यद् एतद् प्रत्यनयनं शक्नोति; केवलं तद्वदस्त्रं तद्वदस्त्रस्य शक्तिं शमयितुं शक्यते, अस्त्रविद् अस्त्रशक्तिं अस्त्रेण एव निवारयति। सूतः उवाच—भगवद्वचनं श्रुत्वा, अर्जुनः, शत्रुसैनिकनाशकः, प्रदक्षिणं कृत्वा, जलं स्पृशित्वा, ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रनिवारणाय आवाहयत्। उभयोः अस्त्रयोः शक्तयः, बाणैः आवृत्य, पृथिवीं दिवं च आच्छाद्य, सूर्याग्निवत् वर्धमानाः। तयोः अस्त्रयोः दाहकं तेजः त्रिलोकान् दग्ध्वा, सर्वभूतानि तद्विषये प्रलयाग्निम् इति मेनिरे। लोकव्यामोहं लोकविक्षेपं च दृष्ट्वा, वासुदेवस्य उपदेशं स्मृत्वा, अर्जुनः उभे अस्त्रे निन्ये। ततः, गौतम्याः पुत्रं क्रुद्धं, रक्तलोचनं, अर्जुनः शीघ्रं समीपं गत्वा, पशुवत् रज्जुभिः बद्ध्वा। शत्रुं बद्धं आकृष्य, शिबिरं नेतुं इच्छन्, कमलनयनः श्रीभगवान् क्रुद्धः अर्जुनं उवाच। “पार्थ, न मोचय; हन्येत् एषः ब्राह्मणः नाममात्रः, निर्दोषान् शयान् शिशून् रात्रौ हत्वा।” धर्मविद् शत्रुं न हन्यात्—मत्तं, प्रमत्तं, उन्मत्तं, सुप्तं, बालं, स्त्रीं, निर्बलम्, शरणागतं, निरायुधं, भीतं। दयाहीनः पापकृत्, अन्यजीवहिंसया जीवन्, तस्य मृत्युः श्रेयः; पापेन पतति। द्रौपद्यै प्रतिज्ञां दत्तवान्, मम साक्षात्—‘तेजस्विनः तव पुत्रघ्नस्य शिरः आनयिष्यामि।’ अतः, पापिष्ठः, आक्रमणकर्ता, बन्धुहन्ता, स्वामिनः अप्रियं कृतवान्, कुलं कलंकितं; हन्येत्। सूतः उवाच—अर्जुनः धर्मं विचिन्त्य, कृष्णेन प्रेरितः, गुरुपुत्रं घातुं न इच्छति, अपराधिनं अपि। ततः, स्वशिबिरं प्रत्यागतः, गोविन्दप्रियः सारथिः, शोकाकुलायै पत्नीं, पुत्रशोकव्यथितायै, वार्ता दत्तवान्। गुरुपुत्रं पशुवत् बद्धं, लज्जया मुखं अधः कृत्वा, श्रीकृष्णेन तेजोहरितं, दृष्ट्वा, कृपी, सौम्यस्वभावा, करुणया नमिता। बद्धं नेतुं न सहनशील, पतिव्रता पत्नी उवाच—‘मोचय, मोचय! ब्राह्मणः सः, गुरुः साक्षात्।’ अस्त्रविद्या, प्रयोगः, प्रत्यनयनं, अस्त्रसमूहः, सर्वं तस्य कृपया त्वया अधीतम्। भगवत्पूज्यः द्रोणः, तस्य अंशः पुत्ररूपे स्थितः; कृपीमध्ये अर्धः शेषः। अतः, धर्मज्ञ, महात्मन्, कुलं महनीयं, पूजितं, कदाचित् कलंकं न प्राप्नुयात्। गौतमी, पतिव्रता, शोकं न कुर्यात्, यथा अहं अश्रुपूर्णमुखी पुनःपुनः पुत्रशोकं कृतवती। ब्राह्मणकुलः, यदि क्षत्रियैः अपराधैः क्रुद्धः, तान् कुलं च शीघ्रं नाशयति, शुद्धानपि। सूतः उवाच—राजा धर्मपुत्रः, रानीं धर्मयुक्तं, न्याययुक्तं, करुणायुक्तं, सत्यं, निष्पक्षं वचनं स्वीकृतवान्। नकुलः, सहदेवः, युयुधानः, धनञ्जयः, देवकीपुत्रः, अन्ये च, पुरुषाः स्त्रियः च, तत्र उपस्थिताः। भीमः क्रुद्धः उवाच—निरपराधान् शयान् शिशून् हन्तुः, न स्वामिनः न स्वस्य हिताय, मृत्युः उचितः। भीमस्य वचनं, द्रौपद्याः च, श्रुत्वा, चतुर्भुजः भगवान्, मित्रस्य मुखं निरीक्ष्य, स्मितं कृत्वा उवाच। श्रीभगवान् उवाच—ब्राह्मणः, आक्रमणकर्ता अपि, न हन्येत्; आक्रमणकर्ता मृत्युम् अर्हति। उभयम् उपदिष्टम्; मम वचनं पालनं कुरु। कुरुसमीपे प्रतिज्ञां पूर्णय, प्रियायै सांत्वनाय यद् प्रतिज्ञां दत्तवान्; भीमाय, द्रौपद्यै, मम च यद् प्रियं। सूतः उवाच—अर्जुनः, हरिं अभिप्रायं ज्ञात्वा, कटकं खड्गेन अपहत्य, द्विजस्य शिरसः रत्नं च केशं च छित्त्वा। बद्धं, पाशेन, बालहत्यापापेन तेजोहीनं, रत्नहीनं, शिबिरात् निष्कास्य, मोचयत्। शिरः मुण्डनं, धनहरणं, स्थानात् निष्कासनं—एषः शारीरदण्डः नाममात्रब्राह्मणस्य; अन्यः नास्ति। पाण्डवाः सर्वे, पुत्रशोकदुःखिताः, कृष्णया सह, मृतपुत्राणां संस्कारं कृतवन्तः। ततः सप्तमं अध्यायम्। श्रीभगवान् उवाच—यद् त्वया मम पृष्टं, महाभाग, तत् मम इच्छितम्। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः, मम धामे वासं इच्छन्ति। जनाः सुखेन संपन्नाः, दम्पती पुत्रान् स्नेहेन पालयन्तौ, बालानां कलकलं श्रुत्वा हर्षिताः।