ततः सः, जलैः शुद्धिं कृत्वा, एकचित्तः सन् तं अस्त्रं आवाहयत्, यद्यपि तद्ग्रहणं न जानाति स्म, मृत्युः च समीपवर्ती अभवत्। ततः सर्वतः भीषणा दीप्तिः प्रादुरभूत्, प्राणानां संकटं दृष्ट्वा अर्जुनः विष्णवे उवाच। अर्जुनः उवाच – हे कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, भक्तानां भयहरः त्वमेव; संसारदावानलात् त्रातुः त्वमेव। त्वं आदिपुरुषः, साक्षात् ईश्वरः, प्रकृतेः परः; स्वचेतन्यबलात् मोहं त्यक्त्वा, आत्मनि एकत्वेन स्थितः। त्वं स्वशक्त्या, धर्मलक्षणं परमं श्रेयः, मोहिता जनानां ददासि। एषा ते अवताररूपा पृथिव्यां भारहरणाय, पुनः पुनः भक्तजनध्यानाय च प्रकटिता। किं एतत्? कुतः एषा दीप्तिः, देवदेव? न अहं वेद्मि। सर्वतः भीषणदीप्तिः अभ्युपैति। श्रीभगवान् उवाच – एषा द्रोणपुत्रेण मुक्तं ब्रह्मास्त्रं विद्धि; सः तस्य संहरणं न जानाति, मृत्युः च समीपवर्ती। अन्यत् अस्त्रं नास्ति यत् एतत् निवर्तयेत्; केवलं तदेवास्त्रं तस्य शक्तिं निवारयेत्, अस्त्रविद् अस्त्रतेजः अस्त्रेण एव निगृह्णाति। सूतः उवाच – भगवतः वचनं श्रुत्वा अर्जुनः, रिपुवीरहन्ता, प्रदक्षिणं कृत्वा, जलं स्पृश्य, ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रनिवारणाय सन्दधे। उभयोः अस्त्रयोः तेजांसि, बाणैः संवृत्य, भूमिं दिवं च आवृत्य, सूर्याग्निवद् वर्धमानानि अभवन्। तयोः अस्त्रयोः दीप्तिं त्रैलोक्यं दग्धुम् इव पश्यन्तः, सर्वे जनाः, संतप्ताः, प्रलयाग्निम् इति मेनिरे। लोकव्याकुलतां, जनसम्प्लवं, स्मृत्वा वासुदेवोपदेशं च, अर्जुनः उभे अपि अस्त्रे संहरत्। ततः शीघ्रं गौतमीपुत्रं भीषणं, क्रोधात् रक्तलोचनं, समीपमागत्य, पशुवत् रज्जुभिः बबन्ध। शत्रुं बध्यमानं, शिबिकायां नेतुं काङ्क्षन्, पद्मनयनः भगवान्, क्रुद्धः, अर्जुनं प्रति उवाच – "पार्थ, एनं मा मुञ्च! ब्राह्मणनामधेयं, रात्रीं शयानशिशून् निर्दोषान् हन्तारं, वधस्व। धर्मज्ञः शत्रुं न हन्ति – मदोन्मत्तं, प्रमत्तं, उन्मत्तं, सुप्तं, बालं, स्त्रीं, अकिंचनं, शरणागतं, निरायुधं, भीतम्। परजीवहर्ता, निःस्पृहः, पापात्मा, तस्य मृत्यु एव श्रेष्ठः; तेन पापेन नरः पतति। द्रौपद्यै प्रतिज्ञातं त्वया मम सन्निधौ – ‘अहं ते पुत्रघ्नस्य शिरः आनयिष्यामि’ इति। तस्मात्, एषः पापात्मा, आत्मबन्धुघातकः, स्वामिनः अप्रियं कृतवान्, कुलं चापमानितवान्, हन्तव्यः।" सूतः उवाच – एवं धर्मं विचिन्तयन् अर्जुनः, कृष्णेन प्रेरितः, गुरुपुत्रं महापातकिनं हन्तुं न इच्छन्। स्वशिबिरं प्रतिगम्य, गोविन्दप्रियः सारथिः, शोकार्ता पत्नीं प्रति, निहतानां पुत्राणां शोकदुःखिता, निवेदयामास। गुरुपुत्रं, पशुवद् रज्जुभिः बद्धं, कृत्यशून्यं, कृत्यश्लाघ्यं, कृष्णेन तेजोहरितं, दृष्ट्वा, कृपी, सौम्या, करुणया नम्रत्वं प्रकटयामास। बद्धं नेतुं न शक्ता सा पतिव्रता भार्या उवाच – ‘मुञ्च, मुञ्च! एषः ब्राह्मणः, गुरुः च।’ यस्य कृपया अस्त्रविद्या, संहारप्रयोगः, सर्वास्त्रसमूहश्च, त्वया अधिगता। सः एव पूज्यः द्रोणः, अर्धेन कृपीमध्ये स्थितः, यस्य वीरस्य पुत्रः अयं। तस्मात् धर्मज्ञ, महाभाग, कुलं ते आदृतं, न ख्यातिहानिः भवेत्। गौतमी पतिव्रता, मम इव, पुनः पुनः शोकार्ता, पुत्रवधेन अश्रुपूर्णमुखी न भवेत्। यदि ब्राह्मणकुलं कुप्येत्, क्षत्रियदुरात्मसु, तत् कुलं शीघ्रं नाशयति, अपि शुद्धान्। सूतः उवाच – धर्मपुत्रः राजा, धर्म्यम्, समं, दयालु, सत्यं, निष्पक्षं च रानीवचनं स्वीकृतवान्। नकुलः, सहदेवः, युयुधानः, धनञ्जयः, देवकीपुत्रः, अन्ये च, नर्यः स्त्रियः च, तत्र उपविष्टाः। तदा भीमः, क्रुद्धः, उक्तवान् – ‘निष्कारणं शयानशिशून् हन्तारः, स्वाम्यर्थं न कृत्वा, मृत्युं अर्हति।’ भीमद्रौपद्योः वचनं श्रुत्वा, चतुर्भुजः भगवान्, सख्युः मुखं निरीक्ष्य, स्मितपूर्वं इदं वचनं प्रोवाच – "ब्राह्मणोऽपि अपराधी न हन्तव्यः; अपराधी तु वध्यः। उभयं मया उक्तं – मम उपदेशं पालय। कुरुप्रतिज्ञां, या प्रियतमा तव, भीमस्य, द्रौपद्याः, मम च, पालय।" सूतः उवाच – तदा अर्जुनः, हर्याशयम् अवगत्य, अस्य द्विजस्य शिरसः केशसहितं मणिं छित्वा, तं विमोचयामास। रज्जुभिः बद्धं, बालघ्नपापेन तेजोहरितं, मणिहीनं, शिबिरात् निष्कास्य अनयत्। मुण्डनं, वित्तहरणं, देशात् निष्कासनं – एषः शारीरदण्डः नाममात्रब्राह्मणानां; अन्यः नास्ति। सर्वे पाण्डवाः, पुत्रशोकक्लिष्टाः, कृष्णया सह, मृतकक्रियादिकं चकारुः। ततः सप्तमं अध्यायं – श्रीभगवान् उवाच – यद् मां त्वया पृष्टम्, महाभाग, तत् एव मम इच्छितम्। ब्रह्मा, शिवः, लोकपालाः, सर्वे मम धाम निवासं कामयन्ति।