अथ अर्जुनः, अच्युतमित्रसुतः, स्वप्रियाम् आश्वास्य मधुरैः विविधैः वाक्यैः, क्रोधेन महाबाहुम् आचार्यपुत्रम् अनुययौ, यस्य रथस्य ध्वजम् हनूमान् विराजते स्म। स तु राजपुत्रः, दूरात् अर्जुनम् आगच्छन्तम् आलोक्य, चित्तविक्षेपेण जीवनरक्षणाय रथेन भूमौ पलायितवान्, यथा कश्चन रुद्रभीतः सूर्याद् धावति। द्विजात्मजः तु, स्वं रक्षाहीनं, अश्वान् क्लान्तान् दृष्ट्वा, आत्मरक्षणाय ब्रह्मास्त्रमेव उपायम् अमन्यत। तदा सः जलैः शुद्ध्वा, एकाग्रचित्तः, तदस्त्रं संधानाय प्रचक्रमे, यद्यपि तस्य संहरणं न जानाति स्म, मृत्युसन्निकर्षात्। ततः सर्वतो दिशः प्रज्वलितं भयानकं तेजः प्रादुरभूत्। तद्विपत्तिं दृष्ट्वा अर्जुनः विष्णवे जगाद— "हे कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, भक्तानां भयापहः त्वमेव; संसारतापविनाशनः च। त्वमेव आदिपुरुषः, साक्षाल्लोकनाथः, प्रकृतेः परः; चैतन्यशक्त्या मायां विहाय, आत्मन्येकत्वेन स्थितः। त्वं स्वबलात् धर्मादिलक्षणं परमं श्रेयः मोहिता जीवेषु ददासि। एष ते अवतारः पृथिव्यां भारहरणाय, भक्तजनानां ध्यानस्य च कारणम्। किं तदिदम्, कुतः वा, देवदेव? सर्वतः प्रज्वलितं भयानकं तेजोऽभ्येति, अहं न वेद्मि।" श्रीभगवानुवाच— "एतद् द्रोणपुत्रेण मुक्तं ब्रह्मास्त्रं विद्धि; स तु तस्य संहरणं न जानाति, मृत्युसन्निकर्षात्। अन्येनास्त्रेण निवारयितुं न शक्यते; समास्त्रमेव प्रतिषेधकं, शस्त्रविदां शस्त्रशान्तिः शस्त्रेणैव।" एवं भगवद्वचनं श्रुत्वा अर्जुनः, शत्रुवीरहनः, प्रदक्षिणं कृत्वा, जलस्पर्शनं च, ब्रह्मास्त्रं प्रतिब्रह्मास्त्राय संधानाय प्रचक्रमे। तयोः अस्त्रयोः तेजांसि बाणैः परिवृत्य भूमिं व्योम चावृत्य, सूर्याग्निवद् वर्धमानानि। तदस्त्रतेजोभिः त्रिलोकदाहं दृष्ट्वा, सर्वे प्रजाः संत्रस्ताः, प्रलयाग्निम् इव अमन्यन्त। तदा अर्जुनः, लोकविक्षोभं दृष्ट्वा, वासुदेवोपदेशं स्मृत्वा, उभये अस्त्रे संहारयामास। ततः सः शीघ्रं गौतम्याः पुत्रमभ्येत्य, क्रोधात् रक्ताेक्षणः, पाशैः बद्ध्वा पशुवद् बबन्ध। एनं शत्रुम् एवमाकृष्य, सैन्धवं प्रति नेतुम् उद्यतः, तम् अभ्येत्य पद्मनाभः, कोपसंयुक्तः अर्जुनं वाक्यम् अभाषत— "पार्थ, एनम् मा जीवय! यो नाम्ना ब्राह्मणः, रात्रौ सुप्तान् अराजकान् बालान् हत्वा, ब्राह्मण्यम् लंघितवान्। धर्मज्ञः मदोन्मत्तं प्रमत्तं उन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रीं अनाथं शरणागतं निरायुधं भयार्तं च न हन्याद्। परजीवितनाशेन स्वजीवनं यः पालयति, तस्य मृत्युरेव श्रेयः, पातकात् पतनम्। द्रौपद्यै प्रतिज्ञातं त्वया मम सन्निधौ, 'अहं तव पुत्रघ्नस्य शिरः आनयिष्यामि' इति। अतः पापिनं हन्याः, अततायी, बन्धुघ्नः, स्वामिनः अप्रियम् अकरोत्, कुलस्य च कलंकं जनयत्।" एवं अर्जुनः धर्मं विचिन्तयन्, कृष्णेन प्रेरितः, गुरुपुत्रं महापातकिनमपि हन्तुम् नैच्छत्। ततः स्वशिबिरम् प्रतिनिवृत्य, गोविन्दप्रियः सारथिः, शोकाकुलायै भार्यायै, पुत्रवधदुःखार्तायै, तद्वृत्तान्तं न्यवेदयत्। गुरुपुत्रं पाशबद्धं, कृत्यलज्जया शिरः नतं, कृष्णेन तेजोहरितम्, दृष्ट्वा, कृपी कारुण्यवशा, पतिं स्मरन्ती, शोकसमन्विता, प्रणम्य अवदत्— "मुक्त्वैनं, मुक्त्वैनम्! ब्राह्मणः, गुरुः चायम्। अस्त्रविद्यायाः रहस्यं, उपसंहारः, अस्त्रव्यूहः च, सर्वं त्वया अस्य प्रसादेन अधीतम्। स एव भागशः द्रोणः अत्र अस्य पुत्ररूपेण, अर्धं तु कृप्यां स्थितम्। अतः धर्मज्ञ, महाभाग, कुलस्य ख्यातिं मा लुठय। गौतमी पतिव्रता, मम इव रुदन्ती, अश्रुपूर्णमुखी मा भूयात्। ब्राह्मणकुलं यदि क्षत्रियैर् रुष्टं, शुद्धानपि तान् तेषां कुलान्यपि नाशयति।" एवं सुतः धर्मराजः, तस्याः धर्म्यम् समं दयालु यथार्थं निष्पक्षं वचनम् अङ्गीकृत्य, सहोदरैः नकुलसहदेवयुयुधानधनञ्जयदेवकीसुतादिभिः, स्त्रीभिः च, तत्रैव स्थितः। तदा भीमः क्रुद्धः, उक्तवान्— "निरपराधान् सुप्तान् बालान् स्वार्थेन वा न स्वाम्यर्थेन हन्ता, तस्य मृत्युरेव युक्तः।" एवं भीमद्रौपद्योर् वचः श्रुत्वा, स चतुर्भुजः भगवान्, सख्युः मुखं निरीक्ष्य, स्मितपूर्वकम् अवदत्— "ब्राह्मणोऽपि अततायी न हन्तव्यः; तथापि अततायिनः वधः युक्तः। उभयं मया उक्तम्—मम वचनम् आचर। कुरुषु प्रतिज्ञां पालय, या तव प्रियतमे सान्त्वनाय दत्ता; भीमद्रौपद्योर् मम च प्रियं कुरु।" एवं हरिवचोऽर्थं बुबोध स अर्जुनः, खड्गेन द्विजस्य शिरसि जटामणिं छित्वा, बद्धं, बालघ्नपापेन तेजोहीनं, मणिहीनं, शिबिरात् निर्गम्य ससर्ज।