श्रीमद्भागवतस्य श्रवणे, यस्य शास्त्रस्य, पुरुषस्य हृदये श्रीकृष्णे भगवति भक्तिः उत्पद्यते, तेन दुःखं मोहः भीतिर्वा नश्यन्ति। तदनन्तरं व्यासमहर्षिः भगवतम् संहिताम् सम्यक् क्रमशः रचयित्वा, तं स्वपुत्राय शुकाय, यः वैराग्यनिष्ठः आसीत्, उपदिदेश। तदा शौनकः पप्रच्छ—स एव वैराग्यनिष्ठः, सर्वेषु उदासीनः, आत्मतुष्टः महर्षिः, आत्मरमः, कथं तं महाग्रन्थं अधीतवान् इति। सूतः उवाच—यद्यपि ऋषयः आत्मारामाः, सर्वबन्धनविमुक्ताः सन्ति, तथापि ते हरौ कारणरहितां भक्तिं कुर्वन्ति, यतः तस्य गुणाः एवं भवन्ति। श्रीबदरायणपुत्रः, हरिगुणैः मनः आकृष्टः, विष्णुभक्तप्रियं महाकाव्यं सततं अधीतवान्। अधुनाहं पारिक्षितराज्ञः जन्म कर्म प्रयाणं पाण्डुपुत्राणां निधनं च, श्रीकृष्णकथायाः प्रवृत्तिं च वर्णयिष्यामि। यदा कौरवसृञ्जययोः संग्रामे वीराः स्वधर्मे पतिताः, धृतराष्ट्रपुत्रः भीमगदाघातेन भग्नजंघः भूमौ शयानः आसीत्, तदानीं अश्वत्थामा, स्वगुरुं तुष्टुम् इच्छन्, अघं कर्म अकरोत्—शयानान् कृष्णापुत्राणां शिरांसि छित्वा, सर्वेषां निन्दितं केवलं अनर्थम् आदाय। तद्वधवृत्तान्तं श्रुत्वा, तेषां जननी, शोकसागरैः अभिभूतं, अश्रुपूरितलोचना, विलपन्ती आसीत्; तस्याः शोकं हरितुं किरीटी वाक्यम् उवाच। सः उवाच—सुमध्यमे, तव शोकं अहं निवारयिष्यामि; गाण्डीवेन विमुक्तैः बाणैः तं ब्रह्मबन्धुं, अपराधिनं, शिरः आनीये, तव पुत्राणां दाहानन्तरं स्नानं करिष्यसि। एवं प्रियतमां सान्त्वयित्वा, अच्युतमित्रपुत्रः अर्जुनः, कोपेन, गुरुपुत्रं महाबाहुम् अन्वधावत्, हनुमद्वाजिनि रथेन। दूरात् तं समीपं आगच्छन्तं ज्ञात्वा, राजपुत्रः, मनसा व्याकुलः, रथेन भूमिं सम्प्रयाय, जीवितरक्षणाय यत्नं अकरोत्, यथा सूर्यं दृष्ट्वा रुद्रभीतः पलायते। द्विजपुत्रः आत्मानं निराश्रयम्, अश्वान् श्रान्तान् दृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं एव आत्मरक्षणाय उपायम् अमन्यत्। ततः सः जलैः शुद्धः, एकाग्रचित्तः, ब्रह्मास्त्रं सन्दधे, परन्तु प्रत्याहारं न वेद, मृत्युसमीपं आगतम्। तदा सर्वदिशोऽतिवीर्यं दीप्तं तेजः प्रादुरभवत्; जीवितभयं दृष्ट्वा अर्जुनः विष्णुं प्रार्थयामास। अर्जुनः उवाच—हे कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, भक्तानां भयापहः त्वमेव; संसारदावानलात् उद्धारः त्वमेव। त्वं आदिपुरुषः, साक्षात् भगवान्, प्रकृत्याः परः; तव चित्तबलात् मायां विहाय, आत्मनि एकत्वे स्थितः। त्वं स्वबलात्, धर्मादिलक्षणं परमं श्रेयः, मायया मोहितानां जीवेषु ददासि। एवं तवावतारः पृथिव्यां भारहरणाय, भक्तानां ध्यानाय पुनः पुनः प्रकटितः। किम् एतत्, कुतः आगतम्, देवदेव? अहं न वेद; सर्वतः भीषणं दीप्तं तेजः आगच्छति। श्रीभगवान् उवाच—एतत् ब्रह्मास्त्रं, द्रोणपुत्रेण मुक्तम्; प्रत्याहारं न वेद, मृत्युः समीपं आगतः। अन्येनास्त्रेण निवारणं नास्ति; केवलं तद्विधेन अस्त्रेण तस्य तेजः शमयितुं शक्यते; शस्त्रविद् एव शस्त्रतेजः शस्त्रेण शमयति। सूतः उवाच—भगवद्वचनं श्रुत्वा, अर्जुनः, शत्रुसैन्यविनाशकः, प्रदक्षिणं कृत्वा, जलं स्पृशित्वा, ब्रह्मास्त्रं प्रतिब्रह्मास्त्रं सन्दधे। उभयोः अस्त्रयोः तेजः, बाणैः संवृतम्, भूमिं दिवं च आवृत्य, सूर्याग्निवत् वर्धत्। तयोः अस्त्रयोः दीप्तं तेजः, त्रिलोकान् दहन्तं दृष्ट्वा, सर्वे प्राणी, तप्ताः, प्रलयाग्निम् इति अमन्यन्त। लोकव्यामोहं, त्रिलोकविक्षोभं दृष्ट्वा, वासुदेववचनं स्मृत्वा, अर्जुनः उभे अस्त्रे प्रत्याहृतवान्। ततः शीघ्रं गौतमीपुत्रं दुर्धर्षं समीपं गत्वा, क्रोधात् रक्तलोचनः, अर्जुनः तं पशुवद् रज्जुभिः बद्धवान्।