धर्मस्य वृद्धिं दृष्ट्वा भक्तिः शोकविह्वला बभूव। सा चिन्तया पीडिता स्वात्मनः दुःखमुदाहरत्—"अहम् अद्यापि तरुणी, मम तु पुत्रौ किमर्थं वृद्धाविव दृश्येते? किमेतद् विपर्ययकारणं यदत्रैव वयं त्रयः सदा सह वर्तामहे, तु मातरं वृद्धां पुत्रौ तु तरुणान् एव पश्यन्ति लोका इति स्वाभाविकम्। अहं तु स्वस्य दुःखेन क्लिश्यमाना विस्मयेन मनसा पीडिता अस्मि। योगनिधे, महाभाग! इह किं कारणमस्ति, तद् मे ब्रूहि।" तदा नारदः उवाच—"ज्ञानदृष्ट्या अहं सर्वमेतत् आत्मनि पश्यामि, निष्पापे! त्वं शोकं मा कृथाः, हरिः शुभमावहिष्यति।" सुतः पुनः कथयति—"तस्य वाक्यस्यार्थम् अविलम्बं विज्ञाय महर्षिः नारदः पुनः प्रोवाच—'शृणु तात! अयं योगः कलिः च सुदारुणः, सदाचारस्य योगमार्गस्य तपसश्च नाशहेतू अभवताम्।' 'जनाः अघासुरवत् कपटदुष्कृत्यपरायणा अभवन्, धर्मिष्ठाः दुःखिता, अधर्मिणः प्रमुदिताः; परन्तु धीरः पण्डितः स एव स्थिरः। पतितैः पापिभिः पृथिवी भारवाहिनी जाताऽस्ति, वर्षे वर्षे शुभस्य लोपः दृश्यते। अद्य तु जनाः मोहिता त्वां पुत्राभ्यां सह न पश्यन्ति, तव च वृद्धता प्राप्ता। वृन्दावनसंयोगेन त्वं पुनरपि तरुणी सुष्ठु जाता, धन्यं तद् वृन्दावनं यत्र भक्तिर्नृत्यति। अत्र तु पात्राभावात् वृद्धत्वमपि न त्यजतः; किंचित् आत्मसन्तोषेण तौ विश्रान्तिमन्ये।' भक्तिरुवाच—'कथं पापात्मा कलिः पारिक्षितेन स्थापिता? कलिसम्भवे धर्मसारः कुत्र गतः?' पुनरपि सा पृच्छति—'दयालुना हरिणापि अधर्मदर्शनं कथं सम्भवति? सन्देहं मम निवारय वचोभिः, तदा सुखमवाप्स्यामि।' नारदः उवाच—'यत् त्वया पृष्टं, तत् स्नेहेन शृणु, सर्वं कथयिष्यामि, तव मोहः निवर्तिष्यते। यदा मुकुन्दः पृथिवीं त्यक्त्वा स्वधाम्नि गतः, तदा प्रभृति कलिः आगतः, धर्ममार्गस्य विघ्नकारणः। विजिगीषोः पारिक्षितः दिग्विजये कलिं दीनमन्विक्ष्य, तं न हत्वा, मधुहरणकरेण मधुमक्षिकेव जीवितः।' 'तपसा योगेन ध्यानवाञ्छितं फलं न लभ्यते, किं तु केशवस्तुत्या कलौ सर्वं लभ्यते। कलिं तु सारहीनं समं दृष्ट्वा विष्णुरातः तं स्थापयामास, कलिजातानां सुखाय। पापकर्मणां कारणात् सर्वतः सारः नष्टः, वस्तूनि तु पृथिव्यां तुषरूपेण शून्यानि।' 'ब्राह्मणैः भागवतशिक्षा सर्वगृहेषु सर्वजनाय दीयते, किन्तु दक्षिणालोभेन कथासारः नष्टः। नास्तिकैः नरकैः महापातकिनः अपि तीर्थेषु वसन्ति, किन्तु तीर्थानां सारः नष्टः। महाकामक्रोधलोभपिपासाभिः मनः क्षुब्धं सन्तः अपि तपस्यन्ति, तथापि तस्य तपसः सारः नष्टः। लोभात्, दम्भात्, कुत्सनात्, शास्त्राध्ययनात् अपि ध्यानयोगस्य फलं नश्यति।' 'विद्वांसः स्त्रीभिः सह महिषवत् रमन्ते, पुत्रोत्पत्तौ कौशलिनः, मोक्षे तु अकुशलिनः। परम्परायाम् अधिपेषु अपि वैष्णवत्वं न दृश्यते, तस्मात् सर्वत्र तत्त्वसारः नष्टः। किन्तु अयं युगधर्मः, को दोषार्हः? अतः पद्मनाभः समीपे स्थित्वा सहिष्णुतां दर्शयति।' एवं सुतवचनं श्रुत्वा ते विस्मिताः बभूवुः, भक्तिः पुनरुवाच—'श्रूयताम्, हे शौनक!' सा उवाच—'भगवन्, त्वं भाग्यवशात् अत्र आगतः, साधुसङ्गस्य सर्वसिद्धिप्रदत्वं लोके प्रसिद्धम्। जयतु स भगवान्, यः मायामूलं शरीरं धारयन्, एकवाक्येन सर्ववाणीं सृजति! तस्य कृपया ध्रुवः नित्यपदं प्राप्तवान्। ब्रह्मपुत्राय नमः, सर्वमङ्गलनिधये।' अथ द्वितीयाध्याये नारदः भक्त्याः दुःखनिवृत्त्यर्थं यत्नं करोति। स उवाच—'वत्से, व्यर्थं मा शोचि, चिन्तया पीडिता मा भूः, श्रीकृष्णपादाम्बुजस्मरणेन तव शोकः क्षयिष्यते।' 'यः कृष्णः द्रौपदीं कौरवक्लेशात् उद्धृतवान्, गोपिकाः च रक्षितवान्, स कः इदानीं कुत्र गतः?' पुनः नारदः—'भक्ते! स त्वां प्राणादपि प्रियतरां मन्यते, त्वं यदा आह्वयसि, तदा भगवान् नीचगृहेऽपि आगच्छति।' 'पूर्वत्र त्रिषु युगेषु सत्यं ज्ञानं वैराग्यं च मोक्षमार्गाः, कलौ तु केवलं भक्त्या ब्रह्मसाक्षात्कारः सिध्यति।' अतः स चेतनः त्वां स्वसदृशीं परमसुखमयीं श्रीकृष्णप्रियां रूपेण सृष्टवान्। स त्वं कृताञ्जलिः पप्रच्छ—'किं करवानि?' तदा कृष्णः आदिशत्—'मद्भक्तान् पोषय।' 'त्वमेव तदादेशं स्वीकृत्य हरिं तुष्टाव, स च मुक्तिं दासीं कृत्वा एतौ ज्ञानवैराग्यौ च दत्तवान्। वैकुण्ठे त्वं स्वस्वरूपेण पोषयसि, पृथिव्यां तु भक्तजनपोषणाय छायारूपेण प्रवर्तसे। मुक्त्या ज्ञानवैराग्याभ्यां सह त्वं पृथिव्यां आगता, कृतयुगादौ द्वापरान्तं यावत् परमसुखेन स्थितवती।' 'कलौ तु मुक्तिः पाखण्डपीडिता नष्टा, तवाज्ञया शीघ्रं पुनः वैकुण्ठं गता। मुक्तिः अत्र आगच्छति यदा त्वं स्मर्यसे, एते च ज्ञानवैराग्यौ तव एव पार्श्वे रक्ष्येते।' एवं श्रीनारदेन भक्त्याः शोकनिवृत्त्यर्थं उपदेशः कृतः, सर्वं भगवत्कृपया सम्भवतीति सन्देशः दत्तः।