एवं, सर्वदर्शितसिद्धान्तैः प्रतिष्ठितं परमगुह्यं तत्त्वं एकवाक्येन तव उद्घाटितम्। शास्त्रसमूहं निरीक्ष्य, शुकस्य कथा लोके शुद्धतरं किमपि नास्ति; तस्मात्, परमानन्दाय द्वादशस्कन्धसारं पिब। यः भक्त्या नियमितं शृणोति, यः च शुद्धवैष्णवानां पुरतः प्रवदति, तयोः उभयोः यथायोग्यं कृतं कर्म फलं ददाति; तेषां अस्मिन्लोके वस्तुतः अनप्राप्यं किमपि नास्ति। शौनकः उवाच— हे सूत! नारदः निर्गत्य किम् कृतवान्? भगवद्बादरायणः तस्य अभिप्रायं विज्ञाय ततः किं चकार? सूतः उवाच— दिव्यसरस्वत्याः पश्चिमतटे शम्याप्रासः नाम आश्रमः अस्ति, यत्र ऋषिसंवादाः सदा वर्धन्ति। तत्र बदरीवृक्षसमूहैः शोभिते आश्रमे व्यासः उपविश्य, जलैः शुद्धिं कृत्वा, स्वेच्छया मनः एकाग्रं चकार। भक्त्या शुद्धीकृतमनो व्यासः पूर्णं पुरुषं च मायां च अपश्यत्, या तस्मिन्स्थिता। तया जीवः स्वभावतः परमात्मा सन्, त्रिगुणात्मानं स्वं मन्यते, दुःखमात्मनि कल्पयति, तद्व्यापारं च स्वीकृतवान्। तस्य दुःखस्य निराकरणाय, व्यासः सात्वतसंहितां रचयामास, यस्यां प्रत्यक्षं परमात्मन्य् भक्तिः उपदिष्टा, ये जनाः अज्ञाः तेषां हिताय। एतस्मिन्शास्त्रे यः शृणोति, तस्य कृष्णे भक्तिरुत्पद्यते, या दुःखमोहभयापगमिनी। यथाक्रमं भागवतसंहितां रचयित्वा, व्यासः तां स्वपुत्राय शुकाय उपदिशत्, यः वैराग्यनिष्ठः आसीत्। शौनकः पुनर् अपृच्छत्— स ऋषिः सर्ववैराग्यनिष्ठः आत्मन्य् एव तुष्टः, किमर्थं भागवतं अधीतवान्? सूतः उवाच— आत्मतुष्टाः निर्बन्धाः ऋषयः अपि निरपेक्षया हरेः भक्तिं कुर्वन्ति, तस्य गुणैः आकृष्टाः। बदारायणस्य पुत्रः, हरेः गुणैः मनः आकृष्टम्, सततं भागवतकथां अधीतवान्, या विष्णुभक्तेषु प्रियातिप्रियः। अधुनाहं पारिक्षितस्य जन्म, कर्म, निधनं, पाण्डुपुत्राणां निधनं, कृष्णकथायाः प्रारम्भं वर्णयिष्यामि। यदा कौरवसृञ्जययोः युद्धे वीराः स्वधर्मे पतिताः, धृतराष्ट्रपुत्रः भीमगदाघातेन भग्नजंघः शयाने आसीत्, तदा अश्वत्थामा, स्वगुरुं तुष्टुम् इच्छन्, क्रूरकर्म अकरोत्— कृष्णायाः सुप्तपुत्राणां शिरांसि छित्त्वा, सर्वेषां निन्दितं कर्म, केवलं अहितं। शृण्वती पुत्रवधं, सा माता दुःखातुराः, अश्रुपूर्णलोचना विलपन्ती, तां सान्त्वयितुम् मुकुटीवान् वदति स्म। स उवाच— हे सौम्ये! ते दुःखं अपनयिष्यामि; गाण्डीवेन विहितैः बाणैः ब्रह्मबन्धोः शिरः आनयिष्यामि, यथा त्वं पुत्रदाहानन्तरं स्नानं कुर्यासि। एवं, प्रियाम् मधुरैः विविधैः वाक्यैः सान्त्व्य, अच्युतमित्रपुत्रः अर्जुनः, क्रोधेन गुरुपुत्रं महाबाहुं अन्वधावत्, रथेन हनुमद्वजेन। दूरात् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, अश्वत्थामा उद्विग्नचित्तः, जीवितरक्षणाय भूमिं रथेन पलायितवान्, यथा सूर्याद् रुद्रभीतः जनः पलायति। द्विजपुत्रः आत्मानं आश्रयविहीनं, अश्वान् श्रान्तान् दृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं आत्मरक्षणाय एकमुपायं मन्यते। ततः, जलैः शुद्धिं कृत्वा, एकचित्तः ब्रह्मास्त्रं विन्यस्य, तस्य संहरणं न जानन्, मृत्युं समीपं अनुभूतवान्। तदा, सर्वदिशि तीव्रं ज्वलद्वीर्यं प्रकटितम्। अर्जुनः जीवितभयं दृष्ट्वा विष्णुं प्रार्थयामास। अर्जुनः उवाच— हे कृष्ण! हे कृष्ण! भक्तानां भयापहः त्वमेव; जन्ममृत्युसंसारदावाग्नेः उद्धारकः त्वमेव। त्वं आदिपुरुषः, साक्षाद् भगवान्, प्रकृतिपरः; चैतन्यबलात् मायां त्यक्त्वा, आत्मनि एकत्वेन स्थितः। त्वं स्वबलात्, धर्मादिलक्षणं परमं हितं, मायया मोहितानां जीवेषु ददासि। एष त्वदीयं अवतारः पृथिव्यां भारहरणाय, भक्तानां ध्यानाय पुनः पुनः प्रकटितः। एतत्किम्? कुतः आगतम्? हे देवदेव! न जानामि; सर्वतः भीषणं ज्वलद्वीर्यं आगच्छति। भगवद्वचनं श्रुत्वा अर्जुनः विष्णुं पप्रच्छ। भगवान् उवाच— एतत् ब्रह्मास्त्रं द्रोणपुत्रेण मुक्तम्; तस्य संहरणं न जानाति, मृत्युं समीपं। अन्येन अस्त्रेण निवारणं नास्ति; केवलं समजातीयेन अस्त्रेण तद्वीर्यं निवार्यते; अस्त्रविद् अस्त्रं अस्त्रेण शमयितुं शक्नुयात्। सूतः उवाच— भगवद्वचनं श्रुत्वा, अर्जुनः शत्रुवीरनाशकः, प्रदक्षिणं कृत्वा, जलं स्पृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रनिवारणाय विन्यस्य। उभयोः अस्त्रयोः वीर्यं, बाणैः आवृतं, पृथिवीं दिवं च आवृत्य, सूर्याग्निवत् वर्धितम्। तयोः अस्त्रयोः ज्वलद्वीर्यं त्रिलोकं दग्ध्वा, सर्वभूतानि तद्विषये दग्धानि, प्रलयाग्निम् इव मन्यन्ते। लोकव्यवध्वंसं, जनविक्लवम् अपश्यन् अर्जुनः, वासुदेवस्य उपदेशं स्मृत्वा, उभे अस्त्रे संहरितवान्। ततः, गौतम्याः पुत्रं तीव्रं शीघ्रं समीपं गत्वा, क्रोधात् रक्तलोचनः अर्जुनः तं पाशैः बद्ध्वा, पशुवद् गृहीत्वा शिबिरं नेतुम् उद्युक्तः। तदा, पद्मनयनः भगवान्, क्रुद्धः अर्जुनं वदति स्म। पार्थ! न एनं मुञ्च; ब्रह्मबन्धुं, रात्रौ सुप्तानां शिशूनां हन्तारं, ब्राह्मणनामधेयं, हन्तुम् अर्हसि। धर्मज्ञः शत्रुं मदोन्मत्तं, प्रमत्तं, उन्मत्तं, सुप्तं, बालं, स्त्रीं, निर्बलम्, शरणागतं, निरायुधं, भीतं न हन्ति। यो दुष्टः, कृपाशून्यः, स्वजीवनाय परजीवनं हन्ति, तस्य मृत्युं श्रेयः; तादृशं पापं कृत्वा नरः पतति। त्वं द्रौपद्यै प्रतिज्ञां कृतवान्— 'पुत्रघ्नस्य शिरः आनयिष्यामि'— मम सन्निधौ। अतः, अयं पापी, बान्धवघ्नः, गुरुहितविपरीतं कृतवान्, कुलं लज्जितवान्, तस्मात् हन्तव्यः।