यमधर्मराजः अपि स्वस्य दूतं पाशधारिणं दृष्ट्वा तस्य कर्णे कथयति—“ये भगवतः कथारस-मद-मत्ताः, तान् परिहर; अहं खलु अन्येषां कोपस्य स्वामी, न तु वैष्णवानाम्।” अस्मिन्साररहिते संसारे, यत्र विषयविषविकारैः मनांसि विक्षिप्यन्ते, शुकदेवस्य अमृतोपमाः श्लोकाः किञ्चिदपि क्षणमपि पिब, स्वार्थाय। किमर्थम् अनर्थकं मार्गं भ्रमसि, अधमकथाश्रवणे च मनः स्थापयसि? परिक्षितः स्वयमेव मुक्तिदायिनीं भागवतकथां श्रुतवान्। शुकमुनिना प्रवाहितः रसधारायुक्तः एषः आख्यानः यः पठति, तस्य कण्ठे बन्धनं करोति, स च वैकुण्ठनाथः भवति। अयं रहस्यम्, सर्वशास्त्रसम्पादितः, एकैव त्वया निगदितः; समग्रशास्त्रावलोकनात्, शुककथायाः शुद्धतुल्यं किमपि नास्ति; तस्मात् परमानन्दाय द्वादशस्कन्धरसं पिब। यः श्रद्धया नियमितं शृणोति, यश्च शुद्धवैष्णवानां संमुखे पठति, तयोः उभयोः सम्यगाचरणेन फलं लभ्यते; ताभ्यां अस्मिन्लोके किमपि न अप्राप्यते। शौनकः उवाच—“नारदस्य गमनान्ते, भगवत्प्रेरणया बदरायणः किमकरोत्?” सूतः उवाच— दिव्यया सरस्वत्याः पश्चिमतटे शम्याप्रास इति प्रसिद्धः आश्रमः अस्ति, यत्र मुनिसम्मेलनं सदा भवति। तत्र बदरीफलवृक्षैः शोभिते आश्रमे व्यासः स्वमात्मानं शुद्धीकृत्य, जलसेवनपूर्वकं, स्वेच्छया चित्तं समाहितवान्। भक्त्या शुद्धीकृतचित्तः सः पूर्णपुरुषं निरीक्ष्य, तस्याश्रितां मायां अपि ददर्श। तया जीवः अपि परः सन्, गुणत्रयात्मानं मन्यते, दुःखं कल्पयति, तदुपादानं गृह्णाति। तस्य दुःखस्य निवारणाय, सः सत्संभिधानां सत्त्वतः संहितां रचयामास, या अज्ञातानां जनानां परं पुरुषे भक्तिं प्रतिपादयति। अस्यां संहितायां, यः शृणोति, तस्य कृष्णे भक्तिरुत्पद्यते, शोकमोहभयापहानिः च जायते। एवं भागवतसंहितां सम्यक् रचयित्वा, व्यासः तद् आत्मनः पुत्राय शुकाय, विरक्ताय, उपादिशत्। शौनकः पृच्छति—“स एव मुनिः, सर्ववैराग्ययुक्तः, आत्मरतिरेव, कथं भागवतं अध्ययनं कृतवान्?” सूतः प्रत्यवदत्—“ये मुनयः आत्मारामाः, बन्धनैः मुक्ताः, ते अपि ह्यकारणात् हरौ भक्तिं कुर्वन्ति, तस्य गुणैः आकृष्टाः। बदरायणस्य पुत्रः अपि, हरिगुणैः हृतचित्तः, सततं भागवताख्यानं पठनशीलः, विष्णुभक्तप्रियः आसीत्।” अहं त्विदानीं परिक्षित्प्रभृत्याः जन्मकर्मनिर्वाणं, पाण्डुपुत्राणां प्रयाणं, कृष्णकथायाः प्रारम्भं च वर्णयिष्यामि। यदा कौरव-सृञ्जययोः युद्धे, सर्वे वीराः स्वधर्मे पतिताः, धृतराष्ट्रस्य सुतः भीमगदाघातेन भग्नजंघः असीत्, तदा अश्वत्थामा, स्वामिनः तुष्ट्यर्थं, निशि सुप्तानां कृष्णापुत्राणां शिरांसि छित्त्वा, सर्वानिन्दितं कर्म कृतवान्। तत्पुत्रवधं निशम्य, कृष्णा दुःखार्णवे निमग्ना, अश्रुपूर्णलोचना, विलपन्ती स्थितवती; तां सान्त्वयितुं मुकुटधारी अर्जुनः उवाच—“सुमध्ये, तव दुःखं अहं अपानेष्यामि; गाण्डीवशरैः तं ब्रह्मबन्धुं, दुरात्मानं, शिरः छित्त्वा तव समीपे आनयिष्यामि, यथा त्वं पुत्रदाहानन्तरं स्नानं कर्तुं शक्नोषि।” एवं प्रियायाः विविधमधुरैः वचोभिः सान्त्वयित्वा, अर्जुनः, अच्युतमित्रपुत्रः, क्रुद्धः, गुरु-पुत्रं महाबाहुं रथेन हनुमद्वाजिना अन्वधावत्। दूरात् अर्जुनस्य आगमनं ज्ञात्वा, अश्वत्थामा, भयाकुलचित्तः, जीवितरक्षणार्थं पृथिव्यां रथेन पलायितवान्, यथा कश्चित् रुद्रभयात् सूर्याद् धावेत्। यदा द्विजपुत्रः अश्वत्थामा आत्मानं अनाथं, अश्वान् क्लान्तान् दृष्ट्वा, आत्मरक्षायै ब्रह्मास्त्रं एव उपायं मनसि चक्रे। सः जलं स्पृष्ट्वा, समाधाय मनः, तदस्त्रं सन्दधौ, परिहारं न जानन्, मृत्युसमीपगः सन्। तदा सर्वतः भीषणतेजः प्रादुरभूत्; जीवनाशं सन्दृश्य, अर्जुनः विष्णुं प्रार्थयामास— “हे कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, भक्तजनानाम् एकः भीतिनाशकः त्वमेव; संसारतापदग्धानां त्वमेव त्राता। त्वं आदिपुरुषः, साक्षात् ईश्वरः, प्रकृतिपरः; स्वशक्त्या मायां त्यक्त्वा, आत्मन्येव स्थितः। त्वं स्वबलात्, मायाविमूढानां जीवेषु, धर्मादिलक्षणं श्रेयः प्रयच्छसि। त्वदीयं अवतारं पृथिव्यां भारहरणाय, भक्तानां च निरन्तरचिन्तनाय जातम्। किं एषः, कुतः अयम् अग्निः? सर्वतः भीषणं तेजः आगच्छति, अहं न जानामि।” भगवान् उवाच—“एषः ब्रह्मास्त्रः, द्रोणपुत्रेण सन्दत्तः; सः तस्य संहरणं न जानाति, मृत्युसमीपगः सन्। अन्येन अस्त्रेण निवारणं न शक्यते; तद्विद्यया एव अस्त्रं अस्त्रेण संयम्यते।” सूतः उवाच—भगवत्-वचः श्रुत्वा, अर्जुनः शत्रुनिग्रहकृत्, प्रदक्षिणीकृत्य, जलं स्पृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण प्रत्युद्योजयत्। उभयोः अस्त्रयोः तेजः, बाणसंवृतं, भूमिं गगनं च व्याप्य, सूर्याग्निवत् वर्धमानम्। तयोः तेजसा त्रैलोक्यं दग्ध्वा, सर्वे जनाः प्रलयाग्निमिव मेनिरे। अर्जुनः जनविप्लवं दृष्ट्वा, लोकक्षोभं च, वासुदेवोपदेशं स्मृत्वा, उभयोरपि अस्त्रयोः संहारं चकार। ततः शीघ्रं गौतम्याः पुत्रं, क्रुद्धनेत्रं, अर्जुनः पशुवद् रज्जुभिः बबन्ध। बध्यमानं रिपुं शिबिकायां नेतुं यदा आरभत, तदा पद्मनयनः भगवान् क्रुद्धः अर्जुनं संबोधितवान्—“पार्थ, एनं न मुञ्च; ब्राह्मणनामधेयमपि, सः रात्रौ सुप्तानां शिशूनां हन्ता, ब्रह्मबन्धुः, हन्तव्यः।” धर्मवित् तु न हन्ति रिपुं मदान्वितं, प्रमत्तं, उन्मत्तं, सुप्तं, बालं, स्त्रीं, अनाथं, शरणागतं, निरायुधं, भीतं वा। एवं भागवतस्य अमृतमयी कथा प्रवहन्ती, शुकव्यासमुखोदिता, भक्तजनानां परमानन्ददायिनी, सर्वदुःखनिवारिणी च प्रवर्तते।