शौनकः सुतं पप्रच्छ—"कदा शुकः राज्ञे कथाम् उक्तवान्? कदा पुनः गोकर्णः कथयामास? कदा देवर्षिः ब्राह्मणेभ्यः पुनः उक्तवान्? एष मे संशयः त्वया निवार्यताम्।" सुतः उवाच—"त्रिंशद् वर्षाणि यदा श्रीकृष्णस्य गमनानन्तरम् अतीतानि, कलिः च प्रवृद्धः अभूत्, तदा भाद्रपदस्य शुक्लनवम्याम् शुभे दिने शुकदेवः भागवतस्य कथनम् आरब्धवान्। ततः परिक्षितः श्रोतुः अन्ते, द्विशत् वर्षेभ्यः कलौ गते, शुद्धायाम् पुण्यायाम् नवम्याम् गोकर्णः, गवां जातः, भागवतकथाम् अपि पुनः श्रावयामास। पुनः त्रिंशद् वर्षाणि कलौ प्रवृद्धे, कार्तिकस्य शुक्लनवम्याम्, ब्रह्मपुत्राः भागवतस्य पुनः पाठनम् अकुर्वन्। एवं, हे निष्पाप, त्वया पृष्टं यथावद् उक्तम्—कलौ भागवतकथा या संसाररोगनाशिनी सा। एषा कथा कृष्णप्रियत्वात् सर्वपापहरणी, केवलं मोक्षहेतुः, भक्तिलीलाजननी च। साधवः श्रद्धया एताम् अमृतमिव पिबन्तु—किं तीर्थयात्रया वा कर्मणा वा आवश्यकम्? यमः अपि, स्वदूतं पाशधारिणं दृष्ट्वा, तस्य कर्णे रहस्यं वदति—'ये भगवान्कथारसेन मत्ताः, तान् परिहृत्य गच्छ; अहं कोपितानां स्वामी, न तु वैष्णवानाम्।' अस्मिन् असारलोके, विषयविषदग्धचित्तेषु, अर्धमपि क्षणं शुकश्लोकामृतं पिब—स्वार्थाय। किं व्यर्थम् अन्यथा पन्थानम् अनुसृत्य, हीनकथाश्रवणेन, यत्र परिक्षित् स्वयम् श्रवणमात्रेण मोक्षं प्राप्तवान्? शुकप्रणीतं कथा-रसप्रवाहम् यः कण्ठे बद्ध्वा पठति, स एव वैकुण्ठपतिर् भवति। एवं सम्पूर्णसिद्धान्तनिष्कर्षः एकत्रोक्तः—सर्वशास्त्रपरिशीलनानन्तरम्, लोके शुककथायाः शुद्धतरं किमपि नास्ति। तस्मात् परमानन्दाय द्वादशस्कन्धसारं पिब। यः श्रद्धया नियमितः शृणोति, यश्च शुद्धवैष्णवानां मध्ये पठति, तयोः उभयोः सम्यगाचरणेन फलं सुलभम्; ताभ्यां अस्मिन्लोके किञ्चित् दुर्लभं नास्ति। शौनकः पुनः पप्रच्छ—"नारदस्य निर्गम्य किम् अकरोत् भगवाँश् बादरायणः, तस्य मनोऽभिप्रायं विज्ञाय?" सुतः उवाच—"पश्चिमे दिव्यायाः सरस्वत्याः तटे शम्याप्रासो नामाश्रमः, मुनिसंगमवर्धनः प्रसिद्धः। तत्र बदरीफलसमूहैः शोभिते आश्रमे व्यासः स्वयम् उपविश्य, जलैः शुद्धिं कृत्वा, स्वेच्छया चित्तं समाहितवान्। भक्त्या निर्मलस्थिरचित्तः सः पुरुषं पूर्णं ददर्श, तदधीनां च मायाम् अपि। तया जीवः, स्वात्मा सन् अपि, त्रिगुणात्मानं मन्यते, दुःखं कल्पयति, तस्यैव कृतमेव स्वीकुर्यात्। एषां दुःखानां निवारणाय, सः मुनिः सत्संहितां साक्षात् भगवद्भक्तिप्रवर्तिनीं, अज्ञातानां हिताय, निर्ममाथ। एषा संहिता यः शृणोति, तस्मिन् कृष्णे भगवति भक्तिरुत्पद्यते, या दुःखमोहभयानि नाशयति। भागवतसंहितां सम्यग् रचयित्वा सः तां शुकदेवाय, विरक्ताय पुत्राय, उपादिशत्।" शौनकः पुनः अपृच्छत्—"सः मुनिः, सर्ववैराग्यनिष्ठः, आत्मरतिरेव, किमर्थम् एतां महतीं संहितां शुश्राव?" सुतः उवाच—"आत्मारामाः अपि, निर्ग्रन्थाः अपि, हरौ अहेतुकां भक्तिम् कुर्वन्ति, तस्य गुणानां कारणात्। बादरायणस्य सुतः, हरिगुणाकर्षितचित्तः, भागवतमहाकथां निरन्तरं अधीयानः, विष्णुभक्तप्रियाम्। अहं ते इदानीं वर्णयिष्यामि—परिक्षितः जन्म, कर्म, प्रस्थानं, पाण्डुपुत्राणां च गतिं, कृष्णकथायाश्च प्रवृत्तिम्। यदा कौरवसृञ्जययोः युद्धे वीराः स्वगतीं प्राप्ताः, धृतराष्ट्रपुत्रः च भीमगदापातेन भग्नजंघः शयाने, तदा अश्वत्थामा, स्वामिनः प्रियार्थम्, सर्वलोकनिन्द्यं पापमकरोत्—निशि सुप्तानां कृष्णापुत्राणां शिरांसि छित्त्वा, केवलं दुःखं ददौ। तस्याः पुत्रघातं श्रुत्वा, सा माता शोकाकुला, बाष्पपूरितलोचना, रुरोद; तां सान्त्वयितुं मुकुटधारी उवाच—'सुमधुरैः वचोभिः तव शोकं हरिष्यामि; गाण्डीवात् निष्क्रान्तैः बाणैः ब्रह्मबन्धोः, तस्य दुष्टस्य, शिरः आनयामि, यथा त्वं पुत्राणां दाहानन्तरं स्नानं कुर्याः।' एवं ताम् अस्वप्नयद्भिः वचोभिः सान्त्वयित्वा, अर्जुनः, अच्युतप्रियबान्धवः, कोपेन, गुरुपुत्रं महाबाहुं अनुययौ, हनुमद्द्वजेन रथे स्थितः। दूरात् उपगच्छन्तं दृष्ट्वा, सः अश्वत्थामा, कम्पितचित्तः, प्राणरक्षार्थम्, रथेण भूमिं पलायितवान्, यथा रुद्रभीतेः सूर्याद् पलायमानः। द्विजः सः, आत्मानं निराश्रयं, अश्वान् क्लान्तान् दृष्ट्वा, आत्मरक्षायै ब्रह्मास्त्रं एव उपायं मेने। ततः, जलैः शुद्धिं कृत्वा, एकचित्तः, ब्रह्मास्त्रं सन्दधे, परिहारं न जानन्, मृत्युसमीपगते। तत् सर्वतो दाहकं तेजो दारुणं समुत्पन्नम्। तद्विनाशाय अर्जुनः विष्णुं प्रार्थयामास—'कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, भक्तजनभीतिनाशन, संसारतापमोचन, त्वमेव मूलपुरुषः, साक्षात् ईश्वरः, प्रकृतिपरः, स्वमायां विमुच्य, चैतन्यशक्त्या स्वात्मन्येव स्थितः। त्वमेव स्वशक्त्या, मायया मोहितानां जीवेषु, धर्मादिलक्षणं श्रेयः प्रयच्छसि। एष ते अवतारः, पृथिव्याः भारहरणाय, भक्तानां च निरन्तरं ध्यानाय। किं एतत्, कुतश्चेदम्? सर्वतः दारुणं तेजः आगच्छति। भगवान् उवाच—'एतत् द्रौणिपुत्रेण ब्रह्मास्त्रम् मुक्तम्; तस्य परिहारं न जानाति, मृत्युसमीपगते। अन्येनास्त्रेण प्रतिघातः न शक्यः; केवलं समस्त्रं समस्त्रं प्रत्युद्यातु; अस्त्रविदां अस्त्रतेजो निग्रहे शक्तिः।' सूतः उवाच—भगवद्वचः श्रुत्वा, अर्जुनः, शत्रुवीरघातकः, प्रदक्षिणं कृत्वा, आपः स्पृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण प्रत्युद्योजयत्। तयोः अस्त्रयोः तेजः, बाणैः संछन्नम्, भूमिं दिवं चावृत्य, सूर्याग्निवत् वर्धमानम्।