गिरिश्रृङ्गेषु नागेषु च भक्तजनैः सर्वैः गीतिषु यः स्मरणीयः प्रयत्नेन, तं स्मरन्तु सर्वे—एषा अस्माकं कामना, या अवश्यं पूरणीयम्। अच्युतः 'एवं भवतु' इति उक्त्वा अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः नारदः तस्य चरणयोः प्रणम्य, शुकः तथा अन्ये तपस्विनः अपि प्रणम्य, हर्षिताः मोहविमुक्ताः, दिव्यकथामृतं पिबन्तः, तत्रैव निर्जग्मुः। सा भक्तिः, शुकसुतैः सहितैः संरक्षिता, शुकस्य स्वग्रन्थे अपि सुरक्षिताः। अतः भागवतसेवया वैष्णवानां मनः हरौ आकर्ष्यते। ये दरिद्रता, दुःख, ज्वरैः पीडिताः, मायासुरेण दग्धाः, संसारसागरं पतिताः, तेषां हिताय भागवतं घोष्यते। शौनकः उवाच—शुकः कदा राज्ञे कथाम् उक्तवान्? गोकर्णः पुनः कदा उक्तवान्? देवर्षिः ब्राह्मणेभ्यः कदा उक्तवान्? एषा मे शंका, तां त्वं निवारय। सूतः उवाच—कृष्णस्य प्रयाणात् त्रींशद्वर्षे व्यतीते, कलिः प्रवृत्तः, भाद्रपदस्य शुक्लनवम्यां शुकः कथायाः आरम्भं कृतवान्। परीक्षितः श्रवणान्ते, कलौ द्विशतवर्षे व्यतीते, शुद्धायाम् शुभनवम्यां गोकर्णः, गोमातुर्भूतः, भागवतं पुनः उक्तवान्। तत्र पुनः कलिः त्रींशद्वर्षे अतीते, कात्तिकस्य शुक्लनवम्यां ब्रह्मपुत्राः भागवतं पुनः उक्तवन्तः। एवं, हे निष्पाप, यद् त्वया पृष्टं तत् मया उक्तम्—कलौ भागवतकथा, या संसाररोगनाशिनी। एषा कथा कृष्णप्रियाः, सर्वपापनाशिनी, केवलं मोक्षहेतुः, भक्तिलीलाप्रदायिनी। साधवः श्रद्धया एतां कथां पिबन्तु—किम् तीर्थसेवनस्य वा कर्मस्य वा आवश्यकता? यमः अपि, स्वदूतं पाशधारिणं दृष्ट्वा, तस्य कर्णे इदं कथयति—'ये भगवतकथामदनाः, तान् वर्जय; अहं अन्येषां क्रोधस्य स्वामी, परंतु वैष्णवानां न।' एषु असारेषु लोकेषु, यत्र मनांसि विषयविषेण विक्षिप्तानि, शुकस्य अमृतवत् श्लोकान् अर्धक्षणमपि पिब—तव हिताय। किं व्यर्थं विपथगमनं, अधमकथाश्रवणं, यदा परीक्षितः स्वयम् श्रवणात् मोक्षं प्राप्तवान्? शुकवाक्यं रसरूपधारा, यः पठति तस्य कण्ठे बन्ध्यते, स वैकुण्ठनाथः भवति। अतः, सर्वसिद्धान्तैः स्थापितं गोपनीयतमं तत्त्वं एकत्र उक्तम्; शास्त्रसमूहं समीक्ष्य, शुककथा इव शुद्धं किमपि नास्ति—परमानन्दाय द्वादशस्कन्धसारं पिब। यः श्रद्धया नियमितं शृणोति, यः शुद्धवैष्णवानां पुरः कथयति—उभौ, विधिवत् कृत्यं सम्पाद्य, फलम् अवाप्नुतः; तेषां अस्मिन लोके वस्तुतः किंचिद् अप्राप्यं नास्ति। शौनकः उवाच—नारदस्य गमनानन्तरं, भगवद्भावितः बदारायणः किम् अकरोत्? सूतः उवाच—पश्चिमतटे दिव्यायाः सरस्वत्याः शम्याप्रासः नाम आश्रमः अस्ति, यः मुनिसंवादाय प्रसिद्धः। तत्र आश्रमे, बदार्यः वृक्षसमूहैः शोभिते, व्यासः उपविष्टः, जलैः शुद्धी कृत्वा, स्वेच्छया मनः एकाग्रं कृतवान्। शुद्धचित्तः, भक्त्याः स्थिरः, पूर्णं पुरुषं अपश्यत्, तस्य आश्रिता मायापि अपश्यत्। तया जीवः, स्वभावतः परः, मोहितः, त्रिगुणात्मकं स्वं मन्यते, दुःखं कल्पयति, तया कृतं स्वीकृत्य। तेषां दुःखनिवृत्त्यर्थं, बुद्धिमान् व्यासः सात्मता संहितां रचयामास, या प्रत्यक्षं भगवत्भक्तिं उपदिशति, अनजानां हिताय। एतस्य श्रवणेन, कृष्णे परमपुरुषे भक्तिः उत्पद्यते, शोकमोहभयहरणी। भागवतसंहितां सम्यक् रचयित्वा, सः पुत्राय शुकाय, त्यागनिष्ठाय, उपदिशत्। शौनकः उवाच—सः त्यागनिष्ठः, सर्वेषु उदासीनः, आत्मतुष्टः—किमर्थं आत्मारामः एतां महाकथां अधीतवान्? सूतः उवाच—आत्मारामाः अपि, सर्वबंधनविमुक्ताः, हरौ निरुपाधिकां भक्तिं कुर्वन्ति, तस्य गुणैः आकर्षिताः। बदारायणपुत्रः, हरिगुणैः मनः आकृष्टः, भागवतं सदा अधीतवान्, विष्णुभक्तेषु सदा प्रियं। अधुना अहं परीक्षितः जन्म, कर्म, प्रयाणं, पाण्डुपुत्राणां निधनम्, कृष्णकथायाः प्रवृत्तिं वर्णयिष्यामि। यदा कौरवसृञ्जययोः युद्धे, वीराः स्वधर्मे पतिताः, धृतराष्ट्रपुत्रः भीमगदाघातेन भग्नजघनः शयाने स्थितः। तद् दृष्ट्वा, अश्वत्थामा, स्वगुरुषु प्रीत्यर्थं, घोरं कर्म अकरोत्—कृष्णायाः शयानां पुत्राणां शिरांसि छित्वा, सर्वैः निन्दितं, केवलं अनर्थं कृतम्। तस्य पुत्राणां घोरं वधं श्रुत्वा, माता शोकविह्वला अश्रुपूर्णलोचना विलपन्ती, तां सान्त्वयितुं किरीटी उक्तवान्। सः उवाच—सुमध्यमे, तव शोकं अपोहयिष्यामि—गाण्डीवेन मुक्ता बाणैः तस्य ब्रह्मबन्धोः शिरः आनयिष्यामि, यथा त्वं पुत्रदाहानन्तरं स्नानं कुर्याः। एवं प्रियायाः मधुरैः विविधैः वाक्यैः सान्त्व्य, अच्युतसखिपुत्रः अर्जुनः, कोपितः, गुरुशिष्यस्य महाबाहोः अश्वत्थामनः अन्वगच्छत्, हनुमद्वजिना रथेन। सः दूरात् अर्जुनं आगच्छन्तं ज्ञात्वा, अश्वत्थामा, व्याकुलचित्तः, रथेन भूमिं विचरन्, जीवितरक्षायै पलायनं अकरोत्, यथा सूर्याद् रुद्रभीतः पलायते। द्विजपुत्रः, आत्मानं निराश्रयं, अश्वान् श्रान्तान् दृष्ट्वा, ब्रह्मास्त्रं एव आत्मरक्षणाय उपयुज्यते इति चिन्तयामास। ततः, जलैः शुद्धी कृत्वा, मनः एकाग्रं कृत्वा, तदस्त्रं प्रयोगयामास, परंतु तस्य संहारं न जानात्, मृत्युः समीपं आगतः। ततः सर्वदिशोः तीक्ष्णं ज्वलद् तेजः प्रकटितम्। जीवनभयं दृष्ट्वा, अर्जुनः विष्णुं अभ्यधावत्। अर्जुनः उवाच—हे कृष्ण, हे कृष्ण, महाबाहो, भक्तानां भयहरः त्वमेव; जन्ममृत्युचक्रे दह्यमानानां उद्धारः त्वमेव। त्वं आदिपुरुषः, साक्षात् भगवान्, प्रकृतिपरः; चैतन्यबलात् मायां त्यक्त्वा, आत्मनि स्थितः, अद्वितीयः। त्वमेव स्वबलात्, धर्मादिलक्षणं परमं हितं, तेषां जीवेषु, येषां मनः तव मायया मोहितम्, दत्तवान्। अतः, एषा तव अवतारः पृथिव्यां भारहरणाय, पुनः पुनः तव भक्तानां ध्यानाय। किम् एतत्, कुतः आगतम्, देवदेव? अहं न जानामि। सर्वतः, अतीव घोरं ज्वलद् तेजः समीपं आगच्छति।