हरिः ॐ। भगवतः कथां श्रुत्वा तेन स्तुत्या च संप्रहृष्टः भगवान् हरिः स्नेहपूर्णेन हृदया वरं याचितुं तान् प्रहृष्टवदनः प्राह—“यथाभिलषितं वरं मत्तः त्वं वृणीष्व; त्वया मम कीर्तिः श्रुता, स्तुतिश्च कृताऽस्मिन्नेव क्षणे।” तं वचनं श्रुत्वा ते भक्तिप्रेमविह्वलाः सन्तः हर्षेण हरिं प्रीत्या प्रार्थयन्ते स्म—“गिरिश्रृङ्गेषु, फणिनां गीतिषु, सर्वेषां च भक्तजनानां मध्ये, त्वं यत्नेन स्मर्यस्व”—एष एव नः कामः, स एव साध्यताम्। अच्युतः तेषां कामं संज्ञाय “एवं भवतु” इति उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानमगात्। ततः नारदः भगवत्पादयोः प्रणम्य, शुकः चान्ये च तपस्विनः तदनन्तरं प्रणम्य, प्रमुदितमनसः मोहं विहाय, भगवद्गाथामृतं पानं कृत्वा तत्रतः प्रस्थिताः। सा भक्तिः शुकपुत्रैः सहितः रक्षिता, शुकदेवेन स्वशास्त्रे अपि रक्षितेति; तस्मात् भागवतसेवया वैष्णवानां मनः हरौ प्रवर्तते। ये दारिद्र्यदुःखतापपीडिताः, मायासुरेण पीडिताः, संसारसागरे क्षिप्ताः, तेषां हिताय भागवतं घोष्यते। शौनकः पप्रच्छ—“कदा शुकः राज्ञे कथाम् उक्तवान्? कदा पुनः गोकर्णः? कदा च देवर्षिः ब्राह्मणेभ्यः उक्तवान्? एष मे संशयः, तं त्वं निवारय।” सूतः उवाच—“कृष्णस्य प्रस्थानात् त्रिंशद्वर्षे व्यतीते, कलेः प्रवृत्ते, भाद्रपदशुक्लनवम्यां शुकः भागवतं प्रवर्तयामास। परीक्षितः श्रवणान्ते, कलेः द्विशतवर्षे व्यतीते, शुद्धे शुभे नवमीदिने, गोकर्णः, गोसुतः, भागवतं पुनः श्रोतृभ्यः शशंस। ततः कलेः पुनः त्रिंशद्वर्षे, कार्तिकशुक्लनवम्यां, ब्रह्मपुत्राः भागवतं पुनः श्रोतृभ्यः शशंसुः। एवं, हे निष्पाप, त्वया यद् पृष्टं, तद् अहं कलेः भागवतस्य प्रवाहं, संसाररोगनाशनं, वर्णितवान्। एष कथा कृष्णप्रिया, सर्वपापहरिणी, केवलं मोक्षहेतु, भक्तिलीलाप्रवर्तिनी; साधवः श्रद्धया तां पिबन्तु—किं तीर्थयात्रया, किं वा कर्मणां सेवया लोके। यमः अपि स्वपाशधरं सेवकं दृष्ट्वाऽपि, तस्य कर्णे शंसति—‘ये हरिकथामदिरया प्रमत्ताः, तान् वर्जय; अहं परेषां कोपस्य स्वामी, न तु वैष्णवानाम्।’ असारसंसारे विषयविषविक्षिप्तचित्तेषु, अर्धमात्रं शुकश्लोकामृतं पिब; किम् अपथगमनं, हीनकथाश्रवणं च, यदा स्वयम् परीक्षित् मुक्तिदायिनीं भागवतश्रवणं दृष्टवान्। शुककथारसप्रवाहा या कथा, तां यः कीर्तयति, स एव कण्ठे बद्ध्वा वैकुण्ठनाथो भवति। एवं, सर्वमतनिरूपितं गुह्यतमं तत्त्वं त्वया प्रोक्तम्; शास्त्राणां निकषाय, शुककथा समं न हि विद्यते—द्वादशस्कन्धरसामृतं परमानन्दाय पिब। यः श्रद्धया नियमितः शृणोति, यश्च विशुद्धवैष्णवेषु प्रवदति, तयोः कृतकर्मणोः फलं लभ्यते; ताभ्यां लोके वस्तुतः किञ्चिद् दुर्लभं नास्ति। शौनकः पुनः पप्रच्छ—“नारदस्य प्रयाते, भगवान् बादरायणः तदभिप्रायं विज्ञाय किम् अकरोत्?” सूतः उवाच—“दिव्या सरस्वत्याः पश्चिमे तीरे शम्याप्रासो नामाश्रमः, मुनिसमवायस्य प्रसिद्धः। तत्र बदरीफलवृक्षैः शोभिते आश्रमे, व्यासः स्वयम् आपः प्राश्य, स्वेच्छया चित्तं संयम्य, उपविवेश। भक्ति-विशुद्धचित्तः सः, पूर्णपुरुषं तं च मायां च, या तस्मिन् आश्रिता, अपश्यत्। तया मायया जीवः, स्वात्मनि स्थितः अपि, त्रिगुणात्मकं स्वात्मानं मन्यते, दुःखं कल्पयति, तच्च स्वीकुरुते। एषां दुःखनिवृत्त्यर्थं, सः मुनिः सात्मतसंहितां व्यराजयत्—अविदुषां हिताय, परस्य भगवतः साक्षात्भक्तिप्रवृत्तये। अस्मिन् शास्त्रे, यः शृणोति, तस्मिन् पुरुषे कृष्णे भक्ति उत्पद्यते, शोकमोहभयानाशिनी। भागवतसंहितां सम्यग् रचयित्वा, सः स्वपुत्राय शुकाय, विरक्ताय, उपादिशत्। शौनकः पप्रच्छ—“स एव विरक्तो, आत्मारामः, किमर्थं तां महतीं कथां शुश्राव?” सूतः उवाच—“आत्मारामाः अपि, निर्गुणाः, भगवतो हरेः गुणेषु कारणरहितां भक्तिं कुर्वन्ति। बादरायणसुतः, हरिगुणाकर्षितचित्तः, महाकथां सततं अधीयानः, विष्णुभक्तप्रियां, बभूव। अधुना अहं ते पारिक्षितस्य जन्मकर्मनिर्वृत्तिं, पाण्डुपुत्राणां प्रयाणं, कृष्णकथायाश् च प्रवृत्तिं वर्णयिष्यामि। यदा कौरवसृञ्जययोः संग्रामे, वीराः स्वधर्मे पतिताः, धृतराष्ट्रपुत्रः भीमगदापातेन भग्नजंघः शयाने—तद्विलोक्य, अश्वत्थामा, स्वामी प्रीयताम् इति, निशि सुप्तानां कृष्णापुत्राणां शिरांसि छित्त्वा, स्वामिनो हानिम् एव कृत्वा, सर्वैः गर्हितं कर्म अकरोत्। तत् श्रुत्वा, पुत्रघातदुःखेन संतप्ता माता, अश्रुपूर्णलोचना, विलपन्ती स्थितवती; तां सान्त्वयितुं मुकुटधारी तत्र प्राह। स उवाच—“सुमध्ये, तव शोकं अहं निवारयिष्यामि; गांडीवात् निष्क्रान्तैः शरैः, स ब्रह्मबन्धुः, तव पुत्रघातकः, शिरसा सह उपनयिष्यामि, यत् त्वं पुत्रदाहात् स्नानं कर्तुं शक्नुयाः।” एवमुक्त्वा, प्रियां मधुरैः वचोभिः सान्त्व्य, अर्जुनः, अच्युतसखिपुत्रः, कोपेन, गुरुशिष्यपुत्रं महाबाहुं, हनुमद्द्वजेन रथेन, अन्वधावत्। दूरात् तं समीपगं ज्ञात्वा, द्विजपुत्रः, उद्विग्नचित्तः, रथेन भूमौ सर्वतः पलायितुम् आरब्धः, प्राणरक्षणाय, यथा रुद्रात् भयभीतः सूर्याद् अपि पलायते। शरणं रहितः, अश्वाः क्षीणशक्तयः, सः ब्रह्मास्त्रं आत्मनः रक्षणाय एकमेव उपायमिति चिन्तयामास। ततः आपः प्राश्य, ध्यानस्थितः, तदस्त्रं सन्दधौ, परित्यक्तनिग्रहविधिः, मृत्युसमीपगः। तदा भयानकतेजः सर्वतः प्रकटम् अभवत्; जीवनाशङ्कया अर्जुनः विष्णुं प्रार्थयामास। अर्जुनः उवाच—“कृष्ण! कृष्ण! महाबाहो! भक्तजनभीतिनाशन! जन्ममृत्युसंसारतापविमोचन! त्वमेव आदिपुरुषः, प्रत्यक्षेश्वरः, प्रकृतिपरः; स्वशक्त्या मायां विहाय, आत्मन्येव स्थितः एकत्वेन। त्वमेव स्वबलात्, धर्मादिलक्षणं परं श्रेयः, मायया विमूढचित्तानां जीवेषु ददासि। एवं, त्वदीयं रूपं पृथिव्यां भारहरणाय, भक्तजनानां च निरन्तरं ध्यानाय, पुनः पुनः अवतीर्णम्।” एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे षष्ठसप्तमाध्याययोः कथेयं प्रवहति। हरिः ॐ।