स्वर्गे, सत्यलोके, कैलासे, वैकुण्ठे वा न लभ्यते यः रसः, तस्मात्, हे भाग्यवन्तः, सदा तं पिबत, कदापि न विसृज्यत। एवं बदरायणेन सभायां भाषमाणे, हरिः प्रह्लादबल्युद्धवार्जुनादिभिः परिवृतः तत्र साक्षात् प्रादुरासीत्। तं च भगवन्तं तस्य चानुचरान् देवर्षिः नारदः ससन्मानम् अर्चयत्। हरिं दिव्यपीठे विराजमानं दृष्ट्वा ते सर्वे पूर्वतः स्तुतिं कर्तुम् आरब्धवन्तः। तदा शिवः पार्वत्या सह, ब्रह्मा च पद्मासनस्थः, तत्रैव हरिसंकीर्तनदर्शनाय समुपस्थितवन्तौ। प्रह्लादः तालान् धारयन्, उद्धवः घण्टां सप्रमदं वादयन्, देवर्षिः वीणां संगीतरसकुशलः गृह्णन्, अर्जुनः गीतनायको जातः। इन्द्रः मृदङ्गं वादयन्, "जय जय! कुमारा, कियद् उत्तमा स्तुतिः!" इत्युक्त्वा, व्यासस्य आत्मजः शुकः पूर्वतः प्रवाहवत् गाथां पठितवान्। तत्र मध्ये त्रयः—हरिः, शिवः, ब्रह्मा—समं नृत्यन्तः, भक्तश्रेष्ठेषु नटवत् प्रभासमाना दृष्टाः। तं लोकोत्तरं संकीर्तनं दृष्ट्वा, हरिरपि संतुष्टः सन्, वाक्यमिदम् उक्तवान्—"यथाभक्तिं वरं वृणुध्वम्। एष क्षण एव स्तुत्या कथया च प्रसन्नोऽस्मि।" तच्छ्रुत्वा ते प्रेम्णा सप्रेमं हर्षयुताः हरिम् ऊचुः—"गिरिसर्पगीतिषु, सर्वेषां च भक्तानां प्रयासेन त्वं सदा स्मर्यस्व, एष एव नः कामः।" अच्युतः "एवं भवतु" इति उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः नारदः तस्य पादयोः प्रणम्य, शुकश्चान्ये मुनयः प्रणम्य, हृष्टाः, मोहविनिर्मुक्ताः, भगवद्गाथामृतपानात् तृप्ताः, तस्मात् निर्गता। सा भक्तिरेव शुकस्यात्मजैः सह रक्षिता, तेन च स्वग्रन्थे संरक्षिता। भगवतकथासेवनात् वैष्णवानां मनः सदा हरेः प्रति आकर्ष्यते। ये दरिद्रदुःखतापपीडिताः, मायासुरेण पीड्यमानाः, संसारसागरे पतिताः, तेषां हिताय भागवतं शब्दयते। शौनकः पप्रच्छ—"कदा शुकः राज्ञे कथितवान्? कदा पुनः गोकर्णः? कदा देवर्षिः ब्राह्मणेभ्यः? एष मे संशयः, कृपया निवारय।" सूतः उवाच—"कृष्णस्य प्रयाणानन्तरं त्रिंशद्वर्षे, कलेः प्रवृत्ते, भाद्रपदशुक्लनवम्यां शुकः भागवतं प्रवर्तयामास।" "परीक्षितः श्रवणान्ते कलेः द्विशतवर्षे गते, पुण्ये नवम्यां गोकर्णः, गोमातुः सुतः, भागवतकथां प्रवर्तयामास। ततः कलेः त्रिंशद्वर्षे गते, कार्तिकशुक्लनवम्यां ब्रह्मपुत्राः तां कथाम् अवोचन्।" एवं, हे निष्पाप, यत् पृष्टवान्, तव भागवतकथां कलेः यथावद्, संसाररोगनाशिनीं, वर्णितवान्। एषा कृष्णप्रियकथा सर्वपापविनाशिनी, केवलं मोक्षहेतुः, भक्तिलीलाप्रदायिनी च। सत्त्ववन्तः श्रद्धया तां पिबन्तु—किं तीर्थसेवया, किं कर्मणा? यमः अपि स्वदूतं पाशधारिणं दृष्ट्वा कर्णे शंसति—"ये भगवद्गाथारसपानमत्ताः, तेषु मम अधिकारो नास्ति, केवलं अन्येषां कोपस्य स्वामी।" असारसंसारे विषयविषविक्षिप्तचित्तेषु, अर्धक्षणमपि शुकस्यामृतश्लोकान् पिबत, स्वहिताय। किं व्यर्थं कुत्सितकथाश्रवणेन विपथगमनं, यत्र परीक्षितः स्वयं मोक्षदां कथां श्रोतुम् अवतीर्णः? शुकवक्ता कथा रसरूपिणी, या वक्तारं कण्ठे बध्नाति, सोऽपि वैकुण्ठनाथो भवति। एवं सर्वमतप्रतिपादितं गुह्यतमं तवैकं निवेदितम्। शास्त्रसमूहं परीक्ष्य, शुककथायाः शुद्धतुल्यं किञ्चिदिह नास्ति; तस्मात् द्वादशस्कन्धरससारं परमानन्दाय पिब। यः श्रद्धया नियमितः शृणोति, यश्च विशुद्धवैष्णवानां पुरतः कथयति, तयोः कृत्यसम्यगाचरणेन, सर्वं फलं लभ्यते—किञ्चिदपि न लभ्यं नास्ति। शौनकः पुनः पप्रच्छ—"नारदस्य निर्गम्य किमकरोत् श्रीबादरायणः? किम् अनुगृह्य तस्य चित्तं?" सूतः उवाच—"दिव्यसरस्वत्याः पश्चिमे तटे शम्याप्रासाख्ये आश्रमे, यत्र मुनिसमूहमेलनं प्रसिद्धम्। तत्र बदरीदालवितानयुक्ते आश्रमे, व्यासः स्वयम् उपविश्य, आपः प्रक्षाल्य, स्वचित्तं स्वेच्छया समाहितवान्।" भक्त्या विशुद्धचित्तः, धृतधीः, स पूर्णपुरुषं ददर्श, तस्य चाश्रयिणीं मायां अपि। तया जीवः स्वात्मनः परोऽपि त्रिगुणात्मानं मन्यते, स्वकृतं दुःखं कल्पयति, तस्यैव कारणं गृह्णाति। तस्य दुःखनिवृत्तये, व्यासः सत्संहितां निर्माय, तत्र परमात्मनः साक्षात् भक्तिं अजन्मनां हिताय उपदिशत्। एषा संहिता यः शृणोति, तस्मिन्न् कृष्णे भक्तिरुत्पद्यते, सा दुःखमोहभयापहानि करोति। सः भागवतसंहितां सम्यग् रचयित्वा, स्वपुत्राय शुकाय, विरक्तात्मने, उपादिशत्। शौनकः पुनः पप्रच्छ—"स एव विरक्तः, आत्मरतिरेव, किमर्थं तां महाकथां शुश्राव?" सूतः उवाच—"सर्वसंयम्य आत्मरमाः अपि, हरिगुणैः, कारणं विना, भक्तिं कुर्वन्ति।" श्रीबदरायणपुत्रः, हरिगुणगृहीतचित्तः, तां महाकथां, या विष्णुभक्तप्रियातिशयिनी, सदा पठन् आसीत्। अधुना अहं पारिक्षित्स्य जन्मकर्मनिर्वृत्तिं, पाण्डुपुत्राणां प्रयाणं, कृष्णकथायाश्च प्रवृत्तिं वर्णयिष्यामि। यदा कौरवसृञ्जययोर्युद्धे, वीराः स्वकर्मणा पतिताः, धृतराष्ट्रपुत्रः भिमगदया भग्नजंघः शयानः आसीत्, तद्विलोक्य, अश्वत्थामा, स्वपतेः तुष्टये, निशि सुप्तकृष्णपुत्राणां शिरः छित्त्वा, सर्वनिन्दितं पापं चकार। तद्घोरं पुत्रवधं श्रुत्वा, माता, शोकविह्वला, अश्रुपूर्णलोचना, रुरोद; तां सान्त्वयितुं मुकुटीमणिः अर्जुनः इदं वचनम् अवदत्—"सुश्रूषे, तव दुःखं हरिष्यामि; गाण्डीवशरैः तं ब्रह्मबन्धुं, तव पुत्रघ्नम्, शिरसा आनयिष्यामि, यथा त्वं स्नात्वा पुत्रदाहात् शान्तिं लभसे।" एवं प्रियायाः विविधैः मधुरैः वाक्यैः सान्त्वयित्वा, अर्जुनः, अच्युतसखिपुत्रः, कोपात्, गुरुतेजसः पुत्रं, महाबाहुं, हनुमद्वाजिनि रथे, अनुययौ। तं दूरतः समागच्छन्तं ज्ञात्वा, राजपुत्रः, संत्रस्तचित्तः, स्वजीवनरक्षणाय, रथेन पृथिवीं पलायमानः, रुद्रभीतः सूर्यादिव पलायते स्म। द्विजात्मजः, आत्मानं अनाथं, अश्वान् श्रान्तान् दृष्ट्वा, आत्मरक्षणाय ब्रह्मास्त्रमेव उपायं मेने। ततः आपः प्रक्षाल्य, एकचित्तः, तदस्त्रं सन्दधे; परिहारविद्यां तु न जानन्, मृत्युसमीपगः सन्।