श्रीमद्भागवतम् इति पुराणशिरोमणिः वैष्णवानां निधिः अस्ति, यत्र परमं निर्मलं च ज्ञानं परमहंसानां गीतम्। अत्र निष्क्रियं ज्ञानं सह विवेकवैराग्यभक्तिभिः प्रकटितम्; तस्य श्रद्धया श्रवणपाठमननैः जनः मुक्तिम् आप्नोति। न स्वर्गे, न सत्यलोके, न कैलासे, नापि वैकुण्ठे एषा रतिः लभ्यते; अतः, भाग्यवन्तः भवन्तः, एतद् अमृतं सततम् आस्वादयन्तु, कदापि मा विसृज्यत। एवं बदरायणेन सभायाम् उक्ते, हरिः प्रह्लादबल्युद्धवार्जुनादिभिः परिवृतः तत्र साक्षात् प्रादुरासीत्; देवर्षिः नारदः तं सपर्ययामास। हरिं दिव्यतेजसम् उच्चासने स्थितम् दृष्ट्वा, ते अग्रे स्तुतिम् आरब्धवन्तः। ततः शिवः पार्वत्याः सह, ब्रह्मा च पद्मासने स्थितः, तत्र आगतवन्तौ स्तुत्युद्योगं द्रष्टुम्। तत्र प्रह्लादः तालान् गृहीत्वा, उद्धवः घण्टां सत्वरं निनादयन्, देवर्षिः सुरसंगीतकुशलः वीणां समादत्त, अर्जुनः गीतमुख्यम् अभवत्; इन्द्रः मृदङ्गं वादन् "जय जय! किम् अपूर्वं स्तोत्रं कुमाराः!" इति उच्चैः सञ्जहास; अग्रे व्यासस्य पुत्रः शुकः प्रवाहवत् सुभाषितैः पाठं अकरोत्। तत्र मध्ये हरिशिवब्रह्मणः त्रयः सह नृत्यन्तः, परमभक्तजनानाम् मध्ये नटवत् विराजमानाः दृश्यन्ते। तं अद्भुतं स्तवनं दृष्ट्वा, हरिः सन्तुष्टः सन्, वाक्यम् इदम् उवाच—"यद् इच्छथ, भक्त्या अनुरूपं वरं वृणीध्वम्; त्वत्स्तुत्यैः अहम् अत्रैव तुष्टः।" तद् श्रुत्वा, ते प्रेम्णा सन्तुष्टमनसः हरिम् प्रत्युवाचुः—"सर्वत्र पर्वतसर्पगीतिषु, सर्वैः भक्तैः च, त्वं प्रयत्नेन स्मर्यस्व, एष एव नः कामः।" अच्युतः "एवं भवतु" इति उक्त्वा अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः नारदः तस्य पादयोः प्रणम्य, शुकः च अन्ये च तपस्विनः नमस्कृत्य, हृष्टमनसः, मोहं विहाय, दिव्यकथामृतं पित्वा, तत्रतः प्रस्थितवन्तः। सा भक्तिः शुकमुनिना आत्मशास्त्रे अपि पालयिता, पुत्रैः सह रक्षिता; एवं भागवतेन सेवितेन वैष्णवानां चेतः हरौ प्रवर्तते। ये दारिद्र्यदुःखतापपीडिताः, मायाराक्षसदग्धाः, संसारसिन्धौ पतिताः, तेषां हितार्थं भागवतम् उदेति। शौनकः उवाच—"कदा शुकः नृपाय उक्तवान्? कदा पुनः गोकरणः? कदा देवर्षिः ब्राह्मणेभ्यः? एष मे संशयः, तं छिन्धि।" सुतः उवाच—"कृष्णस्य गमने त्रिंशद्वर्षे, कलेः प्रवृत्ते, भाद्रपदशुक्लनवम्याम् शुकः आख्यानम् आरब्धवान्।" परीक्षितः श्रोतुः अन्ते, कलेः द्विशतवर्षे गते, पुण्ये शुक्लनवम्याम् गोकरणः गोसम्भवः आख्यानम् अकथयत्। ततः कलेः त्रिंशद्वर्षे अतीते, कार्तिकशुक्लनवम्याम् ब्रह्मपुत्राः आख्यानम् अकथयन्। एवं, निष्पाप, यत् त्वया पृष्टम्, तद् कलेः भागवताख्यानम् उक्तम्, यत् संसाररोगनाशनम्। एष कथा कृष्णप्रियः, सर्वपापहरः, केवलमोक्षहेतु, भक्तिविलासप्रदः; साधवः श्रद्धया एतत् पिबन्तु—किं तीर्थसेवया? किं कर्मणा? यमः अपि, स्वदूतं पाशधारिणम् अपि दृष्ट्वा, तस्य कर्णे गूढम् इति भाषते—"ये भगवतकथारसपानमत्ताः, तेषां नायमहम्, अन्येषां क्रोधस्य स्वामी।" असारस्मिन्संसारे, विषयविषमूर्च्छितचित्तेषु, अर्धक्षणमपि शुकश्लोकामृतं पिब; किम् अन्यथा दुर्वृत्तकथाश्रवणेन, यत्र परीक्षित् स्वयम् श्रवणमात्रेण मुक्तिम् अलभत। शुकवक्ता या कथा, रसरूपिणी, तां यः पठति, तस्य कण्ठे बद्धा स्यात्, स च वैकुण्ठनाथः भवति। एवं रहस्यं समस्तशास्त्रैः प्रतिष्ठितं तव उक्तम्; सर्वशास्त्रावलोक्य, शुककथायाः शुद्धतरं नास्ति; परमानन्दार्थम् द्वादशस्कन्धसारं पिब। यः श्रद्धया नित्यं शृणोति, यः च विशुद्धवैष्णवेषु पठति, तयोः उभयोः कर्मणा फलं लभ्यते; तेषां किम् इह दुर्लभम्? शौनकः उवाच—"नारदे गते, भगवद्विज्ञाय बदारायणः किम् अकरोत्?" सुतः उवाच—"पश्चिमे दिव्यसरस्वत्याः तीरे शम्याप्रास इति आश्रमः, यः मुनिसंवादप्रियः।" तत्र बदरीवृक्षसङ्घैः शोभिते आश्रमे, व्यासः उपविवेश, स्वयम् जलैः शुद्धः, मनः एकाग्रं चकार। भक्त्या शुद्धसत्त्वं मनः कृत्वा, सः पूर्णपुरुषं ददर्श, तं च मायां, या तस्मिन् अधिष्ठिता। तया जीवः, स्वात्मनः परोऽपि, त्रैगुण्यात्मानं मन्यते, दुःखं मन्यते, तस्यैव कारणं गृह्णाति। तेषां दुःखनिवृत्तये, सः सत्त्वतसंहितां रचयामास, या भगवति साक्षाद्भक्तिं अवबोधयति, अज्ञातानां हिताय। अस्यां शास्त्रे श्रवणेन, कृष्णे भक्तिः जायते, या दुःखमोहभयापहानि। एवं भागवतसंहितां सम्यग् रचयित्वा, सः स्वपुत्राय शुकाय, विरक्ताय, उपादिशत्। शौनकः पुनः पृच्छति—"तस्य विरक्तस्य आत्मरमस्य, किमर्थं महत् ग्रन्थः अधीतः?" सुतः प्रत्याह—"आत्मारामाः अपि, निर्ग्रन्थाः अपि, हरौ अहेतुकां भक्तिं कुर्वन्ति, गुणात्मनः हि सः।" बदारायणस्य सुतः, हरिगुणाकर्षितचित्तः, नित्यं भागवतं पठनं अकरोत्, विष्णुभक्तप्रियं च। इदानीं, परीक्षितः जन्मकर्मनिर्वृत्तिं, पाण्डुपुत्राणां प्रयाणं, कृष्णकथायाः आरम्भं च वक्ष्यामि। यदा कौरवसृञ्जययोः युद्धे, वीराः शय्यां गताः, धृतराष्ट्रपुत्रः च भीमगदापातेन भग्नजङ्घः शयाने, तद् दृष्ट्वा, अश्वत्थामा, स्वामीप्रियकामः, निशि सुप्तपुत्राणां कृष्णायाः शिरांसि छित्त्वा, सर्वनिन्द्यं कर्म अकरोत्। तस्याः पुत्रवधं श्रुत्वा, सा माता, शोकविवेशिता, अश्रुपूर्णलोचना, रुरोद; तां सान्त्वयितुं, किरीटीवाक्यम् उक्तवान्—"सुशिले, तव दुःखं अपोहयिष्यामि; गाण्डीवशरैः तं ब्रह्मबन्धुं, अपराधिनं, शिरसा सह आनयामि, यथा त्वं पुत्रदाहानन्तरं स्नातुम् अर्हसि।" एवं सान्त्वयित्वा, प्रियायाः प्रियं प्रियं च वचनं उक्त्वा, अर्जुनः, अच्युतसखिपुत्रः, क्रुद्धः, गुरुशिष्यं महाबाहुं युधि अन्वधावत्, हनुमत्पताकिनि रथे। आगच्छन्तं दृष्ट्वा, द्विजपुत्रः, उद्विग्नचित्तः, रथेन पृथिवीं परिद्रुत्य, प्राणरक्षार्थं, रुद्रभीतः सूर्यादिव पलायितः। यदा आत्मानं अनाथं, अश्वान् क्षीणशक्तीन् अपश्यत्, तदा केवलम् आत्मरक्षणाय ब्रह्मास्त्रं प्रायुङ्क्त।