एकदा व्रजयोषितः कृष्णविरहविह्वलाः प्रकृतिसौहृदेन स्वस्य भावं प्रकटीकुर्वन् विविधैः सन्देशैः स्वकीयां विरहम् अवर्णयन्। तासां मध्ये काचित् कोकिलं समुपवेश्य सौम्यया कण्ठकम्पितया वाचा मृतानपि जीवयन्तीं मधुरताम् अनुभूय पप्रच्छ—"भो कोकिले! त्वं किमद्य मम कर्तव्यम् इच्छसि? प्रियनामापि त्वं उच्चरन्त्येव; तद् वद, किं ते ददामि?" इति। अन्या तु गिरिं समीक्ष्य तम् अविचलन्तं मूकं च सन्दिग्धमिव सन्देशं बिभ्रतीमिव अपश्यत्—"भो गिरिं! त्वं धीरः सन् न चलसि, न भाषसे, किमपि गूढं चिन्तयसि। नूनं त्वमपि वासुदेवात्मजस्य पादावालिङ्गनस्य तृष्णया ध्यायसि, यथा वयं, स्नेहात् तं हृदि धारयितुम् इच्छसि" इति। अन्याः पुनः समुद्रपत्नीः सरःशोषेण शुष्कहस्ताः, स्वपद्मरम्यतां नष्टां, प्रियविरहदुःखेन क्लिष्टाः, स्वयमपि भगवतः मधुपतये विलोकनं विना तद्वदनस्मितपातं विना संतप्ताः, स्वमनोवेदना अवर्णयन्। तत्र काचित् हंसमुपवेश्य सस्नेहम् अवदत्—"स्वागतम्, हंस! एष जलम् उपविशत् पिब। शौरिणः काचिद् वार्ता अस्ति ते? किं स भगवाँल्लोकजयः यथापूर्वं सुखी वा? किं तस्य स्नेहः स्थिरो वा? यदि स्मः विस्मृत्य त्यजति, किमर्थं तं सेवेमहि? मृदु वद, अन्यत्र हि नारीणां नान्यः शरणम् अस्ति तस्मात्" इति। एवं तासां कृष्णे योगेश्वरपतौ भावमयी सेवा समुत्कर्षमगच्छत्। श्रीशुक उवाच—एवं भक्त्या माधवयोषितः परं स्थानं प्रापुः। यः खलु केवलं श्रवणमात्रेणापि स्त्रीणां चित्तं आकर्षति, तस्य साक्षात् दर्शनस्य का कथा? याः प्रेम्णा जगन्नाथं पतिमिव पादसंवाहनादिभिः सेवायाम् आसन्, तासां तपः किम् उच्यते? एवं स धर्मपत्नीषु वेदविहितं धर्ममार्गं आचरत्, गृहस्थधर्मार्थकामान् पुनः पुनः प्रदर्शयन् धर्ममार्गं स्थिरं कृतवान्। स एव कृष्णः, गृहस्थेषु परमं धर्मं स्थापयन् षोडशसहस्राधिकशतपत्नीः बभूव। तासां मध्ये श्रीरुक्मिण्याद्यष्टौ प्रमुख्यः स्त्रियः बभूवुः, तेषां पुत्राः क्रमशः कीर्त्यन्ते। प्रत्येकस्य पत्न्याः दश दश पुत्रान् अचिनोत् अच्युतः। तत्र महाबलिनां पुत्राणां मध्ये अष्टादश महारथाः बभूवुः, तेषां नामानि शृणु। प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, दीप्तिमान्, भानुः, साम्बः, मधुः, बृहद्भानुः, चित्रभानुः, वृकः, अरुणः, पुष्करः, वेदबाहुः, श्रुतदेवः, सुनन्दनः, चित्रबाहुः, विरूपः, कविः, न्यग्रोधः—एते तेषां नामानि। मधुसूदनस्य सर्वेषां पुत्राणां मध्ये, हे राजन्, रुक्मिणीसुतः प्रद्युम्नः स्वपितुरिव श्रेष्ठः। स महाबलः रुक्मेः कन्यां विवाह्य तस्मात् अनिरुद्धः जातः, यः सहस्रगजबलसम्पन्नः। स च रुक्मेः पौत्रीं भार्यां कृत्वा तस्मात् वज्रः जातः, यः यदुविनाशे जीवितः। तस्मात् प्रतिबाहुः, प्रतिबाहोः सुभाहुः, सुभाहोः शान्तसेनः, शतसेनः तस्य पुत्रः। एषु वंशे कश्चित् न जातः दरिद्रः, अल्पसन्तानः, अल्पायुः, दुर्बलः, अथवा ब्राह्मणभक्तिहीनः। यदुवंशे ये पुरुषाः विख्यातकर्माणः, तेषां गणना दशसहस्रवर्षेष्वपि न शक्या। त्रयः कोट्यः अष्टाशीतिसहस्राः राजकुमाराः यदुवंशे आचार्योपदेशेन शिक्षिताः इति श्रूयते। कः तु तान् यदून् गणयितुं समर्थः, येषां मध्ये अहुकः अपि लक्षकोट्या परिवृतः। ये घोराः दैत्याः सुरासुरयुद्धे निहताः मानुषेषु जाताः, अहंकारेण प्रजाः पीडयन्तः। तान् निग्रहीतुं हरिणा देवाः यदुवंशे अवतीर्णाः, शताधिके कुटुम्बे समुत्पन्नाः। तत्र भगवान् हरिः ऐश्वर्येण प्रमाणं कृत्वा, येन अनुसृताः सर्वे यदवः समृद्धिं प्राप्ताः। ते वृष्णयः कृष्णे एव संलग्नचित्ताः शय्यासनगमनसंभाषणक्रीडास्नानादिषु स्वात्मानं न अवबुध्यन्त। यदुषु जातः कृष्णः पृथिवीं पुण्यां कृतवान्, तस्य पादोदकेन गङ्गा विशुद्धा अभवत्; द्वेषिणः प्रियाश्च तं जित्वा स्वं स्वरूपं प्राप्तवन्तः; तस्य नाम अपमृत्युघ्नं श्रवणकीर्तनाद् वंशः पुण्यः अभवत्; तेन कालचक्रधारिणा पृथिव्याः भारः अपाकृतः इति न विस्मयः। जयतु सः सर्वभूतनिवासः, देवकीगर्भसम्भवः, श्रेष्ठयदुभिः परिवृतः, स्वबाहुभिः अधर्मविनाशकः, सुन्दरस्मितमुखेन चराचरदुःखनाशकः, व्रजपुरीषु कामदेववृद्धिकरः। एवं यदुवर्यकर्माणि, यः स्वपथरक्षणाय लीलारूपेण यथोचितानि कृतानि, यः कर्मबन्धनविनाशकः, तस्य श्रवणं कर्तव्यं येषां पादानुवर्तिनां। यः कश्चन मृत्युपथात् परं तदधिष्ठानं प्राप्नोति, केवलं मुकुन्दचरितश्रवणकीर्तनध्यानात्; तस्मिन्नेव हेतौ राजानः अपि गृहं त्यक्त्वा वनं गतवन्तः। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं हंससंहितायां द्वितीयभागे दशमस्कन्धे नवतितमोध्यायः श्रीकृष्णचरितवर्णनं समाप्तम्।