श्रुणु, राजन्, यथा श्रीकृष्णस्य पत्न्यः, मनः केवलं मुकुन्दे निवेश्य, तं कमललोचनं चिन्तयन्त्यः, मदविह्वलानां मन्दबुद्धीनां वा वाक्यवत् सन्दिग्धवचनाः सन्तः, स्वानुभावान् कथयन्त्यः अभवन्। ताः पत्न्यः उचुः— "हे कुररी, त्वं निशि शोकमग्ना, निद्राहीनत्वेन विलपसि, यदा जगन्नाथः अस्माकं चित्तात् गूढः, रात्रौ शय्यां प्रविशति। किं त्वं अपि, सखी, अस्मद्वत्, तस्य कमललोचनस्य दानशीलस्मितावलोकनैः हृदयविद्धा स्याः? हे चक्रवाकि, त्वं रात्रौ नेत्राणि निमील्य, स्वसख्याः दृष्ट्यभावे, करुणरवं क्रोशसि। वयं अपि अच्युतपादसेवायाम् अवस्थिताः। किम् त्वं अपि केशवस्य केशपाशे माल्यकाङ्क्षिणी? हे जलान्तिके, त्वं सदा सलिलतीरे निशि निद्रारहितत्वेन विलपसि। किम् मुकुन्देन आत्मचिह्नं त्वत्तः हृतम्? अतः त्वं अपि दुःसहं दुःखमासाद्य स्थितासि? हे सोम, त्वं महाव्याध्या ग्रस्तः, तव प्रभा क्षीयते, स्वतेजसा तमो न निवारयितुम् अर्हसि। अस्मद्वत् मुह्यन्, सन्दिग्धवचनः, किं त्वं अपि विस्मृतः, अतः मूकः, अस्माभिः नावलोक्यसे? हे मलयपवन, किं वयं त्वया किञ्चित् कुपिताः? यतः गोविन्दस्य कटाक्षैः विद्धः, अस्माकं हृदये विरहदुःखं जनयसि। हे सुन्दरमेघ, नूनं त्वं यादवश्रेष्ठस्य प्रियः। अस्मद्वत् प्रेम्णा बद्धः, श्रीवत्सलाञ्छनं चिन्तयसि। विरहदुःखेन व्याकुलचित्तः, पुनः पुनः स्मरन्, अश्रुधाराः स्रवयसि, यथा अस्माकम्। हे कोकिल, कम्पितकण्ठेन मधुरवाणीं श्रावयसि, मृतानपि जीवयसि। अद्य तव किं करवाणि, सखे? वद, यतः तव वाणी प्रियनाम उच्चारयतीव। हे गिरे, त्वं स्थिरः, न चलसि न भाषसे, किञ्चित् परमं चिन्तयसि। नूनं अस्मद्वत् वासुदेवपुत्रस्य पादाव् आलिङ्गितुम् इच्छसि। हा, समुद्रपत्नीः, सरांसि शुष्काणि, हस्ताः क्लान्ताः, कमलरम्यत्वं नष्टं, प्रियवियोगात्। अस्मद्वत्, भगवद्भृङ्गनाथस्य कटाक्षवियोगेन, ताः तपीयन्ते। हे हंस, स्वागतम्! उपविश्य एतत् जलं पिब। शौरिणः वार्तां वद, सखे। किं त्वं तस्य दूतः? अजय्यः कुशलोऽस्ति वा, यथा पूर्वं प्रतिजज्ञे? किं तस्य प्रेम न स्थिरम्? यदि सः विस्मरति, किमर्थं तं सेवेमहि? मधुरं वद, तस्य अनुग्रहे विना अन्यः नः नाथः नास्ति। एवं, कृष्णे भगवति योगेश्वरे, माधवपत्नीः तं परमान्तं पदं प्राप्ताः। यस्य कीर्तिः गीतिषु गाय्यते, तस्य केवलं श्रवणमात्रेण अपि स्त्रीणां मनांसि आकर्षन्ति; तर्हि तं प्रत्यक्षं दृष्ट्वा किं वक्तव्यम्? ये प्रेम्णा जगन्नाथं स्वपतिमिव पादसंवाहनादिना सेवितवन्तः, तेषां तपः कथं वर्णनीयः? एवं सः वेदविहितं धर्मं आचरन्, गृहस्थानां मार्गं दर्शयामास; धर्मार्थकामानां गृहधर्मं पुनः पुनः प्रदर्शयामास। स तु कृष्णः, गृहस्थेषु परं धर्मं स्थापयन्, षोडशसहस्रं शतमधिकं च पत्न्यः आसन्। तासां मध्ये अष्टौ मुख्याः, रुक्मिण्यादयः, स्त्रीरत्नेषु श्रेष्ठाः, राजन्, तेषां पुत्राः क्रमशः निर्दिष्टाः। प्रत्येकपत्नीभ्यः, अनपायिनः कृष्णस्य, दश पुत्राः अभवन्, यथापत्न्यः तावत्। तत्र तेषां महावीर्यवतां पुत्राणां मध्ये, अष्टादश महारथाः प्रसिद्धकर्माणः आसन्। तेषां नामानि शृणु— प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, दीप्तिमान्, भानुः, साम्बः, मधुः, बृहद्भानुः, चित्रभानुः, वृकः, अरुणः, पुष्करः, वेदबाहुः, श्रुतदेवः, सुनन्दनः, चित्रबाहुः, विरूपः, कविः, न्यग्रोधः—इति। मधुसूदनस्य सर्वेषां पुत्राणां मध्ये, राजन्, रुक्मिणीसुतः प्रद्युम्नः पितरं समः, श्रेष्ठः आसीत्। स महाबलः रुक्मेः पुत्र्यां विवाहं कृत्वा, तस्मात् अनिरुद्धः जातः, सहस्रगजबलसम्पन्नः। सः अपि रुक्मेः पौत्र्यां विवाहं कृत्वा, तस्मात् वज्रः जातः, यः यादवविनाशे जीवन् अवशिष्टः। तस्मात् प्रतिबाहुः, प्रतिबाहोः सुभाहुः, सुभाहोः शान्तसेनः, शातसेनस्य पुत्रः शातसेनः। अस्य वंशे कश्चन न जातः यो दरिद्रः, अल्पसुतः, अल्पायुषः, दुर्बलः, अथवा ब्राह्मणभक्तिविहीनः। राजन्, दशसहस्रवर्षेभ्यः अपि यादवकुलोत्पन्नानां पुरुषाणां गणना न शक्या, यः कर्मभिः प्रसिद्धः। श्रूयते, यादवकुले त्रिकोट्यष्टाशीतिसहस्रराजपुत्राः आसीन्, ये कुलाचार्यैः उपदिष्टाः। कः यादवान् गण्येत, ये महात्मानः, येषु आहुकः अपि लक्षशतानां परिवृतः आसीत्? ये घोराः दैत्याः, देवासुरयुद्धे निहताः, मानुषेषु जाताः, गर्विताः, प्रजाः पीडयामासुः। तान् निगृह्य, राजन्, देवाः हरिणा आज्ञापिताः, यादवकुले अवतीर्णाः; शतं कुलानां, एकं च अधिकम्, तत्र देवाः समुत्पन्नाः। तेषु भगवन् हरिः ऐश्वर्येण महान् अभवत्, येन अनुगताः यादवाः समृद्धिम् अवाप्तवन्तः। कृष्णे सदा मनः निवेश्य, वृष्णयः शय्यासनगमनालापक्रीडास्नानादिषु, आत्मानं न अवबुध्यन्त। स यदुकुले जातः, पृथिवीं पुण्यां चकार; दिव्यनदी तस्य पादप्रक्षालनात् विशुद्धा बभूव; द्वेषिणः प्रियाश्च तं विजित्य स्वरूपं प्राप्तवन्तः; तस्य नाम, अशुभनाशनं, श्रवणकीर्तनमात्रेण कुलं पुण्यं चकार; न विस्मयः यदि कालचक्रधारी कृष्णः भूमेः भारं अपाकरोत्। जयतु सः, यो सर्वभूतालयः, देवकीगर्भसम्भवः, यादवश्रेष्ठैः परिवृतः, स्वबाहुभ्यां अधर्मं नाशयामास; यः चलाचलसंतापं सुन्दरस्मितेन मुखेन हरति, यः व्रजपुरस्त्रीणां कामदेवं वर्धयामास। एवं, यस्य यदुकुलश्रेष्ठस्य लीलामयः विग्रहः स्वमार्गरक्षणाय योग्यानी कर्माणि अकरोत्, तस्य कर्माणि, येषां श्रवणेन कर्मबंधनं नश्यति, तानि मार्गानुयायिभिः श्रोतव्यानि। मुकुन्दस्य पुण्यकथाः श्रवणकीर्तनचिन्तनैः, मर्त्यः अपि भक्त्या तदधिष्ठानं प्राप्नोति, यद् मृत्युना न गम्यते; तस्य कृते, राजानः अपि गृहं त्यक्त्वा वनं गतवन्तः। इति दशमे स्कन्धे द्वितीये भागे श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां श्रीकृष्णचरितवर्णनं नाम नवतितमः अध्यायः समाप्तः।