श्रीकृष्णः, यः कण्ठे कस्तूरीकुङ्कुमलिप्तमालाभिः शोभितः, क्रीडारतश्च स्रस्तकेशः, यौवनारम्भे स्थिताभिः स्त्रीभिः पुनः पुनः क्षिप्तजलवर्षेण सिक्तः, स्वस्य वल्गुहासैः स्नेहपूर्णैः चक्षुषा च तासां हृदयानि हरन्, गजपतिरिव स्त्रीगणेन परिवृतः स्वक्रीडायामासीत्। तत्र क्रीडासु नृत्यकिभ्यः, गायिकाभ्यः, वादित्रकारिभ्यः च विविधानि भूषणानि वस्त्राणि च दत्तानि भगवता। एवं स भगवान् कृष्णः हास्यैः कटाक्षैः चेष्टाभिः परिहासैः चालिङ्गनैः च रममाणः तासां स्त्रीणां चेतांसि स्वस्मिन्नेव समावेशयन्, ताः सर्वाः मोहिताः कृताः। ताः स्त्रियः, एकान्तचित्ताः मुकुन्दे, तं पद्मलोचनं चिन्तयन्त्यः, मदविह्वलानामिव, मूढानामिव, अस्फुटवचनानि बभाषिरे। तासां वचनानि शृणु, यानि मया कीर्त्यन्ते। राजन्, ताः पत्न्यः ऊचुः—"हे कुररी, त्वं रजनौ न निद्रसि, विलपसि च; जगन्नाथः रजनीषु नः दृष्टेः पराङ्मुखः निद्रां करोति। किं त्वमपि, सखे, अस्माकं यथा, तस्य पद्मलोचनस्य दानकटाक्षस्मितैः हृदयविदारितासि? हे चक्रवाकि, त्वं रजनीषु पथि न पश्यसि, स्वसख्याः दृष्टेः रहिता रुदन्ती, अस्माभिः चापि अच्युतपादसेवायाः लाभः प्राप्तः; उत वा, केशे माल्यधारणायाः त्वया काङ्क्षा? हे, त्वं सदा सलिलतीरेषु विलपति, रजनौ न निद्रसि; किं त्वमपि मुकुन्देन आत्मचिह्नं हृतमिव, अस्मद्वद् दुःसहं दशां प्राप्तासि? हे चन्द्र, त्वं महाव्याधिग्रस्तः, उज्ज्वलता क्षीणः, स्वतेजसा तमः न नाशयसि। अस्मद्वत्, वाक्यभङ्गैः व्याकुलचित्तः, किं त्वमपि विस्मृतः सन्, मूकः, अस्माकं न ज्ञायसे? हे मलयपवन, किं त्वया किञ्चिदस्माभ्यं दुष्कृतं कृतम्? गोविन्दस्य कटाक्षैः विदीर्णचित्ताः, त्वया अस्माकं विरहवेदना प्रबोधिताः। हे सुन्दरमेघ, त्वं निश्चितं यादवश्रेष्ठस्य प्रियः; अस्मद्वत्, त्वं प्रेम्णा बद्धः, श्रीवत्सलाञ्छिनं निरन्तरं चिन्तयसि। स्मरणविह्वलः, अस्मद्वद्, अश्रुपातैः पुनः पुनः सिक्तोऽसि—एष विरहवेदनां। हे कोकिल, कम्पमानकण्ठः, त्वं मधुरैः शब्दैः मृतानपि जीवन्ति कर्तुमर्हसि। किं तव प्रियं करोमि? वद, प्रिय, यतः त्वं प्रियतमानाम् आह्वानमिव किल कृतवती। हे गिरि, बुद्धिमान्, त्वं न चलसि, न वदसि; गम्भीरार्थं चिन्तयसि। नूनं अस्मद्वत् वसुदेवसूनोः पादयोरालिङ्गनाय त्वं काङ्क्षसि। हन्त, समुद्रपत्नीः, येषां सरांसि शुष्काणि, हस्ताः शुष्काः, ताः स्वप्रियविरहिता, पद्मरागविहीना, शोभां नष्टाः। यथा वयं, भगवतः मधुपतेः कटाक्षविहीनाः, विरहव्यथया पीडिताः। हे हंस, स्वागतं ते; उपविश, जलं पिब। वद, प्रिय, शौर्यस्य वार्ता। किं त्वं तस्य दूतः? अजातशत्रोः कुशलं यथापूर्वं वा? अथवा तस्य स्नेहः अस्मासु स्खलितः? यदि सः विस्मरति, किमर्थं तस्य सेवा? मधुरं वद, यतः स्त्रीणां अन्यः कोऽपि नाथः नास्ति। एवं भावैः कृष्णे योगेश्वरे समाविष्टचित्ताः माधवपत्न्यः परां गतिं लेभिरे। यः महाकविभिः गीतकीर्तिः, तस्य केवलं श्रवणमात्रेणापि स्त्रीणां मनांसि बलात् आकरषति—तस्य प्रत्यक्षदर्शनं किमु वक्तव्यम्? ये प्रेम्णा जगन्नाथं पतिरूपेण पादसंवाहनादिभिः सेवितवन्तः, तेषां तपः किमु वर्णनीयम्? एवं वेदविहितं धर्मं आचरन् सः गृहीणां धर्ममार्गं प्रदर्शयन्, गृहधर्मे धर्मार्थकामान् पुनः पुनः आचरयामास। तस्य कृष्णस्य, गृहीणां परमधर्मस्थापकस्य, षोडशसहस्राधिकशतम् अपि पत्न्यः आसन्। तासु रुक्मिण्याद्याः अष्टौ प्रमुखाः स्त्रीरत्नानि आसन्, तेषां पुत्राः क्रमशः कीर्त्यन्ते। भगवान् कृष्णः, अच्युतः, प्रत्येकया भार्यया दश दश पुत्रान् उत्पादितवान्। तेषु पुत्रेषु, महाबलिनां मध्ये, अष्टादश महारथाः कीर्तिलब्धाः सन्ति; तेषां नामानि शृणु—प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, दीप्तिमान्, भानुः, साम्बः, मधुः, बृहद्भानुः, चित्रभानुः, वृकः, अरुणः, पुष्करः, वेदबाहुः, श्रुतदेवः, सुनन्दनः, चित्रबाहुः, विरूपः, कविः, न्यग्रोधश्च। मधुसूदनस्येषु सर्वेषु पुत्रेषु, राजन्, रुक्मिणीसुतः प्रद्युम्नः प्रमुखः, पितुरिव। सः महाबलः रुक्मेः कन्यां विवाहितवान्, तस्यां अनिरुद्धः जातः, सहस्रगजबलसम्पन्नः। सः अपि रुक्मेः पौत्रीं पत्नीं कृत्वा, तस्यां वज्रः जातः, यः यादवविनाशे अपि स्थितः। तस्मात् प्रतिबाहुः, तस्मात् सुभाहुः, सुभाहोः शान्तसेनः, शतसेनस्तस्य पुत्रः। एषु वंशेषु कश्चन न कदापि दरिद्रः, अल्पसन्तानः, अल्पायुष्कः, दुर्बलः, ब्राह्मणभक्तिहीनो वा जातः। राजन्, यदुवंशे कर्मकीर्तिशालिनां मनुष्याणां गणना दशसहस्रवर्षेषु अपि न शक्या। यदुवंशे त्रिकोट्यधिकाष्टाशीतिसहस्रराजकुमाराः कुलाचार्यैः शिक्षिताः इति श्रूयते। यादवानां गणना कः कर्तुं शक्नुयात्, येषां मध्ये अहुकः अपि लक्षशः दशसहस्रैः परिवृतः। ये ते दैत्याः, देवासुरसंग्रामे भग्नाः, मानवेषु जाताः, अहंकारेण लोकान् पीडयन्तः। तेषां निग्रहे, राजन्, देवाः हरिणा उपदिष्टाः, यादवकुले अवतीर्णाः, शताधिकैककुलेषु प्रादुर्भूताः। तेषु भगवतः श्रीहरेः ऐश्वर्येण सर्वे यादवाः समृद्धिं प्राप्नुवन्। वृष्णयः, कृष्णे मनसा निमग्नाः, शय्यासनगमनसंवादक्रीडास्नानादिषु स्वात्मानं न वेदुः। सः भगवान् कृष्णः, यदुकुले जातः, पृथिवीं पुण्यां कृतवान्; स्वपादप्रक्षालनात् स्वर्गनदी शुद्धा जाता; द्वेषिणः स्नेहिनश्च तेन जित्वा स्वस्वरूपं प्रापुर्यतः; तस्य नाम, अमंगलनाशनं, श्रवणेन कीर्तनवाञ्च वा, वंशं पावनं कृतम्; तस्मिन्नचिन्त्ये चक्रपाणौ, पृथिव्याः भारहरणं न विस्मयः। जयतु सः, सर्वजीवाश्रयः, देवकीगर्भसम्भूतिः, यादवश्रेष्ठैः परिवृतः, स्वबाहुभ्यां अधर्मनाशकः; यः चलाचलयोः दुःखनाशकः सुन्दरस्मितेन, व्रजपुरस्त्रीणां कामदेववृद्धिकरः। एवं, यः यदुकुलश्रेष्ठः, स्वक्रीडया स्वमार्गरक्षणाय योग्यं चरितं कृतवान्, तस्य कर्माणि श्राव्याणि, येषां श्रवणेन कर्मबन्धनं नश्यति। एवं, मुकुन्दस्य चरितं यः शृणोति, गायति, चिन्तयति वा, सः मृत्योरपि दुरतिक्रम्यं स्थानं प्राप्नोति; तस्य कृते, राजानः अपि गृहान् परित्यज्य वनं गतवन्तः।