यदा पार्थः तं वैष्णवं लोकं शुश्राव, तदा सः परमाश्चर्येण विस्मितः अभवत्। सः चिन्तयामास—यत् यत् पुरुषेषु वीर्यमस्ति, तत् सर्वं केवलं कृष्णकृपया सम्पद्यते इति। एवं भगवतः अनेकानि अद्भुतानि कर्माणि दृष्ट्वा, सः लोकेषु भोगान् अनुभवन्, सर्वान् यज्ञान् अपि अन्येभ्यः श्रेयांसः अकरोत्। तेन भगवता कालानुसारं ब्राह्मणादिभ्यः सर्वान् कामान् दत्तानि, यथा इन्द्रः स्वराज्यं प्राप्य वृष्टिं वर्षति। भगवान् कृष्णः अर्जुनादिभिः अधर्मिष्ठान् नृपतीन् हत्वा, धर्मपुत्रादिभिः धर्मं प्रतिष्ठापितवान्। ततः सः श्रीशुकः उवाच—श्रीकृष्णः स्वपुरीद्वारकायाम्, सर्वसंपद्भिः समृद्धायाम्, वृष्णिवरगणैः परिवृतः, सुखेन निवसति स्म। तत्र स्त्रियः विचित्रवस्त्राभरणभूषिताः, यौवनश्रीसमुज्ज्वलिताः, राजमहिष्यो मणिमण्डपेषु कन्दुकक्रीडादिभिः क्रीडन्त्यः, विद्युत्प्रभेव शोभन्ते स्म। द्वारकायाः वीथ्यः सदा उल्लासपूर्णाः, मदोन्मत्तगजैरश्वैः रथैः सुवर्णमालिनैः वीरैः च शोभिताः आसन्। उद्यानानि वनोपवनानि पुष्पवृक्षश्रेणीभिः समृद्धानि, यत्र भ्रमरपक्षिणां गीतैः सर्वत्र निनादः अभवत्। श्रीकृष्णः षोडशसहस्रं पत्नीनां गृहेषु, तासां विश्वमदनवपुषा एक एव प्रियतमः भूत्वा, रमते स्म। सः पुण्यतोयेषु, पूर्णपद्मोत्पलनलिनगन्धिषु, विहगकूजनयुतासु सरःसु क्रीडति स्म। तत्र पत्न्यः तस्य अङ्गे कुम्कुमरसाभिस्निग्धाः, सरसिजवदनेन आलिङ्ग्य, जलक्रीडां कुर्वन्त्यः, सः तासां मध्ये प्रविश्य रमते स्म। गन्धर्वैः गीतैः, आनन्दपूर्णमृदङ्गतालवाद्यैः, सूतिमागधगायकैः वीणाप्रणादैः, सः स्तुत्यः क्रीडति स्म। अच्युतः ताभिः हास्यविलासैः पुष्पवर्षैः क्षालितः, यक्षपतिरिव यक्षीभिः सह क्रीडति स्म। तासां वस्त्राणि सलिलेन सिक्तानि, उरःस्थलानि विकटानि, ताः पुष्पैः सन्ततानि समर्प्य, प्रियं कृष्णं आलिङ्गन्त्यः, सस्मितमुख्यः, उत्कण्ठितमनसः, क्रीडावशेन रमन्ति स्म। कृष्णस्य वक्षः कस्तूरीकुङ्कुममालया भूषितम्, केशा विलोलिता क्रीडालिङ्गनक्लेशात्, युवतिभिः पुनः पुनः क्षालितः, सः गजेन्द्र इव स्त्रीगणैः परिवृतः, रमते स्म। नर्तकीभ्यः, गायकाभ्यः, वादित्रकारिभ्यः, स्त्रीभ्यश्च, क्रीडोपयोग्याभरणवस्त्राणि श्रीकृष्णः दत्तवान्। सः हास्यविलासैः, कटाक्षैः, क्रीडावाक्यैः, आलिङ्गनैः च रममाणः, स्त्रीणां चित्तान्यपाकर्षत्। ताः स्त्रियः केवलं मुकुन्दे चित्तानि स्थिरीकृत्य, मदवत् मन्दमतवत् वा, अस्पष्टवाक्यैः, पद्मनयनं चिन्तयन्त्यः, परस्परं भाषन्ते स्म। तासां वचनानि शृणु। रुक्मिण्याद्यः पत्न्यः ऊचुः—"हे कुररी, त्वं रजनीषु निद्रारहिताऽसि, विलपति च। लोकनाथः रात्रौ नयनगोपने शेषते, न स्मर्यते। किं त्वमपि अस्माकं सदृशी, स्नेहपूर्णकटाक्षस्मितैः भगवतः हृदयविदारिताऽसि?" "रजनीषु चक्षूंषि निमील्य, प्रियतमा अप्रतीता, हे चक्रवाकि, त्वं क्रोशसि। वयं च अच्युतपाददास्यं लब्धाः। उत वा, त्वं केशेषु हारं वाञ्छसि?" "हे जलतीरे स्थिता, निशासु अनिद्रा, कथं त्वमपि मुकुन्देन आत्मलक्षणं हृतं ज्ञात्वा, अस्माकं दुःखमवाप्तवती?" "हे सोम, त्वं तुक्ष्णया पीडितः, ज्योतिर्नश्यति, तमो न नाशयति। अस्माकं यथा मुह्यन्तीनां, त्वमपि भगवतः विस्मरणं प्राप्तवान्, तस्मात् मूकः असि?" "हे मलयपवन, किं वयं त्वया किञ्चित् कृतमपकारं? गोविन्दस्य कटाक्षैः विदारितहृदया वयं, त्वया च उत्कण्ठा वर्ध्यते।" "हे मेघ, त्वं यदुवर्यस्य प्रियः, अस्माकं सदृशः, श्रीवत्सलाञ्छिनं चिन्तयसि। उत्कण्ठया विदीर्णहृदयः, पुनः पुनः वारिवर्षणेन रोदिषि।" "हे कोकिल, कम्पितकण्ठ, तव मधुरस्वरेण मृताः अपि जीवन्ति। किमद्य ते कर्तव्यमस्ति? त्वं प्रियस्य नाम घोषयसि वा?" "हे पर्वत, त्वं स्थिरः, मूकः, किमर्थं गम्भीरं चिन्तयसि? अस्माकं यथा वासुदेवपुत्रपादसंग्रहे उत्कण्ठा, तथा तवापि अस्तु।" "दुःखम्, समुद्रपत्नीः, सरस्तटानि शुष्काणि, हस्ताः कृशाः, पद्मरागा हीनाः, प्रियविरहदुःखेन ताः शोचन्ति। वयं च मधुपतेः कटाक्षविरहात् संतप्ताः।" "हे हंस, स्वागतम्! एतत् जलं पिब। शौर्यस्य वार्ता वद। त्वं तस्य दूतः असि वा? अजेयस्य कुशलं वा? किमस्मासु स्नेहः न्यूनः? यदि सः विस्मरति, किं तस्य दास्यं? तस्य कृपां विना अन्यः नः नाथः अस्ति।" एवं ताः श्रीकृष्णे योगेश्वरे भावपूर्णा, माधवपत्नीः परमं परमपदं प्राप्ताः। यस्य कीर्तिः गीतिषु गाय्यते, तस्य केवलं श्रवणमात्रेण अपि स्त्रीणां मनांसि आकर्ष्यन्ते, किं पुनः प्रत्यक्षदर्शनसमये? याः पत्न्यः स्नेहात् जगन्नाथं पतिं कृत्वा, पादसंवाहनादिकं सेवां कृतवत्यः, कः तासां तपसां वर्णनयोग्यः? एवं वेदविहितं धर्मं आचरन्, श्रीकृष्णः गृहेषु धर्मार्थकामानां आदर्शं लोकाय दर्शितवान्। सः गृहस्थेषु श्रेयांसि धर्माणि प्रतिष्ठाप्य, षोडशसहस्राधिकशतम् पत्न्यः अलभत्। तासु, रुक्मिण्याद्याः अष्टौ मुख्याः, सर्वस्त्रीरत्नानि आसन्, तेषां पुत्राणां नामानि अपि कीर्त्यन्ते। श्रीकृष्णः प्रत्येकपत्नीभ्यः दश पुत्रान् उत्पादितवान्। तेषु पुत्रेषु अष्टादश महाबलिनः महारथाः, प्रसिद्धकीर्तयः आसन्—प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, दीप्तिमान्, भानुः, साम्बः, मधुः, बृहद्भानुः, चित्रभानुः, वृकः, अरुणः, पुष्करः, वेदबाहुः, श्रुतदेवः, सुनन्दनः, चित्रबाहुः, विरूपः, कविः, न्यग्रोधः इति। सर्वेषां मधुसूदनपुत्राणां मध्ये, रुक्मिणीसुतः प्रद्युम्नः सर्वश्रेष्ठः, पितुरिव। सः महाबलः रुक्मेः कन्यां विवाह्य, तस्यां अनिरुद्धः जातः, यः सहस्रगजबलसम्पन्नः इति।