यदा भवतः सर्वे अभिलषितानि सिद्धानि सन्ति, तदा अपि नरा-नारायणौ, ऋषिस्रेष्ठौ, धर्मं आचरन्ति लोकस्थैर्याय जनहिताय च। परमात्मना उपदिष्टौ तौ कृष्णौ, ‘ओम्’ इति नमस्कृत्य, ब्राह्मणपुत्रान् महेश्वरं च समादाय यथाक्रमेण तस्मात् स्थलात् निर्जग्मतुः। आन्दोलितहृदयौ तौ स्वं धाम प्राप्य, ब्राह्मणाय पुत्रान् तद्रूप-तदयः काले काले दत्तवन्तौ। तस्य विष्णुधामस्य श्रवणेन पार्थः विस्मितः अभवत्; तेन मनसि कृतं यद् ऐश्वर्यं मनुष्येषु दृश्यते, तत् सर्वं कृष्णकरुणया जातमिति। एवं बहूनि अद्भुतानि कर्माणि प्रदर्श्य, स भुवि सुखानि भुञ्जानः सर्वयज्ञान् अतीत्य अयजत्। स यथासमयं ब्राह्मणादिभ्यः सर्वान् कामान् दत्तवान्, इन्द्रः इव सर्वाधिपत्यं प्राप्य वर्षम् आवर्षत्। अधर्मराजान् हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां विनाशं कृत्वा, धर्मपुत्रादिभिः धर्मं शीघ्रं स्थापितवान्। शुकः उवाच — श्रीकृष्णः स्वनगरे द्वारकायां, श्रीसम्पद्भिः पूर्णे, वृष्णिश्रेष्ठैः परिवृतः सुखेन वासं कृतवान्। तत्र स्त्रियः शोभनवस्त्राभरणधारिण्यः, युवाकान्त्याः प्रफुल्लिताः, कन्दुकक्रीडादिभिः क्रीडन्त्यः, भवनान्तरेषु विद्युत्प्रभाभिः दीप्ताः। नगरेषु यत्र सदा उत्सवः, मदोन्मत्तगजैः, वीरैः, अश्वैः, सुवर्णमण्डितरथैः, सर्वे शोभायुक्ताः। उद्यानानि, वनानि, पुष्पश्रेणीभिः समृद्धानि, यत्र सर्वत्र भ्रमरपक्षिणां गीतैः निनादः। स तत्र षोडशसहस्राणि पत्न्यः, प्रत्येकस्य गृहेषु, अद्भुतरूपधारिण्यः, एकमेव प्रियः भूत्वा रमते स्म। निर्मलसरोवरेषु, पूर्णपुष्पपाण्डुपद्मोत्पलनिलोत्पलगन्धयुक्तजलानि, पक्षिसंघैः चिरपञ्चमविलसितानि। स्त्रीभिः आलिङ्गितः, तासां स्तनकुङ्कुमेन लिप्ताङ्गः, सरसिजजलमध्यं प्रविश्य क्रीडितवान्। गन्धर्वैः गीतैः, आनन्दिततबकवाद्यैः, सूतैः, मागधैः, बन्दिभिः वीणावादनं कृतम्। ताः स्त्रियः हसितैः क्रीडाविलासैः कृष्णं अभिषिञ्चन्त्यः, स यक्षपतिः यक्षिण्यः इव क्रीडितवान्। तासां वस्त्राणि सिक्तानि, उरः प्रसारितम्, पुष्पैः कृष्णं अभिषिञ्चन्त्यः, आलिङ्ग्य प्रियं क्रीडायुक्ताः, मुखानि स्मितानुरागप्रभायुक्तानि। कृष्णस्य वक्षः कुङ्कुममालया विभूषितम्, क्रीडायाः आलिङ्गनात् केशाः विमुक्ताः, पुनः पुनः युवतिभिः अभिषिञ्च्यमानः, गजपतिः गजस्त्रीभिः परिवृतः इव रमते स्म। कृष्णः नर्तक्यः, गायिक्यः, वादक्यः, स्त्रीभ्यः क्रीडायै भूषणानि वस्त्राणि दत्तवान्। स हसितैः, दृष्टिप्रत्युत्तरैः, क्रीडावाक्यैः, आलिङ्गनैः रममाणः, तासां मनांसि आकृष्य रमते स्म। ताः स्त्रियः, मनः केवलं मुकुन्दे स्थितम्, वाक् मदवद् मूढवत्, पद्मनयनं चिन्तयन्त्यः, इदानीं वचांसि शृणु। रानीः ऊचुः — हे कुररी, त्वं निशि विलपसि, न विश्रामसि; लोकनाथः रात्रौ निद्रां करोति, अस्माकं दृष्ट्यः लुप्तः। त्वं अपि अस्माभिः सह, सखी, हृदयवेदनया कृष्णदृष्टिस्मितैः विद्धा किम्? हे चक्रवाकि, रात्रौ नेत्राणि निमील्य, सख्याः अनविलक्षितम्, करुणया विलपसि; अस्माकं अच्युतपादसेवा प्राप्ता वा? अथवा केशेषु माल्यस्य कामना अस्ति? हे, त्वं सदा जलान्तिके विलपसि, निशि जाग्रति; किम् मुकुन्देन आत्मचिह्नं हरितम्? तेन त्वं अस्माभिः समानं दुःखं प्राप्तवती किम्? हे चन्द्र, तव तुच्छबलात्, प्रकाशः क्षीणः, स्वदीप्त्या तमः न नुदसि; अस्माभिः यथा, भ्रमितवद्, तव वाक् विह्वला, स्मरणं विस्मृतम्, तस्मात् अस्माभिः अप्रसिद्धः। हे मलयमारुत, किम् अस्माभिः किञ्चित् दुष्कृतं कृतम्? गोविन्ददृष्टिपातैः तव हृदयवेदना अस्माकं हृदयं कम्पयति। हे मेघ, त्वं निश्चितं यादवश्रेष्ठे प्रियः; अस्माभिः यथा, प्रेमबन्धनं, श्रीवत्सधारिणं चिन्तयन्, तव हृदयम् उत्कण्ठया कम्पितम्, पुनः पुनः अश्रुधारां पातयसि, तस्य संस्मरणवेदना। हे कोकिल, कम्पितकण्ठेन मधुरवाक्यं उच्चारयसि, मृतानपि जीवयति; वद, आजि तव किम् करवाणि, प्रियः नाम उच्चारयसि इव। हे पर्वत, त्वं न चलसि, न वदसि; महत् चिन्तनं करोति इव; अस्माभिः यथा, वासुदेवपुत्रपादालिङ्गनं इच्छसि, हृदि धृत्वा। हा, समुद्रपत्नीः, तासां सरांसि शुष्कानि, हस्ताः तुष्टाः, पद्मरूपसौन्दर्यं लुप्तम्, प्रियवियोगात्; अस्माभिः यथा, तासां हृदयम् उत्कण्ठया पीडितम्, मधुपतेः दृष्टिप्रेमविहीनाः दुःखम् अनुभवन्ति। हे हंस, स्वागतं! जलं पिब; वद, शौर्यस्य वार्ता; त्वं तस्य दूतः किम्? अजितः यथा पूर्वं उक्तवान्, कुशलं अस्ति वा? अथवा तस्य प्रेम अस्मासु क्षीणम्? यदा स्मरति न, तदा तं सेवाम् किम्? मधुरं वद, अन्यत्र तस्य कृपायाः न अन्यः स्त्रीणां शरणम्। शुकः उवाच — एवं कृष्णे भावयुक्ताः माधवपत्नीः योगेश्वरं परमं स्थानं प्राप्ताः। तस्य यशः महाकाव्येषु गीयते, केवलं श्रवणेन स्त्रीणां मनांसि आकर्षति; किं तु प्रत्यक्षदर्शिनां? ये प्रेम्णा विश्वनाथं पतिं सेवायाम्, पादसंवहनादिकं कृतवन्त्यः, तेषां तपः किं वर्णनीयम्? एवं वेदविहितं धर्मं आचर्य, गृहस्थैः कर्तव्यं धर्ममार्थकाममार्गं पुनः पुनः दर्शितवान्। कृष्णस्य गृहस्थेषु परमधर्मस्थापनाय षोडशसहस्राणि शताधिकाः पत्न्यः आसन्। तासु अष्टौ मुख्याः, रुक्मिण्याद्याः, स्त्रीरत्नानि, तेषां पुत्राः अनुक्रमेण निर्दिष्टाः। प्रत्येकस्य पत्न्याः कृष्णः दश पुत्रान् उत्पादितवान्। तेषु पुत्रेषु, ये महावीर्यवन्तः, अष्टादश महारथाः, पुण्यकीर्तयः; तेषां नामानि शृणु — प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, दीप्तिमान्, भानुः, साम्बः, मधुः, बृहद्भानुः, चित्रभानुः, वृकः, अरुणः।