स तु भगवान् मुकुटेन महतीभिः मणिकुण्डलैश्च शोभितः, सहस्रकुन्तलसमूहैः प्रभया परिवेष्टितः, अष्टाभिः दीर्घैः सुललितैः भुजैः विराजमानः, कौस्तुभमणिना विभूषितः, श्रीवत्सलाञ्छनाङ्कितः, वनमालया च भूषितः प्रकटमिव बभौ। अच्युतः तं अनन्तात्मानं प्रणम्य, अर्जुनश्च तस्य दिव्यरूपस्य दर्शनात् विस्मितचित्तः सस्मार प्रणिपत्य च, तदा महेश्वराणां ईश्वरः, करौ संयोज्य, सस्मितवदनः, प्रबलया गिरा तौ उवाच— "युवां द्रष्टुमिच्छन् अहं ब्राह्मणस्य पुत्रान् अत्र आनयम्, धर्मसंरक्षणाय च पृथिव्यां। युवां हि ममांशावतारौ, तस्मात् शीघ्रं प्रतिगच्छेताम्, पृथिव्याः भारहरणाय। यदपि सर्वकामौ युवां, तथापि नरनारायणनामधेयौ, ऋषिप्रवरौ, धर्मं आचरतं लोकस्थैर्यार्थं जनहिताय च।" एवं भगवता उपदिष्टौ, तावुभौ कृष्णौ, प्रणम्य ॐ इति, ब्राह्मणपुत्रान् आदाय, तं च महेश्वरं प्रणम्य, तत्रत एव प्रतस्थतुः। हृष्टचित्तौ तौ स्वगृहं यथापूर्वं प्रतिनिवृत्त्य, ब्राह्मणाय तान् पुत्रान् तेषां रूपवयःक्रमेण समर्पितवन्तौ। तं वैष्णवलोकं श्रुत्वा पार्थः परमं विस्मयं जगाम। स सर्वं मानुष्यबलं केवलं कृष्णानुग्रहेणैव इति मनसि न्यवेशयत्। एवं स बहूनि अद्भुतानि कर्माणि प्रादर्शयत्, लोकान् भुङ्क्ते स्म, सर्वयज्ञेषु च अतिशयेन यजनं चकार। स सर्वेषां जनानां, ब्राह्मणादीनां च, यथाकालं सर्वकामान् ददौ, इन्द्रवत् वर्षसंपातेन। स धर्मपुत्रादिभिः धर्मं प्रतिष्ठाप्य, अधर्मिष्ठराज्ञः हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां विनाशं कृत्वा, पृथिव्याः भारं अपानयत्। शुक उवाच— एवं स भगवान् श्रीकृष्णः, स्वपुरीद्वारकायां, सर्वसमृद्धिसंपन्ने स्थले, वृष्णिवरैः परिवृतः, सुखेन वसन् बभूव। तत्र स्त्रियः शोभनवसनाभरणभूषिताः, यौवनश्रीसमुज्ज्वलाः, क्रीडाभिः कन्दुकादिभिः राजमहिषु, विद्युल्लेखेव दीप्तिमन्तः बभासिरे। नगरस्य पन्थानः सदा संकुलाः, मदोन्मत्तगजैः, रथैः, अश्वैः, सुवर्णमण्डितैः वीरैः च शोभिताः आसन्। उद्यानानि च पुष्पश्रेणीभिः समृद्धानि, भ्रमरपिकगीतैः सर्वत्र गुञ्जमानानि आसन्। स तु भगवान् षोडशसहस्रं पत्नीनां प्रियतमः, तासां स्वस्वगृहेषु, अद्भुतरूपविलासिनीषु, रममाणः क्रीडति स्म। स तु शुद्धसरोषु, पूर्णपद्मोत्पलशतपत्रगन्धिषु, विहगकूजितेषु, तासां स्त्रीणां समालिङ्गितः, स्तनकुङ्कुमलेपितदेहः, जलाशयेषु प्रविश्य क्रीडति स्म। तत्र गन्धर्वैः गीतैः, आनन्दवाद्यैः, मृदङ्गतालवाद्यैः च, सूतमागधवन्दिभिः वीणावादनैः च, भगवान् स्तुत्यते स्म। अच्युतः ताभिः स्त्रीभिः हास्यक्रीडालापैः, जलवृष्टिभिः, यक्षपतिरिव यक्षीभिः, रमते स्म। तासां वस्त्राणि सिक्तानि, स्तनविस्ताराः प्रस्फुटिताः, पुष्पवृष्टिभिः क्रीडन्त्यः, प्रियं परिष्वज्य, स्मितवदनाः, उत्कण्ठायाः स्फुरितमुख्याः, तं रमयन्ति स्म। कृष्णः तु हारकुङ्कुमलिप्तवक्षाः, क्रीडापरिष्वङ्गात् विकीर्णकेशः, बार्हिषं युवत्याभिः पुनः पुनः सिक्तः, गजपतिरिव स्त्रीगजमध्यगः, रममाणः विराजते स्म। स तु नर्तकीभ्यः, गायनाभ्यः, वादित्रकारिभ्यः, स्त्रीभ्यश्च, भूषणानि वसनानि च क्रीडोपकरणानि च ददौ। स एवमुपभुञ्जानः, हास्यविलोकनैः, क्रीडालापैः, परिष्वङ्गैः च, तासां मनांसि आकर्षति स्म। ताः स्त्रियः केवलं मुकुन्दे मनः समर्प्य, तं चिन्तयन्त्यः, मदविह्वलानामिव वाक्यैः, प्रमत्तानामिव, तस्य कमललोचनस्य स्मरणात्, अकथयन्। तासां वचनानि शृणु— "हे कुररी, त्वं रजनीषु न निद्रसि, विलपसि च; जगन्नाथः तु नक्तं नः अदृश्यः निद्रां याति। त्वं अपि नः सखीव, तस्यारुणस्मितवल्लोकैः हृदयविदारितेति किम्? हे चक्रवाकि, रात्रौ नयनानि निमील्य, स्वसख्याः अपश्यन्ती, करुणया विलपति; वयं अपि अच्युतपाददासीं प्राप्ताः, किं वा स्रग्विलासाय त्वं स्पृहयसि? हे मल्लिक, त्वं सदा सलिलेषु विलपति, रात्रौ जागरूकासि; किं मुकुन्देन आत्मचिह्नं हृतं, अतः त्वमपि दुःखमिदं प्राप्ता? हे चन्द्र, त्वं दुर्बलः, त्वदीया प्रभा न्यूनास्ति, तमः नाशयितुं न शक्नोषि; वयं यथा प्रमूढाः, तवापि स्मरणं नष्टमिति, मौनं धारयसि? हे मलयपवन्, किं वयं त्वया किञ्चित् कृतं? गोविन्दकटकषैः विदीर्णहृदया वयं, त्वया च उत्कण्ठावर्धिता। हे मेघ, त्वं यदुकुलपतिसखः, श्रीवत्सलाञ्छनधारिणं निरन्तरं चिन्तयसि; वयं यथा तं स्मरामः, त्वमपि प्रियतमेण विरहपीडया वारिवर्षं पुनः पुनः करोति। हे कोकिल, कम्पमानकण्ठ, त्वं मधुरस्वरेण मृतानपि जीवयसि; किं तव प्रियं करवानि? त्वं खलु प्रियनाम उच्चारयसि। हे पर्वत, त्वं न चलसि न भाषसे; किञ्चित् गम्भीरार्थं चिन्तयसि; वयं यथा वसुदेवपुत्रपादसंगमाय स्पृहयामः, त्वमपि तद्वद्। हन्त, समुद्रपत्नीः, तासां सरांसि शुष्काणि, हस्ताः क्लान्ताः, पद्मशोभा नष्टा; वयं यथा प्रियदृष्टिविहीना दुःखार्ता, ताः अपि तद्वद्। हे हंस, स्वागतं! उपविश्य जलं पिब; वद, हे सखे, शौर्यस्य वार्ता अस्ति वा? स अखिलदिग्विजयी कुशलः? किं वा तस्य प्रेम नष्टम्? यदि स्म नः स्मरति, तर्हि वयं तस्य दासीः; अन्यथा किं तत्र? वद मधुरं, अन्यं स्त्रीणां शरणं नास्ति।" एवं भगवति योगेश्वरे माधवपत्नीः तादृशेन भावेन परमां गतिं प्रापुः। यस्य केवलं श्रवणमात्रेण कीर्तिः स्त्रियः आकर्षति, किं पुनः प्रत्यक्षदर्शिन्यः? याः भगवन्तं पतिं समाराध्य, पादसंवाहनादिभिः सेवां कृत्वा, तासां तपो वर्णनं न शक्यते। एवं वेदविहितधर्मस्य पालनं दर्शयन्, भगवान् गृहीणां धर्मार्थकामान् आदर्शं स्थापयामास। स एव गृहीणां परमं धर्मं स्थापयन्, षोडशसहस्राधिकशतानि पत्न्यः अलभत। तासु तु रुक्मिण्याद्याः अष्टौ स्त्रीरत्नानि, तासां पुत्राः च यथाक्रमं कीर्त्यन्ते। इति।