ततः स वायुनाऽनुगतः सलिलं प्रविष्टवान्, तत्र महातरङ्गैः शोभितं जलं दृष्टवान्। तत्र स विचित्रं, परमदीप्तं, सहस्ररत्नस्तम्भैः उज्ज्वलितं प्रासादं अपश्यत्। तस्य मध्ये, अद्भुतं, अनन्तं, महाविष्णुं शेषं नागं सहस्रशिरसं अपश्यत्; तस्य फणाः प्रभामणिभिः भूषिताः, तेजस्वी, उग्रचक्षुषौ, श्वेतः पर्वतवत्, नीलजिह्वः च। तस्य नागस्य सुखासने, सर्वव्यापिनं भगवन्तं, परममाहात्म्यं, पुरुषोत्तमं अपश्यत्; स घनश्यामः, पीतवासाः, शान्तमुखः, विशाललोचनः च। तं किरीटकुण्डलैः महारत्नैः भूषितं, सहस्रकुन्तलैः उज्ज्वलप्रभया परिवृतं, अष्टबाहुं, कौस्तुभमणिम् धारयन्तं, श्रीवत्सलक्ष्मणं, वनमालया भूषितं अपश्यत्। अच्युतः अनन्तात्मने प्रणम्य, अर्जुनः अपि विस्मितः, तं दृष्ट्वा प्रणम्य, महाभगवान् संयुक्तहस्तः, स्मितमुखः, बलस्वरेण तौ सम्बोधयत्। स उवाच—युवां द्रष्टुम् इच्छन्, धर्मरक्षणाय भूमौ ब्राह्मणपुत्रान् अहम् आनयम्; युवां मम अंशावतारौ, शीघ्रं पापभारं विनष्ट्वा प्रतिनिवर्तितव्यौ। यद्यपि सर्वकामाः पूरिताः, तौ नरनारायणौ, ऋषिश्रेष्ठौ, धर्मं आचरन्ति लोकस्थैर्याय, जनहिताय च। एवं भगवता उपदिष्टौ, तौ कृष्णौ प्रणम्य ‘ॐ’ इति, ब्राह्मणपुत्रान् आदाय भगवन्तं सह गच्छत्। हर्षपूर्णौ, स्वस्थानं यथापूर्वं आगच्छत्, ब्राह्मणाय पुत्रान् तेषां स्वरूपानुसारं, वयसानुसारं च ददात्। तं वैष्णवस्थानं श्रुत्वा, पार्थः विस्मयम् अपगतः, मनुष्येषु यत् किंचित् सामर्थ्यं, तत् कृष्णकृपया इति मन्यते। एवं बहूनि कर्माणि दर्शयन्, स भौतिकसुखानि उपभोग, सर्वयज्ञान् अतिशयेन अकरोत्। स ब्राह्मणादिभ्यः सर्वकामान् यथाकालं ददौ, यथा इन्द्रः सर्वोत्तमत्वं प्राप्त्वा वर्षं करोति। स अधर्मराजान् हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां विनाशं कृत्वा, धर्मं धर्मपुत्रादिभिः स्थापयामास। शुकः उवाच—स्वनगर्यां द्वारकायां, सर्वसमृद्ध्युपेतायां, श्रेष्ठवृष्णिभिः परिवृतः, श्रीपतिः सुखेन निवसति। तत्र स्त्रियः शोभनवस्त्राभरणयुक्ताः, यौवनमाधुर्येण दीप्ताः, गृहेषु कन्दुकादिभिः क्रीडन्त्यः, विद्युत्प्रभाभिः शोभन्त्यः। तत्र मार्गाः सदा व्यग्राः, मदोन्मत्तगजैः, शूरैः, अश्वैः, सुवर्णरथैः, सर्वे भूषणैः विभूषिताः। तत्र उद्यानानि, वाटिकाः, पुष्पवृक्षपङ्क्तिभिः समृद्धाः, भ्रमरपक्षिस्वरैः सर्वत्र निनादिताः। स श्रीकृष्णः षोडशसहस्रपत्नीभिः, तेषां गृहेषु, अद्भुतरूपयुक्तः, एकप्रियः रमते। तत्र निर्मलेषु जलाशयेṣu, पूर्णपुष्पपङ्कजकुमुदोत्पलपुष्परजसा सुरभितेṣu, पक्षिसमूहेषु च। स स्त्रीभिः आलिङ्गितः, तेषां स्तनकुङ्कुमेन लिप्तशरीरः, सरसिजजलं प्रविश्य क्रीडति। गन्धर्वैः गीतैः, मुदितमृदङ्गतालवाद्यैः, सूतैः, मागधैः, वन्दिभिः वीणावादनैः गीतं गायन्ति। अच्युतः ताभिः स्त्रीभिः, हास्यक्रीडाभिः अप्यसिक्तः, यक्षपतिर्यक्षिण्यः इव क्रीडति। तासां वस्त्राणि सिक्तानि, स्तनौ विस्तीर्णौ, पुष्पमुष्टिभिः कृष्णं असिञ्चन्त्यः, आलिङ्गन्त्यः, तासां मुखानि स्मितरागेण दीप्तानि। कृष्णः, कुङ्कुममालया शोभितवक्षाः, आलिङ्गनक्रीडया विमुक्तकुन्तलः, युवतिभिः पुनः पुनः असिक्तः, गजपतिः गजस्त्रीभिः परिवृतः इव रमते। क्रीडायै नर्तकीभ्यः, गीतकारिण्यः, वादक्यः, स्त्रीभ्यः च, भूषणानि वस्त्राणि दत्तवान्। कृष्णः, हास्यदृष्टिभिः, क्रीडावाक्यैः, आलिङ्गनैः रममाणः, तासां मनांसि आकर्षति। ताः स्त्रियः, मनः केवलं मुकुन्दे स्थितम्, वाक्यं मदविवेकवत्, मन्दबुद्धिवद्, कदाचित् असंबद्धं, पद्मलोचनं चिन्तयन्त्यः, इदं वदन्ति। पत्नीः ऊचुः—हे कुररी, त्वं रात्रौ निद्राहीनः विलपसि; लोकनाथः रात्रौ निद्रायुक्तः, अस्माकं दृष्टेः पराङ्मुखः। किं त्वं अपि, वयम् इव, सखी, हृदयवेदना, पद्मलोचनस्य दयालुनेत्रस्मितैः आहतः? रात्रौ चक्षुषी मीलयन्ती, सख्याः अदृष्ट्वा, विलपसि, हे चक्रवाकि। वयम् अपि अच्युतपादसेवां प्राप्ताः; किं वा, त्वं माल्यं शिरसि धारयितुम् इच्छसि? हे, त्वं सर्वदा उदकेषु विलपसि, रात्रौ जागरिता; किं मुकुन्दः तव आत्मचिन्हं हरति, यथा वयम् अपि दुःसहवेदना प्राप्ताः? हे चन्द्र, त्वं महातपेन ग्रस्तः, तव ज्योतिः क्षीणम्, तव तेजसा तमः न निवारयितुं शक्यते। यथा वयम्, मोहिता, खण्डितवाक्यं वदन्त्यः, त्वं अपि विस्मृतः, तस्माद् मौनं धृतवान्, अस्माभिः अदृष्टः। हे मलयपवन, किं वयं तव अप्रियं कृतवन्तः? गोविन्दस्य कटाक्षवेदना हृदयं कम्पयसी। हे मेघ, त्वं निश्चितं यादवश्रेष्ठस्य प्रियः; यथा वयम्, त्वं अपि प्रेमबद्धः, श्रीवत्सलक्ष्मणं चिन्तयन्। विरहवेदनया तव हृदयम् अस्माकं इव विक्षिप्तम्; स्मरन् तं, पुनः पुनः अश्रुधाराः स्रावयति—एवं तस्य संगवेदनया। हे कोकिल, कम्पनकण्ठेन तव शब्दः मृतान् अपि जीवयति। वद, आजि तव किं करवाणी, सखे? वद, यतः त्वं प्रियस्य नाम उच्चारयसि। हे पर्वत, त्वं न चलसि, न वदसि; किम् तव चिन्ता महती? निश्चितं, वयं इव, त्वं वासुदेवपुत्रस्य चरणावलम्बनं इच्छसि, तं वक्षसि धृत्वा। हन्त, समुद्रपत्नीः, तेषां सरः शुष्कम्, हस्ताः शुष्काः, तेषां पद्मशोभा नष्टा, प्रियवियोगात्। यथा वयम्, ताः अपि विरहवेदनया, हृदयग्राह्या, कृष्णस्य मधुपतिस्य कटाक्षविहीनाः दुःखम् अनुभवन्ति। हे हंस, स्वागतं! जलं पिब। वद, हे सखे, शौरिणः वार्ता। किं त्वं तस्य दूतः? अजयः यथापूर्वम् अस्ति वा? अथवा तस्य प्रेम अस्मासु क्षीणम्? यदि स विस्मरति, किं तं सेवेमहि? वद मधुरं, यतः तस्य कृपां विना, स्त्रीणां अन्यः नास्ति शरणम्। एवं, कृष्णे योगिनां नाथे, ताः स्त्रियः भावेन परमं स्थानम् प्राप्ताः। स, यस्य कीर्तिः गीतैः गायते, श्रवणमात्रेण अपि मनांसि स्त्रीणां आकर्षति; किं तु, तं प्रत्यक्षं दृष्ट्वा, तासां मनः कियत् आकृष्टम्।