यदा तान् अपश्यत् भगवान् योगेश्वराणां महेश्वरः श्रीकृष्णः, तदा सः स्वं तेजस्विनं चक्रं सहस्रसूर्यसमप्रभं पुरतः प्रेषयामास। तत् सुदर्शनं मनसः वेगेन महत्तमं घनं भीषणं तमः तीक्ष्णप्रभया विदारयन् प्रविष्टवान्, यथा रामस्य बाणः गुणात् विमुक्तः सैन्यं विदारयेत्। तेन चक्रेण निर्मितायां पथि अर्जुनः तमः परं अनन्तं तेजः अपश्यत्, तस्य दीप्त्या नेत्रे आहतः, सः नेत्रे निमीलयामास। ततः वायुनाऽनुगतः अर्जुनः महातरङ्गयुक्तं जलं प्रविष्टवान्। तत्र सः अद्भुतं परमदीप्तं प्रासादं अपश्यत्, यत्र सहस्ररत्नस्तम्भैः विभूषितः प्रासादः प्रकाशमानः आसीत्। तस्यां अन्तः अद्भुतं अनन्तं महापन्नगं सहस्रशिरसं, तस्य फणाः रत्नदीप्त्या विभूषिताः, तीक्ष्णनेत्रौ, पर्वतश्वेतः, नीलकण्ठः अपि अर्जुनः अपश्यत्। तस्मिन् पन्नगे सुखासने सर्वव्यापकं परममाहात्म्यं पुरुषोत्तमं घनश्यामं पीताम्बरधरं शान्तमुखं विशाललोचनं भगवानं अपश्यत्। तस्य शिरसि महारत्नमुकुटकुण्डलाभ्याम् विभूषितम्, सहस्रकुन्तलैः तेजोमण्डलैः परिवृतम्, अष्टबाहुं दीर्घसौम्यं कौस्तुभमणिनिर्मलम्, श्रीवत्सचिह्नितम्, वनमालया अलङ्कृतम् अपश्यत्। भगवान् अच्युतः अनन्तात्मने प्रणम्य अर्जुनः अपि विस्मयाकुलः प्रणम्य तिष्ठन्, तदा महेश्वरः करान् संकुच्य प्रसन्नवदनः, शक्तिसम्पन्नया वाचा तौ उवाच। सः उवाच—"युवां द्रष्टुम् इच्छन् ब्राह्मणस्य पुत्रान् इह आनयामि, धर्मस्य स्थापनार्थम्; युवां मम अंशावतारौ, अधर्मभारं विनष्ट्वा शीघ्रं प्रतिगच्छतम्।" "युवयोः सर्वे अभिलषिताः सिद्धाः, तथापि युवां नरनारायणौ श्रेष्ठमुनयः धर्मं आचरथः लोकस्थैर्याय जनहिताय च।" इति परमात्मना उपदिष्टौ, तौ कृष्णौ 'ओम्' इति प्रणम्य ब्राह्मणपुत्रान् महेश्वरं च गृहीत्वा निर्गतौ। हर्षपूर्णौ तौ पूर्ववत् स्वं निवासं प्रत्यागच्छताम्, ब्राह्मणाय पुत्रान् तेषां स्वरूपानुसारं वयःक्रमेण दत्तवान्। तस्य विष्णुलोकस्य श्रवणेन पार्थः अत्यद्भुतं अनुभूतवान्; सः मन्यते—यत् पुरुषाणां सामर्थ्यम्, तत् कृष्णकृपया एव। एवं बहूनि कर्माणि दर्शयन्, अर्जुनः लोकानां सुखान् भुञ्जान्, सर्वयज्ञान् अतिरिच्य यज्ञान् अकरोत्। सः ब्राह्मणादिभ्यः सर्वेभ्यः यथाकालं सर्वकामान् दत्तवान्, यथा इन्द्रः श्रेष्ठत्वं प्राप्य वर्षं वर्षयति। अधर्मराजान् हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां विनाशं कृत्वा, धर्मस्य स्थापना धर्मपुत्रादिभिः शीघ्रं अकरोत्। शुकः उवाच—श्रीकृष्णः स्वनगरे द्वारकायां, सर्वसमृद्ध्यायुक्ते स्थले, वृष्णिश्रेष्ठैः परिवृतः सुखेन निवसति। तत्र स्त्रियः शोभनवस्त्रधारिण्यः, यौवनमाधुर्यदीप्ताः, कन्दुकादिभिः क्रीडन्त्यः, प्रासादेषु विद्युत्स्फुरणमिव दीप्ताः। सर्वदा व्यग्राः पथः, मदोन्मत्तगजैः, वीरैः, अश्वैः, सुवर्णरथैः, सर्वैः शोभायुक्तैः पूर्णाः। उद्यानानि, वनानि, पुष्परुचिरवृक्षपङ्क्तिभिः, भ्रमरपक्षिस्वरैः सर्वत्र गुञ्जन्ति। सः षोडशसहस्रयोषितां एकप्रियः, तासां महाप्रासादेषु, अद्भुतरूपाः स्त्रियः, तासु क्रीडति। निर्मलजलानि, पूर्णपुष्पपङ्कजकुमुदनिलोत्पलपङ्कानि, पक्षिसमूहैः च गुञ्जन्ति। सः सरांसु जलं प्रविश्य, स्त्रीभिः आलिङ्गितः, स्तनकुङ्कुमेन लिप्ताङ्गः, क्रीडति। गन्धर्वैः गायनैः, आनन्दितवाद्यैः, भेरीमृदङ्गतूर्यैः, सूतिमागधगायकैः वीणावादनैः च, अच्युतः स्त्रीभिः हसितक्रीडाभिः सिक्तः, यक्षपतिरिव यक्ष्याभिः क्रीडति। तासां वस्त्राणि सिक्तानि, विशालस्तनानि प्रकाशितानि, पुष्पपुञ्जैः सिक्त्वा, प्रियं आलिङ्ग्य, क्रीडया मुखानि स्मितमण्डितानि, उत्कण्ठाविकसितानि। कृष्णः, कस्तूरीलेपनमालया वक्षः शोभितम्, आलिङ्गनक्रीडया स्रस्तकुन्तलः, युवतिभिः पुनः पुनः सिक्तः, गजपतिरिव गजस्त्रीभिः परिवृतः क्रीडति। सः नर्तकीभ्यः, गायिकाभ्यः, वाद्यकृद्भ्यः, स्त्रीभ्यः, क्रीडायै भूषणानि वस्त्राणि दत्तवान्। एवं कृष्णः हासैः, चेष्टाभिः, क्रीडावाक्यैः, आलिङ्गनैः स्त्रीणां मनांसि आकर्षितवान्। ताः स्त्रियः केवलं मुकुन्दे मनः स्थापयन्त्यः, मन्दमदवाक्यवद् अव्यक्तवाचः, पद्मलोचनं चिन्तयन्त्यः, वदन्ति; ताः वाक्यं शृणु। रमण्यः उचुः—"हे कुररी, त्वं दुःखिता, निद्रारहितासि; जगन्नाथः रात्रौ निद्रां करोति, अस्माकं अवबोधात् दूरः। त्वं अपि, मित्रे, पद्मलोचनस्य दयालुनीलक glance- स्मितेन हृदयविविक्त्या व्रणिता असि वा?" "रात्रौ नेत्राणि मूढ्वा, सहचर्याः अज्ञाय, विलपसि, हे चक्रवाकि। अस्माकं अपि अच्युतपादसेवा प्राप्ता; वा तव केशेषु माल्येच्छा अस्ति?" "सदा जलान्तिके विलपसि, रात्रौ जागरिता; किं मुकुन्देन तव जीवचिह्नं हरितम्? अतः त्वं अपि दुःसहं अवस्थां प्राप्ता?" "हे चन्द्र, त्वं तीव्रक्षयेन ग्रस्तः, तव ज्योतिः क्षीणम्, तव स्वप्रभया तमः न निवारयति। अस्माकं इव, मन्दवाक्यभिः विमूढाः, त्वं अपि विस्मृतः, अतः मूकः, अस्माभिः अज्ञातः?" "हे मलयपवन, किं अस्माभ्यं किञ्चित् कुपितोऽसि? गोविन्दस्य कटाक्षैः हृदयवेदनां जनयन्, अस्माकं मनः स्पृशसि।" "हे मेघ, नूनं यदुपतये प्रियः असि; अस्माकं इव, प्रेमबन्धितः, श्रीवत्सचिह्निनं सततं चिन्तयन्। उत्कण्ठया व्याकुलहृदयः, पुनः पुनः अश्रुधारां स्रवत्, स्मृत्या सः दुःखं अनुभवति।" "हे कोकिल, कम्पमानकण्ठेन, तव वचनानि मृतान् अपि जीवन्ति। वद, किं तव आज्ञा? प्रियस्य नाम उच्चारयसि इति प्रतीतिः।" "हे पर्वत, त्वं न चलसि, न वदसि; किम् महान् उद्देश्यः चिन्तयन्? नूनं वासुदेवपुत्रस्य पादमालिङ्गनम् इच्छसि, तं हृदि धारयन्।" "हन्त, समुद्रपत्नीः, तासां सरांसि शुष्कानि, हस्ताः क्लान्ताः, कमलरूपशोभा नष्टा, प्रियवियोगात्। अस्माकं इव, उत्कण्ठया हृदयग्राह्याः, भगवतः मधुपतेः कटाक्षविहीनाः दुःखिताः।" एवं श्रीकृष्णस्य अद्भुतविहारं, स्त्रीणां उत्कण्ठितवाक्यानि, तस्य परमसौख्यं, धर्मस्थापनं च, सर्वे भक्ताः श्रद्धया शृण्वन्ति।