कृष्णः अर्जुनं प्रति एवमुक्त्वा, सर्वेश्वरः तं सह दिव्यं रथं समारुह्य पश्चिमदिशं प्रविष्टवान्। ततः स भगवान् सप्त द्वीपान् सप्त सागरान् सप्त पर्वतान् च लङ्घयन् लोकालोकं च प्रविश्य अन्तः गतवान्। तत्र, भारतश्रेष्ठ, रथस्य अश्वाः—शैब्यः सुग्रीवः मेघपुष्पः बलाहकः च—मार्गं न प्राप्नुवन् तमसि मोहिता अभवन्। तां स्थितिम् दृष्ट्वा योगेश्वरः श्रीकृष्णः स्वं तेजस्वि सुदर्शनचक्रं सहस्रसूर्यसमप्रभं पुरतः प्रेषितवान्। तत् सुदर्शनं मनसो वेगं सम्, घोरं गाढं तमः विशालं प्रविश्य, तेजसा तं विदारितवान्, यथा रामस्य बाणः सेनां विदारयेत् गुणविमुक्तः। तेन चक्रेण निर्मिते मार्गे अर्जुनः तं परमं अनन्तं तेजः तमःपारं दृष्ट्वा, तस्य दीप्त्या नेत्रे आहतः, नेत्रे निमीलितवान्। अनन्तरं, वायुनाऽनुकूलितः, अर्जुनः महातरङ्गयुक्तं जलं प्रविष्टवान्। तत्र सः दिव्यरत्नस्तम्भसहस्रैः शोभितं अद्भुतं तेजस्वि प्रासादं अपश्यत्। तस्य मध्ये, अर्जुनः अद्भुतं अनन्तं महाविषं अपश्यत्—सहस्रशीर्षं, फणेषु दिव्यरत्नैः शोभितं, भास्वरं, द्वाभ्यां तीक्ष्णाभ्यां नेत्राभ्यां, पर्वतश्वेतं, नीलजिह्वं च। तस्य विष्णोः सुखासने, सर्वव्यापिनं परमपुरुषं कृष्णं अर्जुनः अपश्यत्—घनश्यामं पीतवस्त्रं प्रसन्नवदनं विशाललोचनं। तस्य शिरसि मुकुटं, कर्णौ दिव्यरत्नकुण्डलाभ्यां शोभितौ, केशाः सहस्रसंवृताः तेजोमण्डलेन आवृताः, अष्टबाहुः दीर्घः, कौस्तुभमणिं धारयन्, श्रीवत्सलक्षणं वनमालया भूषितं च। अच्युतः तं अनन्तात्मानं प्रणम्य, अर्जुनः अपि विस्मयाभिभूतः नमस्कृतवान्। तदा, महेश्वरः, हस्तान् संयोज्य, हास्ययुक्तया बलवतीया वाचा तौ प्रोवाच—"युवां द्रष्टुम् इच्छन् अहम् ब्राह्मणपुत्रान् अत्र आनयम्, धर्मस्य स्थापनार्थं; युवां मम अंशावतारौ, शीघ्रं पृथिवीभारं विनष्ट्वा प्रतिगच्छताम्।" "यद्यपि सर्वे इच्छाः पूर्णाः, तथापि युवां नरनारायणौ, श्रेष्ठौ ऋषी, धर्मं आचरतः लोकस्थैर्याय जनहिताय च।" इत्येवम् परमात्मना उपदिष्टौ, तौ कृष्णौ "ओम्" इति प्रणम्य, ब्राह्मणपुत्रान् महेश्वरं च आदाय निर्गतौ। हर्षपूर्णौ स्वं पूर्वस्थानं आगत्य, ब्राह्मणाय पुत्रान् तेषां रूपेण तेषां वयसा च समर्पितवन्तौ। तं वैष्णवस्थानं श्रुत्वा, पार्थः अत्यद्भुतं मन्यते; मानवस्य याऽपि शक्तिः, सा केवलं कृष्णकृपया भवति इति चिन्तयामास। एवं बहुकार्याणि कृत्वा, सः लोकान् भोगान् उपभुक्तवान्, सर्वयज्ञान् अतिक्रान्तवान् च। सः ब्राह्मणादिभ्यः सर्वेभ्यः कामान् उचितकाले दत्तवान्, यथा इन्द्रः प्राप्य अधिपत्यं वर्षं कर्षति। अधर्मराजान् हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां विनाशं कृतवान्, ततः धर्मं धर्मपुत्रादिभिः संस्थापितवान्। शुकः उवाच—स्वस्य पुरीं द्वारकां, समृद्ध्यायुक्तां, वृष्णिश्रेष्ठैः परिवृतः, श्रीकृष्णः सुखेन वासं कृतवान्। तत्र, स्त्रियः दिव्यवस्त्रैः भूषिताः, यौवनमाधुर्येण दीप्ताः, कन्दुकादिभिः क्रीडन्त्यः, भवनेषु विद्युत्प्रभाभिः शोभन्त्यः। मार्गेषु सदा उत्सवः, मदोन्मत्तगजैः, वीरैः, अश्वैः, सुवर्णरथैः, सर्वे भूषिताः। उद्यानानि, वृन्दानि पुष्पवृक्षपङ्क्तिभिः रम्याणि, भ्रमरपक्षिस्वरैः सर्वत्र गुञ्जन्ति। सः षोडशसहस्रयोषितां प्रियः एकः, तासां दिव्यगृहेषु अद्भुतरूपाभिः रममाणः। शुद्धजलानि, पूर्णपुष्पपङ्कजैः, कुमुदैः, नीलोत्पलैः गन्धयुक्तानि, पक्षिसमूहैः च। तत्र, कृष्णः स्त्रीभिः आलिङ्गितः, तासां स्तनकुङ्कुमेन शरीरं लिप्त्वा, सरस्सु प्रविश्य क्रीडितवान्। गन्धर्वैः गीतैः, मृदङ्गतालवाद्यैः, सूतैः, मागधैः, बन्दिभिः वीणावादनैः च गीयमानः। ताः स्त्रियः हसितैः क्रीडाभिः कृष्णं अभिषिञ्चन्त्यः, सः क्रीडायाम् यक्षराजः यक्षिण्यः इव रममाणः। तासां वस्त्राणि सिक्तानि, स्तनौ विशालौ प्रकटौ, पुष्पैः कृष्णं अभिषिञ्चन्त्यः, आलिङ्गनाय उत्सुकाः, मुखानि स्मितैः कामोत्कण्ठायाः दीप्तानि। कृष्णः, स्तनकुङ्कुमलिप्तमालया वक्षः भूषितः, क्रीडायाः आलिङ्गनैः केशाः विमुक्ताः, युवतिभिः पुनः पुनः अभिषिञ्च्यमानः, गजः गजिन्यः इव रममाणः। कृष्णः नर्तक्यः, गायिकाः, वादक्यः, स्त्रियः च क्रीडायै भूषणानि वसनानि दत्तवान्। सः स्मितैः, कटाक्षैः, क्रीडावाक्यैः, आलिङ्गनैः, तासां चित्तानि आकर्षितवान्। ताः स्त्रियः, मनः केवलं मुकुन्दे स्थितम्, वाक्यं मत्तवत्, मूढवत्, विकलम् उचुः, पद्मलोचनं चिन्तयन्त्यः; तानि वाक्यानि शृणु। रमण्यः ऊचुः—"हे कुररी, त्वं निशि विलपसि, न विश्रामसि; जगन्नाथः रात्रौ निद्रायते, अस्माकं दृष्टेः पराङ्मुखः। त्वं अपि, सखा, अस्माकं इव, हृदयं तस्य दयालु दृष्टिस्मितैः विदारितम्?" "रात्रौ चक्षुः निमीलयति, सखा न पश्यति, विलपसि, हे चक्रवाकि। अस्माकं अच्युतपादसेवा प्राप्ता; अथवा पुष्पमालां केशेषु धारयितुम् इच्छसि?" "जलसमीपे सदा विलपसि, निशि जाग्रसि; किं मुकुन्दः तव आत्मचिह्नं हरित्वा, त्वं अपि दुःसहं स्थितिं प्राप्तवती?" "हे चन्द्र, त्वं क्षयव्याधिना ग्रस्तः, ज्योतिः क्षीयते, स्वदीप्त्या तमः न हरसि। अस्माकं इव, मोहिताः, विकलवाक्यं भाषसे, विस्मृतः, न ज्ञातः?" "हे मलयपवन, किं वयं तव अप्रियं कृतवन्तः? गोविन्दस्य कटाक्षैः हृदयं तापितम्, त्वं तं तापं आवहसि।" "हे मेघ, त्वं निश्चितं यादवश्रेष्ठस्य प्रियः; अस्माकं इव, प्रेम्णा बद्धः, श्रीवत्सलक्षणं ध्यायन्। तं स्मृत्वा, तव हृदयम् अस्माकं इव व्याकुलम्, पुनः पुनः अश्रुधारां स्रावयसि—एवम् तस्य संगस्य दुःखम्।" एवं श्रीकृष्णस्य अद्भुतलीला, दिव्यसंपदा, प्रेममाधुर्यं च, तत्र द्वारकायां प्रकटितम्।