ये भक्तिपरायणाः, किंचित् द्रव्यविहीनाः, तेषां निष्कामवैष्णवानां शुद्ध्यर्थं केवलं श्रवणमात्रेणैव पर्याप्तं, न तु समापनकर्मणि विशेषः कश्चिद् विधीयते। यदा कथा-यज्ञस्य समापनं सम्पद्यते, तदा श्रोतृभिः परमया भक्त्या ग्रन्थः कथाकर्ता च पूजनीयौ। ततः तुलसीमाल्यैः श्रोतृणां सत्कारः कर्तव्यः, मृदङ्गतालवाद्यसंयुक्तं मधुरं कीर्तनं च आयोज्यं। तत्र जयशब्दाः, नमस्कारवचनानि, शङ्खध्वनयश्च कारयितव्याः; ब्राह्मणेभ्यः, भिक्षुकाभ्यश्च वित्तं भोजनं च दातव्यम्। श्रोता यदि विरक्तः स्यात्, तर्हि श्वः गीतवाद्यादिकं आयोज्यं; यदि गृही, तर्हि कर्मशुद्ध्यर्थं होमः करणीयः। प्रतिश्लोकं विधिवत् क्षीरपाकं, मधु, घृतं, तिलान् चान्यैः सह द्रव्यैः विशेषतः दशमस्कन्धे समर्पयेत्। वैकल्पिकरूपेण, गायत्र्या होमः समाधिना कार्यः, यतो हि पुराणं परतत्त्वसमं निर्दिष्टम्। यदि होमं कर्तुं न शक्नोति, तर्हि तद्द्रव्याणि परेभ्यः दत्त्वा फलसिद्ध्यर्थं विघ्नदोषशमनाय प्राज्ञः समाचरेत्। दोषशान्तये सहस्रनामस्तोत्रं पठेत्; तेन सर्वं सफलं भवति, न ह्यतः परं किञ्चिदस्ति। अनन्तरं द्वादशब्राह्मणान् क्षीरपाकमधुना भोजयेत्, सुवर्णं गावं च संकल्पसमाप्तये दद्यात्। यदि शक्तिः स्यात्, तर्हि त्रिपलपरिमाणस्य सुवर्णसिंहस्य निर्माणं कारयेत्, तत्रैव सुलेखितं ग्रन्थं स्थापयेत्। तं यथाविधि, आह्वानाद्युपचारैः, वस्त्राभरणगन्धादिभिः, सम्यक् पूजयित्वा, यः यथार्हः संयतात्मा, तस्मै दद्यात्। एवं गुरवे दत्ते प्राज्ञेन संसारपाशात् विमुक्तिः स्यात्; एवं विधिना सर्वपापविनाशः। अयं शुभः श्रीमद्भागवतपुराणः फलदः, धर्मार्थकाममोक्षप्रदायकः निःसंशयम्। कुमाराः ऊचुः—एवं सर्वं ते कथितम्; किं भूयः श्रोतुमिच्छसि? स्वयमेव श्रीमद्भागवतं भोगमोक्षप्रदं। सूतः उवाच—एवमुक्त्वा महात्मानः तं पावनं भागवताख्यानं पपुः, यः सर्वपापनाशकः पुण्यः च भोगमोक्षदायकः। सप्ताहमेकमेकचित्ताः सर्वे श्रोतारः श्रुत्वा, ततः परमेष्ठिनं परमेष्ठिनं स्तुवन्ति। तदनन्तरं ज्ञानवैराग्यभक्तीनां बलं परममभवत्; नवयौवनं सर्वजनानां मनोहरं समजायत। नारदः स्वमनोरथसिद्धिं लब्ध्वा, परमसुखबोधात् सपरमानन्देन रोमाञ्चिततनुः अभवत्। एवं कथाम् एकचित्तेन श्रुत्वा, श्रीनारदः भगवत्प्रियः, सस्नेहं कृताञ्जलिर्भक्तिगद्गदया वाचा तान् उवाच— "धन्योऽस्मि, कृपया परिपूर्णाः यूयं मयि अनुग्रहं कृतवन्तः; अद्याहं पापहरं श्रीहरिं प्रपन्नः। सर्वेषां धर्माणां मध्ये श्रवणमेव श्रेष्ठमिति मन्ये, हे तपस्विनः; केवलश्रवणेनैव वैकुण्ठनिवासिनं कृष्णं लभ्यते।" एवं वदति महावैष्णवे नारदे, योगीन्द्रनाथः श्रीशुकः तत्र समुपागमत्। तदा षोडशवयसः व्याससुतः, ज्ञानसिन्धुचन्द्रः, स्वार्थसिद्धौ प्रवृत्तः, कथासमाप्तौ, प्रेम्णा शनैः शनैः भागवतं पठित्वा आरब्धवान्। तम् आलोक्य, सभायाः सर्वे परमतेजसः तं ज्ञात्वा शीघ्रं महान् आसनं दत्तवन्तः; देवर्षिणा स्नेहेन सत्कृतः सुखासीनः इदं वचनं प्रोवाच—"मम शुद्धवचनानि शृणुत।" श्रीशुक उवाच—"भागवतम् आमलकफलमिव वेदकल्पतरोरुद्गतम्, शुकमुखामृतद्रवसंयुक्तम्; हे रसिकाः, पुनः पुनः भागवतरसं पिबत। अत्र श्रीमद्भागवते महर्षिणा विरचिते सर्वपाखण्डधर्माः परित्यक्ताः; अत्र निर्मलहृदयानाम् अनसूयूनां हितं तत्वमुपदिष्टम्, त्रिविधतापहरम्। अन्येषां शास्त्राणां किम् आवश्यकम्? अत्रैव भगवन् श्रोतृणां हृदि सन्निहितो भवति।" "श्रीमद्भागवतं पुराणरत्नमौलिः, वैष्णवधनम्; अत्र परमहम्सपरमार्थज्ञानं गीयते। अत्र निष्कर्मज्ञानं, विवेकवैराग्यभक्तियुतं, प्रकाश्यते; तस्य श्रवणपठनचिन्तनैः भक्त्या मुच्यते जनः। स्वर्गे, सत्यलोके, कैलासे, वा वैकुण्ठे, अयं भागवतरसः न लभ्यते; अतः, भाग्यवन्तः, सदा पिबत—कदापि न विसृज्यत।" सूतः उवाच—एवं बदरायणेन सभायां भाषमाणे, साक्षात् हरिः प्रह्लादबल्युद्धवार्जुनादिभिः परिवृतः तत्र आगतः; देवर्षिणा तेषां च सत्कारः कृतः। हरिं परमासनस्थं दीप्यमानं दृष्ट्वा, ते अग्रे स्तुतिं कृतवन्तः। तदा शिवः पार्वत्या सह, ब्रह्मा पद्मासनेन, स्तुत्युपलम्भनाय तत्र आगच्छताम्। प्रह्लादः तालवाद्यं गृह्णाति, उद्धवः घण्टां नृत्यति, देवर्षिः वीनां रागविद् वादनं करोति, अर्जुनः गीतनायकः अभवत्; इन्द्रः मृदङ्गं वादयन् "जय जय! किम् उत्तमं स्तोत्रं कुमाराः!" इति वदति; अग्रे व्यासतनयः शुकः सुगतया रचनया पठति। तत्र मध्ये हरिशिवब्रह्मणः त्रयः सह नृत्यन्ति, भक्तिमत्तमेषु अभिनेतृवद् प्रभासमाना दृश्यन्ते। तं अद्भुतं स्तवनं दृष्ट्वा, प्रीतोऽपि हरिः इदं वचनं उवाच— "यद् इच्छसि तां वरं याचस्व, तव स्तवनकथनाभ्यां अहं तुष्यामीति।" इति श्रुत्वा, ते प्रेम्णा हृष्टमनसः हरिं प्रत्युवाचुः—"सर्वेषु पर्वतेषु, सर्पेषु, सर्वेषु भक्तेषु च, त्वं प्रयत्नेन स्मर्यस्व—एष एव नः कामः।" "एवं भवतु" इति अच्युतः अन्तर्धानम् अगात्। ततः नारदः शुकः चान्ये च तपस्विनः तस्य पादयोः प्रणम्य, हृष्टाः मोहविनिर्मुक्ताः, भगवतकथामृतं पीत्वा, तत्रैव निर्गता। सा भक्ति शुकैः स्वग्रन्थे अपि पुत्रैः सहितं रक्षिता; अतः भागवतसेवया वैष्णवचित्तं हरीं प्रति प्रवर्तते। ये दरिद्राः, पीडिताः, ज्वरार्ताः, मायासुरेण पीड्यमानाः, संसारसागरे निमग्नाः, तेषां हिताय भागवतरवः प्रवर्तते। शौनकः पप्रच्छ—"कदा शुकः राज्ञे भाषितवान्? कदा पुनः गोकरणः? कदा देवर्षिः ब्राह्मणेभ्यः? इदं मे संशयं छिन्धि।" सूतः उवाच—त्रिंशद्वर्षे भगवतः श्रीकृष्णस्य प्रयाणानन्तरम्, यदा कलिः प्रविवेश, तदा भाद्रपदमासस्य शुक्लनवम्यां शुकः भागवतम् आरब्धवान्।