एवं ब्राह्मणेन मुनिना शप्तः फल्गुनः स्वविद्यायाश्रयणात् शीघ्रं सायमनीं यत्र यमधर्मराजो निवसति तत्र जगाम। तत्र ब्राह्मणपुत्रं न दृष्ट्वा, स आयुधधारीन्द्रपुरीं, ततः अग्नेः, निरृत्याः, सोमस्य, वायोः, वरुणस्य च पुराण्यन्वेष्टुं ययौ। रासातलमपि, दिवं, अन्येषां च देवानां वासस्थानानि स शस्त्रभृत् प्राप्य, ब्राह्मणपुत्रं नापश्यत्, प्रतिज्ञां च पूर्तुं न अशकत्। तदा स अग्निम् प्रवेष्टुमिच्छन् अभवत्, किन्तु कृष्णेन निरुद्धः। कृष्णः उवाच—अहं ते ब्राह्मणपुत्रान् दर्शयिष्यामि, त्वं स्वयमन्यथान्मा मन्यथाः। ये जनाः अस्माकं विशुद्धकीर्तिं स्थापयन्ति, ते धन्याः स्युः। इत्युक्त्वा भगवाँस्तमर्जुनं सह सर्वेश्वरेण दिव्येन रथेन पश्चिमदिकं प्रविवेश। स सर्बोत्तमः सप्त द्वीपान्, सप्त समुद्रान्, सप्त शैलान्, लोकालोकं च अतिक्रम्य, अन्तर्भूतं प्रविवेश। तत्र, भारतश्रेष्ठ, शैब्यः सुग्रीवः मेघपुष्पः बलाहकः च अश्वाः मार्गं न लब्ध्वा तमसि मोहिताः। तान् दृष्ट्वा, भगवान् योगेश्वराणां स्वामी कृष्णः, स्वं सहस्रसूर्यसमप्रभं चक्रं पुरतः प्राहिणोत्। स सुदर्शनः मनसोऽपि शीघ्रतरः, विशालं घनं भीषणं तमः, रामस्य बाण इव गुणविमुक्तः सेनामिव, तेजसा विदार्य प्रविवेश। तेन चक्रेण कृतपथे अर्जुनः तं परं, अनन्तं तेजोऽन्धकारात् परं दृष्ट्वा, तस्य दीप्त्या नेत्रे आहतः, उभे अपि नेत्रे अपिधाय। ततः स वायुवाहनः, महाप्रवाहयुक्ते जले प्रविष्टः, तत्र अपश्यत् अद्भुतं परमदीप्तं भवनं, सहस्रदीप्तिमणिस्तम्भैर् विभूषितम्। तत्र तस्मिन्महति भवनान्तः, अद्भुतं अनन्तं महोरगं सहस्रशिरसं, तस्य फणासु मणिदीप्तिभिः शोभमानं, श्वेतं गिरिप्रख्यं, नीलजीह्वं, भीमदृशं च। तस्य भुजङ्गस्य सुखासने, सर्वव्यापिनं परमपुरुषं, वर्षाराजमेखलाभं, पीतवाससं, शान्तवदनं, विशाललोचनं च अर्जुनः अपश्यत्। स मुकुटकुण्डलैः महामणिभिः विभूषितः, सहस्रकुन्तलैर् प्रभामण्डलेन परिवृतः, अष्टभिः दीर्घसुमधुरभुजैः, कौस्तुभमणिना, श्रीवत्सलक्षणेन, वनमालया च शोभितः। अच्युतः तं अनन्तात्मानं प्रणम्य, अर्जुनः अपि विस्मयाविष्टः सन्नमस्कृत्य, तदा सर्वेश्वरः, प्रसन्नमुखः, करकमलयुतः, हसितवदनः, बलगम्भीरया गिरा तौ उवाच। स उवाच—युवां द्रष्टुमिच्छन्, धर्मसंरक्षणार्थं, ब्राह्मणपुत्रानिहानयम्। युवां ममांशावतारौ, पापभारं निहत्य शीघ्रं प्रतिनिवर्तेथाम्। यद्यपि सर्वकामौ, तथापि नरनारायणौ, ऋषिप्रवरौ, धर्मं चरथः लोकस्थैर्यार्थं, जनहिताय च। एवं परमेश्वरेण उपदिष्टौ, तौ कृष्णौ, ओंकारेण प्रणम्य, ब्राह्मणपुत्रान् सह तेन महात्मना स्वगृहं प्रतिजग्मतुः। तौ हृष्टमनसौ स्वपुरं प्रत्यागत्य, ब्राह्मणाय तान् पुत्रान् तेषां रूपवयसा प्रतिपादयामासतुः। तं वैष्णवं लोकं श्रुत्वा, पार्थः परमविस्मितः अभवत्; स सर्वं मानुषं तेजः कृष्णकृपाप्रसूतं मन्यते स्म। एवं बहूनि कर्माणि प्रादर्शयन्, स लोकान् भुक्त्वा, सर्वयज्ञान् अतिक्रान्तः। स ब्राह्मणादीनां सर्वेषां यथाकालं कामान् दत्तवान्, इन्द्र इव प्राप्तश्रीमान् वर्षं स्रवति। पापियांसः नृपान् हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां नाशं कृत्वा, धर्मपुत्रादिभिः धर्मं स्थापयामास। शुकः उवाच—एवं स्वपुरीं द्वारकां समृद्धसंपद्वतीं, वृष्णिप्रवरैः परिवृतः, श्रीपतिः सुखेन निवसति स्म। तत्र स्त्रियः, भूषणवसनविभूषिताः, यौवनश्रीसमुज्ज्वलाः, गृहेषु कन्दुकक्रीडादिलेख्याः, विद्युत्स्निहा इव दीप्तिमत्यः। सदा रथ्याः, मदमत्तगजैः, रथैः, अश्वैः, सुभूषितस्वर्णमण्डितैः, योधैः च सदा संकुलाः। उद्यानवाटिकासु, पुष्पश्रेणीभिः समृद्धासु, भ्रमरशुकनिनादैः सर्वत्र प्रतिध्वनिताः। स षोडशसहस्रयोषितां महापुरे, प्रत्येकं रूपवैचित्र्ययुक्तां, एक एव प्रियतमः क्रीडति स्म। शुद्धवारिषु, पूर्णपुष्पपाटलीनां कुमुदोत्पलनलिनानां गन्धयुक्तासु, पक्षिसंघकूजितेषु च। स सरस्सु प्रविश्य, तासां स्तनकुसुमकुङ्कुमलिप्ताङ्गः, स्त्रीभिः आलिङ्गितः क्रीडति स्म। तत्र गान्धर्वैः, मृदङ्गतालवाद्यैः, सूतिमागधगीतैः च, वीणाप्रणादैः च, अच्युतः गीत्यादिभिः क्रीडितः। हसितविलासैः ताभिः, क्रीडारतैः, पुष्पवर्षैः, स यक्षपतिरिव यक्षीभिः, स्नापितः। तासां वासांसि सिक्तानि, स्तनौ च प्रस्फुटितौ, पुष्पहस्तैः सिञ्चन्त्यः, प्रियं क्रीडया आलिङ्गन्त्यः, स्मिताननाः, जागरूककामसंयुक्ताः। कृष्णः, कुङ्कुमलेपनमालाविभूषितवक्षाः, क्रीडाभिः विस्रस्तकेशः, युवतिभिः पुनः पुनः सिञ्च्यमानः, गजपतिरिव गजाङ्गनाभिः, रमते स्म। स नर्तकीभ्यः, गायिकाभ्यः, वादिकाभ्यः, स्त्रीभ्यश्च, क्रीडोपकरणानि भूषणवस्त्राणि दत्तवान्। एवं कृष्णः, हासविलासैः, चेष्टितैः, परिहासैः, आलिङ्गनैः च, तासां मनांसि आकृष्टवान्। ताः केवलं मुकुन्दे मनः स्थापयित्वा, तस्य पद्मलोचनस्य चिन्तनात्, मत्तवत्, जडवत्, असम्बद्धवाक्यानि बभाषिरे; ताः शृणु। रमण्यो वदन्ति—हे कुररी, त्वं निशि न निद्रसि, विलपति च; जगन्नाथः रात्रौ निद्रां करोति, अस्माकं च चेतसः पराङ्मुखः। किं त्वं अपि, सखी, अस्मद्वद्, तस्य कृपया कटाक्षस्मितैः हृदयविदारिताः असि? त्वं रात्रौ नेत्रे निमील्य, पतिं न दृष्ट्वा, विलपसि, हे चक्रवाकि; वयं अपि अच्युतपदसेवां प्राप्ताः। अथवा, त्वं केशे माल्यकांक्षिणी किम्?