कृष्णस्य सन्निधौ तदा ब्राह्मणः अर्जुनस्य सफलतां निन्दन् इत्युवाच—“पश्य मे मूढतां यत् अस्य गर्वितवचनानि विश्वस्य मया स्वीकृतानि।” न हि प्रद्युम्नः, न च अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः तं रक्षितुम् अशक्नुवन्; कथं तर्हि, हे विश्वेश, अन्यः कश्चन रक्षिता स्यात्? धिक् अर्जुनस्य मिथ्यावचनानि, धिक् तस्य आत्मस्तुतिं धनुः च; मोहितः स भाग्यनियोजितं कर्तुम् इच्छति। एवं ब्राह्मणेन शप्तः फाल्गुनः स्वविद्यायाः आश्रयणेन शीघ्रं सायण्यमनीं यत्र यमधर्मराजः निवसति तत्र जगाम। तत्र ब्राह्मणपुत्रं न दृष्ट्वा, सः शस्त्रपाणिः इन्द्रस्य पुरं, ततोऽग्नेः, निरृत्याः, सोमस्य, वायोः, वरुणस्य च पुराणि ययौ। रसायाः तलं, दिवं, अन्येषां च देवतानां निवेशनानि सः शस्त्रधरः अगच्छत्। ब्राह्मणपुत्रं नापश्यन्, प्रतिज्ञां च न पूरयन्, सः अग्नौ प्रवेष्टुम् इच्छन् स्थितः, किन्तु कृष्णेन निरुद्धः। कृष्णः उवाच—“अहं ते ब्राह्मणपुत्रान् दर्शयिष्यामि, आत्मनं न अवमानय; ये नः शुद्धकीर्तिं स्थापयन्ति, ते पुण्यभागिनः स्युः।” एवं अर्जुनं संबोध्य भगवान् सर्वेश्वरः दिव्यरथमारुह्य पश्चिमदिकं प्रविवेश। सः परमेष्ठी सप्त द्वीपान्, सप्त समुद्रान्, सप्त पर्वतान्, लोकालोकं च अतिक्रम्य, अन्तः प्रविवेश। तत्र, हे भारतश्रेष्ठ, शैब्यः, सुग्रीवः, मेघपुष्पः, बलाहकः इत्येते अश्वाः मार्गं न लब्ध्वा तमसि नष्टाः। तान् दृष्ट्वा भगवाँस्स्वयं योगेश्वराणां स्वामी, सहस्रसूर्यसमप्रभं स्वचक्रं पुरतः प्राहिणोत्। तत् सुदर्शनं मनोजवम्, तस्मिन् घनतमसि भीषणे महति प्रविश्य, तेजसा तं तमः विदार्य, यथा रामबाणः गुणमुक्तः सेनाम् अवधीदिति। चक्रेण विवृतेन पन्थना अर्जुनः तमः परं परमं ज्योतिः अपारं दृष्टवान्; तस्य तेजसा नेत्रयोः आहतः, सः नेत्रे निमील्य तस्थौ। ततः वायुवाहनात् सः उदकं प्रविष्टः, महापूरैः शोभितं; तत्र दिव्यं, दीप्तिमन्तं, सहस्ररत्नस्तम्भैः स्फुरन्तं महाप्रासादं अपश्यत्। तत्रासीत् अद्भुतः अनन्तः महाहिः सहस्रशिराः, तस्य फणाः रत्नप्रभाभिः भूषिताः, तस्य दीप्तिमान् भीषणद्वयनेत्रः, श्वेतः पर्वतवत्, नीलकण्ठः च। तस्य भोगे सुखासीनं सर्वगतं परमपुरुषं कृष्णमिव घनश्यामं पीताम्बरधरं शान्तवदनं विशाललोचनं अपश्यत्। सः मणिमुकुटकुण्डलैः विभूषितः, सहस्रकुन्तलैः प्रभामण्डलैः परिवृतः, अष्टभिः दीर्घभुजैः शोभितः, कौस्तुभमणिं धारयन्, श्रीवत्सलाञ्छितः, वनमालया भूषितः। (पुनरुक्तश्लोकः—एवमेव वर्णनं पुनरुक्तम्।) अच्युतः तं अनन्तात्मानं प्रणम्य, अर्जुनः अपि विस्मयेन नमस्कृत्य, तदा महेश्वरः करान् संकुच्य, स्मितपूर्णेन बलवता स्वरें तौ उवाच। “युवां द्रष्टुम् इच्छन् अहं ब्राह्मणपुत्रान् अत्र आनयम्, धर्मसंरक्षणार्थं च पृथिव्याम्; युवां हि मम अंशावतारौ, दुष्टभारविनाशनानन्तरं शीघ्रं प्रतिगच्छतम्।” “युवयोः कामाः पूरिताः, युवां नरनारायणौ ऋषिप्रवरौ, धर्मं चरतम् लोकस्थैर्याय जनहिताय च।” एवं परमेणेशेन निर्देशितौ तौ कृष्णौ, प्रणम्य ‘ओम्’ इति, ब्राह्मणपुत्रान् आदाय, तं च परमेश्वरं प्रणम्य प्रतिजग्मतुः। हर्षपूर्णौ तौ स्वपुरं यथापूर्वम् आगत्य, ब्राह्मणाय पुत्रान् तेषां रूपवयःक्रमेण ददतुः। तं वैष्णवं धाम श्रुत्वा पार्थः परमं विस्मयम् अगच्छत्; यत् किंचिदपि पुरुषेषु सामर्थ्यम् अस्ति, तत् सर्वं कृष्णकृपया इति मनसा अचिन्तयत्। एवं बहूनि कर्माणि लोके दर्शयन्, सः भोगान् अश्नन्, सर्वयज्ञान् अतिशयेन चकार। सः सर्वेषां जनानां, ब्राह्मणादीनां च, यथाकालं सर्वाभीष्टवरान् अदात्, यथा इन्द्रः स्वराज्यं प्राप्य वर्षं वृष्ट्वा। अधर्मराज्ञः निहत्य, अर्जुनादिभिः तेषां विनाशं कृत्वा, धर्मं धर्मपुत्रादिभिः शीघ्रं स्थापयामास। शुकः उवाच—स्वपुरे द्वारकायां, श्रीमद्भगवान् श्रीनिवासः, सर्वसमृद्धिसम्पन्ने स्थले, वृष्णिप्रवरैः परिवृतः सुखेन निवसति। तत्र स्त्रियः शोभनवस्त्राभरणभूषिताः, यौवनमाधुर्यदीप्ताः, कन्दुकक्रीडादिभिः रममाणाः, भवनान्तः विद्युत्समप्रभाः। राजमार्गाः सदा संचारपूर्णाः, मदोन्मत्तगजैः, शूरैः, अश्वैः, सुवर्णरथैः च शोभायमानाः। उद्यानानि च पुष्पवृक्षपङ्क्तिभिः समृद्धानि, भ्रमरशुकगानैः सर्वत्र निनादितानि। सः षोडशसहस्रयोषितां केवलप्रियः, तासां दिव्यगेहेषु, अद्भुतरूपाभिः सह रमते। शुद्धसरोष्णीनां, कमलोत्पलशतपत्रगन्धयुक्तानां, पक्षिणां कलरवयुतानां जलासु, सः स्त्रीभिः सह क्रीडति। सरसिजगन्धलेपितवपुः, स्त्रीभिः आलिङ्गितः, सरस्सु प्रविश्य क्रीडति। गन्धर्वैः गीतैः, आनन्दसंयुक्तमृदङ्गतालनिनादैः, सूतिमागधगायकैः वीणावादनैः च सः कीर्त्यते। स्त्रियः हासपूर्णचेष्टाभिः क्रीडन्त्यः, तं स्नापयन्त्यः, सः अपि यक्षपतिरिव यक्षीभिः सह क्रीडति। तासां वस्त्राणि सिक्तानि, स्तनौ च विस्तीर्णौ, पुष्पहस्तैः तं सिञ्चन्त्यः, आलिङ्गनक्रीडया प्रियतमं आलिङ्गन्त्यः, स्मिताननाः, जागरितरागोत्कण्ठया दीप्तमुख्यः च। कृष्णस्य वक्षःस्थले कुसुमगन्धलिप्तमालाः, क्रीडाभिः आलिङ्गनैः च बाल्यकुन्तलाः विमुक्ताः, स्त्रीभिः वारंवारं सिञ्च्यमानः, क्रीडारम्भे गजपतिरिव स्त्रीगजैः परिवृतः रमते। क्रीडायै नर्तकीभ्यः, नर्तकीभ्यः, गायिकाभ्यः, वादिन्यभ्यः, स्त्रीभ्यश्च भूषणवस्त्राणि दत्तानि। एवं कृष्णः हासैः, चेष्टितैः, विलासैः, आलिङ्गनैः च रममाणः, स्त्रीणां मनांसि आकर्षयत्।