श्रीभगवतः समीपे कदाचित् अर्जुनः ब्राह्मणस्य नवमे पुत्रे गतवति तस्य वाक्यं श्रुत्वा तम् अभ्यभाषत। सः ब्राह्मणं प्रत्युवाच—“हे धनुष्मन् ब्राह्मण, अस्मिन्नेव तव गृहे किमपि न्यूनं नास्ति? इमे ब्राह्मणाः यज्ञं कुर्वन्ति, क्षत्रियमित्रैः सहिताः। यत्र ब्राह्मणाः धनदारपुत्रैः परिवृताः शोचन्ति, तत्र ये क्षत्रियवेषधारिणः वसन्ति, ते तु मायया जीवन्ति, न तु धर्मेण। भगवन्, अहं तव पुत्रान् अत्र रक्षिष्ये, ये दुःखिता अनाथाश्च; यदि प्रतिज्ञां न पालयेयम्, तर्हि पावकं प्रविश्य पापात् शुद्धो भविष्यामि।” तदा ब्राह्मणः प्रत्युवाच—“सङ्कर्षणः, वासुदेवः, प्रद्युम्नः श्रेष्ठधन्वा, अनिरुद्धश्च, यस्य रथो दुर्जेयः, एते अपि रक्षितुं न शेकुः। कथं तर्हि त्वं, जगदधिपैः अपि दुष्करं कर्म कर्तुम् इच्छन्, तदपीह बालिशत्वेन कर्तुम् इच्छसि? अस्माभिः एषा प्रतिज्ञा न विश्वसनीया।” अर्जुनः उवाच—“अहं न सङ्कर्षणः, न कृष्णः, न च कृष्णस्य पुत्रः; मम नाम अर्जुनः, मम धनुः गाण्डीवम्। हे ब्राह्मण, मम शक्तिं मा अवज्ञाय; या त्र्यम्बकं तुष्टाव; युद्धे मृत्युम् अपि जित्वा तव पुत्रान् आनयिष्यामि, प्रभो।” एवं फाल्गुनेन प्रतिश्रुत्य, शत्रुतापनः अर्जुनः तेन ब्राह्मणेन पराक्रमं दृष्ट्वा सन्तुष्टः स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। यदा ब्राह्मण्याः प्रसवकालः समुपस्थितः, तदा सः द्विजश्रेष्ठः दुःखितः अर्जुनं आह्वयत्—“रक्ष रक्ष मम शिशुं मृत्युर्भयात्!” अर्जुनः शुद्धोदकं गृह्य, महेश्वरं प्रणम्य, दिव्यानि अस्त्राणि स्मरन्, गाण्डीवं सज्जीकृत्य गृहीतवान्। पार्थः शरैः सर्वतः, उपरि अधः च, विविधास्त्रप्रयोगेण सुतगृहं रक्षारूपेण आवृत्य, शरपञ्जरं निर्मितवान्। ततः ब्राह्मण्याः शिशुः जातः, सः पुनः पुनः क्रोशन्, सह शरीरं दिवं जगाम, तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। तदा कृष्णस्य सन्निधौ ब्राह्मणः अर्जुनस्य असफलतां निन्दन् उवाच—“मूढोऽहं, यस्य वचने विश्वासः कृतः। न प्रद्युम्नः, न अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः रक्षितुम् अशक्नुवन्; अन्यः कः रक्षितुम् अर्हति, भगवन्?” “अर्जुनस्य मिथ्यावाक्यं निन्द्यं, तस्य आत्मस्तुतिश्च निन्द्या, तस्य धनुः अपि; सः मोहात् दैवकृतं कर्म कर्तुम् इच्छति।” एवं ब्राह्मणेन शप्तः फाल्गुनः, स्वविद्याविश्वासेन शीघ्रं सव्यसाची सैम्यमनीं यमालयं जगाम। तत्र ब्राह्मणपुत्रं न प्राप्य, सः शस्त्रसज्जः इन्द्रस्य पुरीम्, ततोऽग्नेः, निरृत्याः, सोमस्य, वायोः, वरुणस्य च पुर्यः गत्वा विचरन्, सर्वत्र अपि तं पुत्रं न प्राप्नोत्। रासतलं, दिवं, अन्येषां देवतानां निकेतनानि च गत्वा, अस्त्राणि धारयन्, ब्राह्मणपुत्रं न प्राप्य, प्रतिज्ञां न पालयन्, अग्नौ प्रवेष्टुम् इच्छन्, कृष्णेन तु निरुद्धः। कृष्णः उवाच—“अहं त्वां ब्राह्मणस्य पुत्रान् दर्शयिष्यामि; आत्मनं न अवमन्यस्व; ये अस्माकं शुद्धकीर्तिं स्थापयन्ति, ते पुण्यश्लाघ्याः।” एवं वदन् अर्जुनसहितः भगवान्, सर्वेश्वरः, दिव्यरथमारुह्य पश्चिमदिकं प्रविवेश। सः उत्तमः सप्तद्वीपान्, सप्तसागरान्, सप्तपर्वतान्, लोकालोकं च अतिक्रम्य, तस्य अन्तरं प्रविवेश। तत्र, भारतश्रेष्ठ, शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक नामानः अश्वाः मार्गं न लब्ध्वा, तमसि नष्टाः। तान् दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः, योगेश्वराणां स्वामी, स्वं चक्रं सहस्रसूर्यप्रभं पुरतः प्रेषयामास। सुदर्शनं तत् मनसोऽपि शीघ्रतरं, ताम् अतीव घोरां तमोगहनां महतीं दिशं, स्वप्रभया विदार्य, रामस्य शर इव, गुणातीतत्वेन, प्रविवेश। चक्रेण निर्मिते पथे, अर्जुनः तमसा परं, अनन्तं, परमं ज्योतिः अपश्यत्; तस्य तेजसा लोचने विद्धः, नेत्रे निमीलितवान्। ततः, वातवाहनेन, सः महाप्रवाहयुक्ते जले प्रविष्टः; तत्र सहस्ररत्नस्तम्भैः विराजमानं, दिव्यं, तेजस्विनं महाप्रासादं ददर्श। तस्य अन्तः अद्भुतं, अनन्तं, महाविषं, सहस्रशीर्षं, मणिदीप्तफणं, शुभ्रं पर्वतसन्निभं, नीलकण्ठं, उग्रनेत्रं, नीलजिह्वं च ददर्श। तस्य भुजङ्गस्य सुखासने, सर्वव्यापिनं, परममहिमानं, पुरुषोत्तमं, घनश्यामं, पीताम्बरधरं, शान्तमुखं, विशाललोचनं भगवन्तं ददर्श। सः रत्नमुकुटकुण्डलभूषितः, सहस्रकुन्तलमण्डलितप्रभामण्डलः, अष्टदीर्घभुजः, कौस्तुभमणिधारी, श्रीवत्सलाञ्छितः, वनमालाविभूषितः आसीत्। अच्युतः तं अनन्तात्मानं प्रणम्य, अर्जुनः अपि विस्मितमनाः सस्मार; तदा देवदेवः, हस्तयुग्मं कृत्वा, स्मितवदनः, बलगर्वितया वाचा तौ उवाच। “द्रष्टुम् इच्छन्न् एव एतौ ब्राह्मणस्य पुत्रान् अत्र आनयम्, धर्मरक्षणाय; यूयं मम अंशावतारौ, पापभारं नाशयित्वा शीघ्रं प्रतिगच्छतम्।” “युवयोः सर्वे अभिलाषाः पूर्णाः; यूवां नरनारायणौ, श्रेष्ठमुनिवरौ, लोकस्थित्यै जनहिताय धर्मं आचरथः।” एवं परं भगवता उपदिष्टौ, तौ कृष्णौ, प्रणम्य “ॐ” इति उक्त्वा, ब्राह्मणपुत्रान् सह भगवता गृहीत्वा निर्जग्मतुः। हृष्टौ तौ स्वपुरं प्रत्येत्य, तान् ब्राह्मणस्य पुत्रान् तेषां तेषां रूपेण, वयसा च, ब्राह्मणाय प्रत्यर्पयामासतुः। तस्य वैष्णवस्य धाम्नः श्रवणेन, पार्थः अतिविस्मितः अभवत्; जगति यत् किंचिद् ऐश्वर्यं दृश्यते, तत् कृष्णानुग्रहेणैव इति निश्चितवान्। एवं बहूनि अद्भुतानि कर्माणि दर्शयन्, अर्जुनसहितः सः लोकेषु भोगान् अत्त, सर्वयज्ञान् अतिक्रम्य यज्ञान् चकार। सः सर्वेभ्यः, ब्राह्मणेभ्यश्च, इच्छितान् वरान् यथाकालं दत्तवान्, इन्द्रः इव स्वराज्यं प्राप्य वृष्टिं वृष्ट्वा। अधर्मिष्ठान् राज्ञः हत्वा, अर्जुनादिभिः तेषां नाशं कृत्वा, धर्मपुत्रादिभिः धर्मं स्थापयामास।