ब्राह्मणः मृतं पुत्रं गृहीत्वा राज्ञः द्वारि स्थापयित्वा, दुःखितः मनसा शोकाकुलः विलपन् इदं वचनं उवाच। तदानीं तस्य शोकस्य कारणं राज्ञः दुष्कृत्यं इति निर्दिश्य, "यो ब्राह्मणद्वेषी, कपटी, लोभी, विषयासक्तः राजा, तस्य दुष्कृत्येन मे पुत्रः मृतः," इति व्याहरत्। यदा राजा हिंसायाम् रमते, दुर्जनः भवति, असंयत इन्द्रियः, तदा जनाः दारिद्र्येण पीडिताः सदा दुःखिताः भवन्ति। एवं द्वितीयस्य तृतीयस्य च पुत्रस्य मृत्यौ, सः ब्राह्मणः तान् अपि राजद्वारि स्थापयन्, तं विलापं पुनः पुनः व्याहरत्। एवं श्रुत्वा, केशवस्य सन्निधौ कदाचित् अर्जुनः नवमस्य पुत्रस्य मृत्यौ ब्राह्मणं प्रति इदं उवाच। "हे ब्राह्मण, किं तव गृहे अभावम् अस्ति? धनुष्मन्, ब्राह्मणाः यज्ञं कुर्वन्ति, क्षत्रियमित्रैः सहिताः। यत्र ब्राह्मणाः धनपत्नीपुत्रैः परिवृताः शोकं कुर्वन्ति, तत्र क्षत्रियवेषधारिणः वस्तुतः पाखण्डिनः, लज्जायाम् जीवन्ति। हे प्रभो, अहं तव पुत्रान् रक्षिष्ये, यदि प्रतिज्ञां न पूरये, पावकं प्रवेशिष्ये पापात् विमुक्तः।" ब्राह्मणः प्रत्युत्तरं दत्तवान्—"सङ्कर्षणः, वासुदेवः, प्रद्युम्नः धनुष्मदाम् श्रेष्ठः, अनिरुद्धः च अप्रतिरथः—ते अपि रक्षitum असमर्थाः। कथं तव बालिशत्वेन, जगदधीशानाम् अपि दुर्लभं कर्म कर्तुम् इच्छसि? न वयम् तव वाक्यं विश्वसिमः।" अर्जुनः उवाच—"हे ब्राह्मण, न अहं सङ्कर्षणः, न कृष्णः, न कृष्णस्य पुत्रः; अहं अर्जुनः नाम्ना, गाण्डीवधन्वी। मा मे शक्तिं अवमन्, या त्र्यम्बकं प्रसादयितुं समर्था; युद्धे मृत्युम् विजित्य, तव पुत्रान् आनयिष्यामि, हे स्वामिन्।" एवं फाल्गुनस्य आश्वासनेन, शत्रुनां तापः, ब्राह्मणः अर्जुनस्य वीर्यं दृष्ट्वा तुष्टः स्वगृहं प्रतिजगाम। यदा ब्राह्मणपत्नी प्रसवसमये अभवत्, ब्राह्मणः, द्विजश्रेष्ठः, दुःखितः अर्जुनं आह्वयन्—"रक्ष, रक्ष मे पुत्रं मृत्युतः!" तदा अर्जुनः शुद्धजलैः शुद्धः, महेश्वरं प्रणम्य, दिव्यानि अस्त्राणि स्मृत्वा, गाण्डीवं सन्नद्धं गृहीत्वा स्थितः। पार्थः तस्य प्रसूतिगृहं तीर्यगूर्ध्वाधः विविधैरस्त्रैः बाणैः आवृत्य, बाणपञ्जरं सर्वतो निर्मितवान्। तदा ब्राह्मणपत्नी पुत्रं प्रसूता, सः शिशुः रुदन्, शरीरसहितः, तत्रैव आकाशे अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः कृष्णस्य सन्निधौ, ब्राह्मणः अर्जुनस्य सफलताम् उपालम्भ्य, "पश्य मे मूढत्वम्, यस्य अहं तस्य गर्वयुक्तं वचनं विश्वसित्वा," इति उवाच। "न प्रद्युम्नः, न अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः रक्षितुम् अशक्तः; अन्यः कः, हे विश्वेश, रक्षितुं समर्थः?" "धिक् अर्जुनं मिथ्यावाक्यस्य, धिक् तस्य आत्मप्रशंसा, धिक् तस्य धनुः; मोहितः, सः दैवविहितं कर्तुम् इच्छति।" इति ब्राह्मणस्य शापेन, फाल्गुनः आत्मज्ञानं आश्रित्य, शीघ्रं सम्यमनीं यमस्य नगरीं अगच्छत्। तत्र ब्राह्मणपुत्रं न दृष्ट्वा, इन्द्रस्य नगरं, अग्नेः, निरृत्याः, सोमस्य, वायोः, वरुणस्य च नगराणि अस्त्रसहितः अगच्छत्। रसातलम्, दिवम्, अन्येषां देवतानां स्थानानि गत्वा, ब्राह्मणपुत्रं न प्राप्य, प्रतिज्ञां असमर्थः, अग्निम् प्रवेशितुम् इच्छन्, कृष्णः तं निरोदयामास। कृष्णः उवाच—"अहं तव ब्राह्मणपुत्रान् दर्शयिष्यामि; आत्मनं अवमानय मा; ये मन्यन्ते अस्माकं विशुद्धं यशः स्थापयन्ति, ते भाग्यवन्तः।" इति अर्जुनं संबोधित्वा, भगवान् सर्वेश्वरः दिव्यरथं आरोह्य पश्चिमदिशं प्रविष्टवान्। सः उत्तमः सप्तद्वीपान्, सप्तसागरान्, सप्तपर्वतान्, लोकालोकं च अतीत्य, अन्तः प्रविष्टवान्। तत्र, भारतश्रेष्ठ, शैब्यः, सुग्रीवः, मेघपुष्पः, बलाहकः अश्वाः मार्गं हित्वा, तमसि भ्रमिताः अभवन्। तान् दृष्ट्वा, भगवन् कृष्णः, योगेश्वराणां ईश्वरः, स्वं चक्रं सहस्रसूर्यसदृशं अग्रे प्रेषितवान्। सुदर्शनं, मनसः वेगेन, विशालं घनं भयङ्करं तमः, तीव्रतेजसा विदारयन्, रामस्य बाणः सेनाम् इव गुणात् विमुक्तः, प्रविष्टवान्। तस्य चक्रस्य मार्गेण, अर्जुनः तमः अतीत्य, परमं अनन्तं ज्योतिः अपश्यत्; तस्य तेजसा नेत्रे आहतः, उभे नेत्रे निमीलितवान्। ततः वायुनाः प्रेरितः, सः महातरङ्गयुक्तं जलं प्रविष्टवान्; तत्र दिव्यं, तेजोमयम्, सहस्ररत्नस्तम्भैः शोभितं, अद्भुतं प्रासादं अपश्यत्। तस्य मध्ये, अद्भुतः अनन्तः महाभुजङ्गः, सहस्रशीर्षः, फणेषु दिव्यरत्नैः शोभितः, तीक्ष्णचक्षुषः, श्वेतः शैलवत्, श्यामजिह्वः च विराजमानः। तस्य भुजङ्गस्य सुखासने, सर्वव्यापि परमेश्वरं, पुरुषोत्तमं, घनश्यामं, पीतवसनं, प्रसन्नवदनं, विशालनेत्रं, अपश्यत्। तस्य शिरसि रत्नमुकुटकुण्डलाभिः शोभितः, सहस्रकुन्तलः, तेजोमण्डलेन परिवृतः, अष्टदीर्घभुजः, कौस्तुभरत्नधारी, श्रीवत्सचिह्नितः, वनमालया अलङ्कृतः। अच्युतः अनन्तात्मनं प्रणम्य, अर्जुनः अपि विस्मयेन नमस्कृत्य, तदा महादेवः, हस्तान् संकुच्य, प्रसन्नवदनः, बलवद्वाणीं प्रगृह्य, तौ संबोधितवान्। "युवां द्रष्टुम् इच्छन्, धर्मरक्षणाय भूमौ ब्राह्मणपुत्रान् अत्र आनयम्। युवां मम अंशावतारौ, पापभारविनाशाय शीघ्रं प्रतिगच्छताम्।" "यद्यपि सर्वे इच्छा पूर्णा, युवां नरनारायणौ, ऋषिश्रेष्ठौ, धर्मं आचरथः लोकस्थैर्याय, जनहिताय च।" एवं परमेश्वरस्य आदेशं श्रुत्वा, तौ कृष्णौ, "ॐ" इति प्रणम्य, ब्राह्मणपुत्रान् च महेश्वरं च गृहीत्वा निर्जग्मतुः। हर्षपूर्णौ, पूर्ववत् स्वगृहं आगत्य, ब्राह्मणाय पुत्रान् तेषां रूपानुसारं, आयानुसारं च, समर्पितवन्तौ।