शुक उवाच—एवं सरस्वतानां ब्राह्मणानां संशयानां निवारणाय, भगवत्पादसेवनस्य प्रभावात्, ते परमां गतिं प्राप्तवन्तः। सूतोऽपि पुनः प्रोवाच—यः कश्चन श्रोत्रपुटैः पुनः पुनः ऋषिपुत्रपादाम्बुजगन्धयुक्तं भगवत्कथामृतं पिबति, स संसारभीतिं निःसारयन्, पन्थानमुपगतस्य क्लेशं परित्यजति। शुकदेव उवाच—एकदा द्वारवत्यां, ब्राह्मणपत्नीपुत्रः जातमात्रः पृथिवीं स्पृष्ट्वा मृतः, हे भारत। तदा स ब्राह्मणः मृतशिशुं गृहीत्वा, राजद्वारे स्थाप्य, शोकाकुलचित्तः, दुःखेन विलपन् इदं वचनमब्रवीत्— "राज्ञः ब्राह्मणद्वेषिणः, मिथ्यावादिनः, लोभिनः, विषयासक्तस्य पापकर्मणः दोषात् मम पुत्रः मृतः। यदा राजा हिंसायामनुरक्तः, दुष्टः, असंयतात्मेन्द्रियः भवति, तदा प्रजाः दरिद्राः सदा क्लिश्यन्ति।" एवं द्वितीयस्य तृतीयस्य च पुत्रस्य मृत्यौ, स ब्राह्मणः तानपि राजद्वारे स्थापयन्, तं शोकनादं पुनः पुनः कुर्वन् स्थितवान्। एतदाकर्ण्य अर्जुनः कदाचित् केशवसन्निधौ, नवमस्य पुत्रस्य निधनसमये, तं ब्राह्मणं सम्बोधितवान्— "हे ब्राह्मण, किं ते गृहे न्यूनम्? धनुष्मन्, ब्राह्मणाः यज्ञं कुर्वन्ति, क्षत्रियमित्रैः सहिताः। यत्र ब्राह्मणाः धनपत्नीपुत्रैः परिवृताः विलपन्ति, तत्र ये क्षत्रियवेषधारिणः तिष्ठन्ति, ते पापिष्ठाः, निन्दनीयाः। हे प्रभो, अहं तव पुत्रान् रक्षिष्यामि, ये दुःखिताः अनाथाश्च; यदि प्रतिज्ञां न पालयामि, अग्नौ प्रविश्य पापात् विमुक्तो भविष्यामि।" ब्राह्मण उवाच—"सङ्कर्षणः, वासुदेवः, धनुर्धरश्रेष्ठः प्रद्युम्नः, अनिरुद्धश्च—ते अपि रक्षितुं न शेकुः। तर्हि त्वं किमर्थं, लोकनाथैरपि दुष्करं कर्म कर्तुमिच्छसि, बालिशः इव? वयं तव वचने न विश्वसिमः।" अर्जुन उवाच—"नाहं सङ्कर्षणः, न कृष्णः, न कृष्णपुत्रः; अहम् अर्जुनः नाम्ना, गाण्डीवधन्वा। मम शक्तिमवज्ञां मा कृथाः, या त्र्यम्बकं तुष्टाव; युद्धे मृत्युञ्जयं कृत्वा तव पुत्रान् प्रत्याहर्तास्मि।" एवं फाल्गुनेन सान्त्वितः, ब्राह्मणः पार्थवीर्यं दृष्ट्वा सन्तुष्टः स्वगृहं गतः। यदा ब्राह्मणपत्नी प्रसवसमये, द्विजश्रेष्ठः सः व्याकुलः अर्जुनं आह—"रक्ष रक्ष मम पुत्रं मृत्योरपि।" अर्जुनः शुद्धोदकेन आत्मानं शुचिं कृत्वा, महेश्वरं प्रणम्य, दिव्यास्त्राणि स्मृत्वा, गाण्डीवं सज्जीकृतवान्। सर्वतोऽस्त्रैः गर्भगृहं बाणैः रुद्ध्वा, उपरि अधः च पार्श्वयोः अपि बाणपञ्जरं चकार। तदा ब्राह्मण्याः पुत्रे जातमात्रे, स शिशुः क्रोशन्, सशरीरः आकाशे तत्क्षणमेव अन्तर्धानम् अगच्छत्। तदा केशवसन्निधौ, ब्राह्मणः अर्जुनस्य असिद्धिं निन्दन्, उवाच—"पश्य मम मूर्खतां, यत् अस्य गर्वितवचने विश्वासमकरवम्। न प्रद्युम्नः, न अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः रक्षितुं शेकुः; अन्यः कः रक्षितुं शक्नुयात्?" "धिक् अर्जुनस्य मिथ्यावचनं, धिक् स्वस्तुतिं, धिक् धनुः; स भाग्यवशात् कर्तुं इच्छति।" एवं ब्राह्मणेन शप्तः, अर्जुनः आत्मविद्यायुक्तः, शीघ्रं समीमानीं यमस्य पुरीं गतवान्। तत्र ब्राह्मणपुत्रं अप्राप्य, इन्द्रपुरीं, अग्निपुरीं, निरृतिपुरीं, सोमपुरीं, वायुपुरीं, वरुणपुरीं च अस्त्रधारी गतवान्। रसातलम्, स्वर्गम्, अन्येषां देवतानां वासस्थानानि च सः गत्वा, ब्राह्मणपुत्रं न प्राप्य, प्रतिज्ञां अपालयन्, अग्नौ प्रवेष्टुम् इच्छन्, कृष्णेन निरुद्धः। कृष्ण उवाच—"अहं ते ब्राह्मणपुत्रान् दर्शयिष्यामि; आत्मनः अवमानं मा कुरु। ये पुरुषाः अस्माकं शुद्धकीर्तिं स्थापयन्ति, ते भाग्यवन्तः स्युः।" एवं वदन्, अर्जुनेन सह, भगवान् सर्वेश्वरः दिव्यरथमारुह्य पश्चिमदिशं प्रविवेश। सः श्रेष्ठः सप्तद्वीपान्, सप्तसागरान्, सप्तपर्वतान्, लोकालोकं च अतिक्रम्य, अन्तः प्रविवेश। तत्र, भारतश्रेष्ठ, शैब्यः, सुग्रीवः, मेघपुष्पः, बलाहकः—एते अश्वाः मार्गं न लभन्तः, तमसि मग्नाः। तदा भगवतः श्रीकृष्णस्य, योगेश्वराणां स्वामी, स्वचक्रं सहस्रार्कसमप्रभं पुरतः प्रेषयामास। सुदर्शनं तत् मनोजवम्, विशालं घोरं तमः, तेजसा विदार्य, रामबाण इव, गुणातीतत्वेन, प्रविवेश। चक्रेण विनिर्मिते पथि, अर्जुनः तमसोऽतीत्य परमं ज्योतिरद्भुतं दृष्ट्वा, तेजसा नेत्रे पिहित्वा, नेत्रे निमील्य स्थितवान्। ततः वातेन नीतः, सः सलिलं प्रविष्टः, महातरङ्गयुक्तम्; तत्र दिव्यरत्नस्तम्भसहस्रदीप्त्या शोभमानं अद्भुतं प्रासादं ददर्श। तत्र अन्तः, अद्भुतं अनन्तं महोरगं सहस्रशिरसम्, फणाभिः मणिप्रभाभिः विराजमानम्, श्वेतं पर्वतसमं, कृष्णजिह्वं, दीर्घलोचनं च ददर्श। तस्योरगेन्द्रस्य सुखासने, सर्वव्यापिनं परममाहात्म्ययुक्तं पुरुषोत्तमं, मेघश्यामं पीताम्बरधरं, शान्तमुखं विशाललोचनं ददर्श। किरिटकुण्डलमणिविभूषितं, सहस्रकुन्तलमण्डलप्रभया दीप्तं, अष्टभुजं, कौस्तुभमणिं, श्रीवत्सलाञ्छनं, वनमालाविभूषितं च। अच्युतः तं अनन्तात्मानं प्रणम्य, अर्जुनोऽपि विस्मयान्वितः प्रणनाम; तदा भगवतः प्रभवतो, प्रसन्नवक्त्रः, हस्तयुग्मं संकुर्वन्, मधुरया गिरा तौ उवाच— "युवां द्रष्टुकामः अहं ब्राह्मणपुत्रान् अत्र आनयम्, धर्मसंस्थापनाय; युवां मम अंशावतारौ, पापभारनाशनाय शीघ्रं पृथिवीं प्रतिगच्छताम्।