शुक उवाच—यदा वैकुण्ठे भृगुः मधुरया वाचा संवादं कुर्वन् परमसन्तुष्टः अभवत्, तदा सः पूर्तिम् अवाप्य, मौनम् उपगतः, भक्त्या परिपूर्णः, अश्रुभिः नेत्रे पूरयन् तुष्टिं प्रपेदे। अथ सः, ब्रह्मनिष्ठेषु ऋषिषु पुनः सभां प्राप्तः, हे राजन्, यथादृष्टं तत्र सर्वं साक्षात् अनुभूतं तद्वृत्तान्तं तेषां समक्षं सम्यक् न्यवेदयत्। तदेतद् श्रुत्वा, ऋषयः विस्मिताः संशयविवर्जिताः अभवन्, विष्णौ च अतिशयितां श्रद्धां न्यवेशयन्, यतः शान्तिः अभयं च तस्मात् एव उद्भवतः। स एव हि धर्मस्य, ज्ञानस्य, वैराग्यस्य च आदि, अष्टविधस्य ऐश्वर्यस्य, तथा च आत्ममलापहायाः कीर्तेः कारणम्। स एव परमपुरुषार्थः, यं संन्यासिनः शमशीलाः समदर्शिनः निरुपाधयः साधवः परमं लक्ष्यं मन्यन्ते। सत्त्वमयः स एव प्रियतमः, यस्य ब्राह्मणाः आराध्यदेवताः; ये शान्ताः अकामाः मुनयः तं निष्कामभक्त्या उपासते। स एव मायया गुणयुक्तया राक्षसान् असुरान् सुरांश्च त्रिविधान् सृजति; तस्य धाम्नः प्राप्त्युपायः सत्त्वगुणः उच्यते। एवं सरस्वतानां ब्राह्मणानां संशयनिवृत्तये, परमपुरुषस्य पादसेवनया परमं स्थानं प्राप्तम्। सुत उवाच—यः कश्चन श्रोत्राभ्यां पात्रवत् पुनः पुनः एतद् अमृतं पिबेत्, यत् व्यासपुत्रपादाम्बुजगन्धि, संसारभयापहं च, सः पन्थानं चरन् क्लेशं जह्यात्। शुक उवाच—कदाचित् द्वारवत्यां ब्राह्मण्याः पत्न्या जातः पुत्रः भूमिं स्पृष्ट्वा एव मृतः, हे भरतश्रेष्ठ। तदा ब्राह्मणः मृतं शिशुं गृहीत्वा राजद्वारे न्यवेशयत्, शोकाकुलः सन्तप्तचित्तः विलपन् इत्युवाच। "राज्ञः ब्राह्मणद्वेषिणः अनृतस्य लोभिनः विषयासक्तस्य पापकर्मणः दोषात् मम पुत्रः मृतः। हिंसारतः दुष्टः असंयतेंद्रियः राजा यदा भवति, तदा प्रजाः दरिद्राः दुःखार्ताश्च भवन्ति।" एवं द्वितीयस्य तृतीयस्य च पुत्रस्य मरणे सति, ब्राह्मणः तानपि राजद्वारे न्यवेशयत्, तं विलापं पुनः पुनः कुर्वन्। एतद् श्रुत्वा, अर्जुनः कदाचित् केशवसन्निधौ, नवमस्य पुत्रस्य मृत्यौ, ब्राह्मणं सन्ददर्श। स उवाच—"हे ब्राह्मण, किम् तव गृहे नास्ति, धनुःधर? एते ब्राह्मणाः यज्ञं कुर्वन्ति, क्षत्रियमित्रैः सहिताः। यत्र ब्राह्मणाः धनदारपुत्रैः परिवृताः शोचन्ति, तत्र ये क्षत्रियवेषधारिणः वसन्ति, ते पापिनः निन्द्यजीविनः।" "हे प्रभो, अहम् अस्य दुःखितस्य अनाथस्य पुत्रान् रक्षिष्यामि; यदि प्रतिज्ञां न पालयामि, पावकं प्रविश्य पापात् विमुच्ये।" ब्राह्मण उवाच—"सङ्कर्षणः, वासुदेवः, धनुष्मतां श्रेष्ठः प्रद्युम्नः, अजय्यरथः अनिरुद्धश्च रक्षितुं न अशक्नुवन्। कथं तर्हि त्वं, लोकनाथैः अपि दुष्करं कर्म बाल्येन कर्तुम् इच्छसि? अस्माकं न विश्वासः।" अर्जुन उवाच—"नाहं सङ्कर्षणः, न कृष्णः, न कृष्णपुत्रः; अहम् अर्जुनः नाम्ना, गाण्डीवधन्वा। मा मे बलं अवज्ञाय, येन त्र्यम्बकः तुष्टः; संग्रामे मृत्युञ्जयः सन्, तव पुत्रान् प्रत्यानयामि।" इति फाल्गुनेन प्रतिज्ञातः ब्राह्मणः तस्य वीर्यं दृष्ट्वा सन्तुष्टः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। यदा तस्य ब्राह्मणस्य भार्यायाः प्रसवकालः अभवत्, द्विजश्रेष्ठः सः सन्तप्तः अर्जुनं आह्वयत्—"रक्ष, रक्ष मम पुत्रं मृत्युतः।" अर्जुनः शुद्धोदकेन आत्मानं शौचयित्वा, महेश्वरं प्रणम्य, दिव्यानि अस्त्राणि स्मृत्वा, गाण्डीवं गृहीत्वा सज्यं कृत्वा स्थितः। पार्थः तदा बाणैः सुतिकागृहं सर्वतो निरुद्धवान्, विविधास्त्रैः सशक्तः, उपरि अधः च पार्श्वयोः च शरसंघातं चक्रे। ततः ब्राह्मण्याः पुत्रः जातः, सः पुनः पुनः क्रन्दन्, शरीरसहितः आकाशे त्वरया अदृश्यत। ततः कृष्णसन्निधौ ब्राह्मणः अर्जुनस्य असफलतां निन्दन् उवाच—"पश्य मे मूर्खतां, यत् अस्य गर्वितवाक्येषु विश्वासः कृतः। न प्रद्युम्नः, न अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः रक्षितुम् अशक्नुवन्; अन्यः कः रक्षितुं शक्नोति? निन्द्यं वचोऽस्य, निन्द्यं धनुः, निन्द्यं स्वस्तुतिः; मोहात् भाग्यवशात् कर्तुम् इच्छति।" एवं ब्राह्मणेन शप्तः फाल्गुनः, स्वविद्यया समाश्रित्य, शीघ्रं सव्यामनीं यमस्य पुरीं गतः। तत्र ब्राह्मणपुत्रं न दृष्ट्वा, सः इन्द्रस्य पुरीम्, अग्नेः, निरृत्याः, सोमस्य, वायोः, वरुणस्य च नगरीः गतः। रसातलं, स्वर्गं, अन्येषां च देवतानां निकेतनानि अस्त्रधारी गतः; न तत्र ब्राह्मणपुत्रं नापश्यत्, प्रतिज्ञां च न पूरयन्, सः अग्नौ प्रवेष्टुम् उद्युक्तः, कृष्णेन च निरुद्धः। कृष्ण उवाच—"अहं तव ब्राह्मणस्य पुत्रान् दर्शयिष्यामि; आत्मानं मा हीनय। ये अस्माकं शुद्धां कीर्तिं स्थापयन्ति, ते धन्याः।" इति अर्जुनं सम्बोध्य, भगवान् सर्वेश्वरः दिव्यरथमारुह्य पश्चिमदिशं जगाम। सः सप्तद्वीपान्, सप्तसागरान्, सप्तपर्वतान्, लोकालोकं च अतिक्रम्य, अन्तः प्रविवेश। तत्र, हे भरतश्रेष्ठ, शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक इत्येताः अश्वाः मार्गं न प्राप्नुवन्, तमसि नष्टाः। तान् दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः योगेश्वराणां योगेश्वरः, स्वं चक्रं सहस्रसूर्यसमप्रभं पुरतः प्राहिणोत्। तत् सुदर्शनं मनोजवम्, अतिविस्तीर्णं घनं भीषणं तमः, तेजसा भित्त्वा प्रविवेश, यथा रामबाणः गुणविमुक्तः सेनां विदारयेत्। तस्य चक्रस्य मार्गेण, अर्जुनः तमसा परं परमं तेजोऽप्रमेयं ददर्श, तस्य प्रभया नेत्रे आहतः, सः उभे नेत्रे न्यमीलयत्।