स्वस्य शय्यानतः अवतीर्य भगवान् श्रीहरिः मुनये शिरसा प्रणम्य उवाच— “स्वागतम्, ब्राह्मण, क्षणं तिष्ठ; भगवन्, अनवगतम् आगमनं क्षमस्व। त्वं पुण्यतीर्थकृद् अपि पुण्येषु, तव पादोदकेन अहं जगच्च लोकपालाश्च मयि भक्ताः शुद्ध्यन्तु। अद्य लक्ष्म्याः कृपायाः विशेषपात्रं जातोऽस्मि; तव पादस्पर्शेन पावितं श्रीः पापरहितं मम वक्षसि स्थास्यति।” एवं वदति भृगौ वैकुण्ठे मृदुवाक्यैः, स तेन तुष्टः, पूर्णः, मौनः, भक्तिभावेन आकुलितः, नेत्रयोः अश्रूणि समजनि। ततः स भृगुः ब्रह्मनिष्ठमुनिसभां पुनरुपेत्य, हे राजन्, स्वानुभूतं सर्वमाख्यात्। तदेतत् श्रुत्वा मुनयः विस्मिताः संशयरहिताः, विष्णौ, यतः शान्तिः अभयं च जायते, श्रद्धां बबन्धुः। हि तस्मात् धर्मः, ज्ञानं, वैराग्यं, अष्टैश्वर्यं, यशः च आत्ममलापहं सम्पद्यते। स एव परमगतिर्मुनिनां निग्रहदण्डत्यागिनां शान्तानां समचित्तानां निरहङ्कारिणां साधूनां च। यस्मिन्सत्त्वं प्रियं रूपं, यस्य ब्राह्मणाः प्रियतमा देवताः, येन शान्ताः निराशिषः विद्वांसः फलाकाङ्क्षारहिताः पूज्यन्ते। तस्य मायया गुणयुक्तया त्रयः वर्गाः—राक्षसाः, असुराः, सुराश्च—उत्पद्यन्ते; तस्य धाम्नः प्राप्त्युपायः सत्त्वमेव। एवं, शुकः उवाच, सरस्वतब्राह्मणाः लोकानां संशयापनोदनाय, पुरुषोत्तमस्य पादसेवया परां गतिम् आसन्। सूतः उवाच—यः कश्चन श्रोत्रपात्रेण पुनः पुनः मुनिसुतपादाम्बुजगन्धिनं, संसारभयापहं, पुरुषोत्तमसम्बन्धि अमृतं पिबति, स यात्री संसारमार्गपरिश्रान्तिम् उत्सृज्यति। शुकः पुनरुवाच—एकदा द्वारकायां ब्राह्मण्याः जातमात्रः पुत्रः भूमिं स्पृष्ट्वैव मृतः, हे भारत। ब्राह्मणः मृतं शिशुं राजद्वारे स्थापयित्वा, शोकेन संतप्तचित्तः, विलपन् इदं वचनम् उवाच—“ब्राह्मणद्वेषिणः, मिथ्याचारिणः, लोभिनः, विषयासक्तस्य राज्ञः दुष्कृतात् मम पुत्रो मृतः। हिंसारतस्य, दुष्टस्य, असंयतात्मनः राज्ञः अधः प्रजाः दरिद्राः सदा क्लिश्यन्ते।” एवं द्वितीयं तृतीयं च पुत्रं मृतं दृष्ट्वा, ब्राह्मणः तानपि राजद्वारे स्थापयित्वा तमेव शोकं पुनः पुनः उक्तवान्। एवं श्रुत्वा, कश्चित्कालः केशवसन्निधौ, अर्जुनः नवमे मृते पुत्रे ब्राह्मणं प्रति उवाच—“हे ब्राह्मण, किं तव गृहे न्यूनं, धनुष्मन्? इमे ब्राह्मणाः यज्ञं कुर्वन्ति, क्षत्रियसखैः सह। यत्र ब्राह्मणाः धनपत्नीपुत्रैः परिवृताः शोचन्ति, तत्र क्षत्रियवेषधारिणः पापिष्ठाः अपमानजीवन्ति। भगवन्, अहं तव दुःखितान् अनाथान् पुत्रान् रक्षेयम्; यदि प्रतिज्ञां न पालयेयम्, पावितः पापात् वह्निम् आविशेयम्।” ब्राह्मणः उवाच—“सङ्कर्षणः, वासुदेवः, धनुष्मतां श्रेष्ठः प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, अजितरथः, रक्षितुं न शेकुः। कथं त्वं, लोकनाथानामपि दुर्लभं कार्यं बालिशत्वात् कर्तुमिच्छसि? न वयं विश्वसिमः।” अर्जुनः उवाच—“ब्राह्मण, नाहं सङ्कर्षणः, न कृष्णः, न कृष्णतनयः; अहम् अर्जुनः नाम्ना, गाण्डीवधन्वा। मा मे वीर्यं अवज्ञाय, येन त्र्यम्बकः तुष्टः; संग्रामे मृत्युञ्जयोऽहम्, तव पुत्रान् आनयिष्यामि।” एवं फल्गुनेन प्रतिश्रुत्य, शत्रुतापनः अर्जुनः, ब्राह्मणः तस्य वीर्यं दृष्ट्वा तुष्टः, स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। यदा ब्राह्मण्याः प्रसवकालः समभ्येत्य, द्विजश्रेष्ठः शोकाकुलः अर्जुनं आह—“रक्ष, रक्ष मे पुत्रं मृत्योरपि!” स शुद्धोदकस्नातः, महेश्वरं प्रणम्य, दिव्यास्त्राणि स्मृत्वा, गाण्डीवं सज्जीकृत्य जग्राह। पार्थः अस्त्रैः सर्वतो गर्भगृहं बाणैः रुद्ध्वा, उपरि अधः च पार्श्वयोश्च बाणजालं निर्माय। ततः ब्राह्मण्याः जातमात्रः शिशुः, रुदन् पुनः पुनः, तत्रैव शरीरेण सह आकाशे अन्तरधीयत। ततः कृष्णसन्निधौ ब्राह्मणः अर्जुनस्य विफलतां निन्दन् उवाच—“पश्य मे मूढतां, येन अस्य दम्भवाक्येषु विश्वासः कृतः। न प्रद्युम्नः, न अनिरुद्धः, न रामः, न केशवः रक्षितुमशक्नुवन्; कः अन्यः, हे जगन्नाथ, शक्ष्यति? निन्द्यं अर्जुनस्य मिथ्यावाक्यं, निन्द्यं स्वस्तुतिं धनुषः च; मोहात् स भाग्यनियतं कर्तुमिच्छति।” एवं ब्राह्मणेन शप्तः फल्गुनः, स्वविद्यायाः आश्रयः, शीघ्रं स यमस्य समीपं संयमनीं जगाम। तत्र ब्राह्मणपुत्रं न लब्ध्वा, इन्द्रपुरीं, अग्निपुरीं, निरृतिपुरीं, सोमपुरीं, वायुपुरीं, वरुणपुरीं च सज्जास्त्रः अगच्छत्। रसातलं, दिवं, अन्येषां देवानां निकेतनानि, सर्वत्र अस्त्रधरः गतः, ब्राह्मणपुत्रं न लब्ध्वा, प्रतिज्ञां असमर्थः, अग्निम् प्रवेष्टुम् उद्यतवान्, कृष्णेन निरुद्धः। कृष्णः उवाच—“अहं ते ब्राह्मणपुत्रान् दर्शयिष्यामि; आत्मनः अवमानं मा कृथाः। ये अस्माकं विशुद्धकीर्तिं स्थापयन्ति, ते पुण्यवन्तः। एवं अर्जुनं संबोध्य, भगवान् स भगवान् दिव्यरथम् आरुह्य पश्चिमदिक् प्रविष्टः। स सप्तद्वीपान्, सप्तसिन्धून्, सप्तपर्वतान्, लोकालोकं च अतिक्रम्य, अन्तः प्रविवेश। तत्र, हे भरतश्रेष्ठ, शैब्यः, सुग्रीवः, मेघपुष्पः, बलाहकः इति अश्वाः मार्गं न ज्ञात्वा तमसि नष्टाः।